О́ńirdiń ózekti máseleleri kóterildi

Konstıtýsııalyq zańdar birlesken otyrysta qabyldanady

2022 jyly júrgizilgen konstı­týsııalyq reformanyń nátı­jesinde konstıtýsııalyq zańdar­dy qabyldaý tártibi ózger­tildi. Soǵan sáıkes endi mun­daı zańdar Parlament palata­lary­nyń birlesken otyrysynda qa­byl­danady. Osy oraıda palatalardyń árqaısysy birlesken otyrysqa deıin komıssııa quramyna kandıdatýralardy jáne qosymsha baıandamashyny aıqyndaıdy.

Osylaısha, birlesken komıssııa quramyna Senattan: Kons­tıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organ­dary komıtetiniń tóraǵasy Nurlan Bek­nazarov, Halyqaralyq qatynas­tar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Andreı Lýkın jáne Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń múshesi Aınur Arǵynbekova saı­landy. Sondaı-aq Aınur Arǵyn­bekova Senattan qosymsha baıan­damashy retinde belgilendi. Aldaǵy ýaqytta olar tıisti Kons­tıtýsııalyq zań jobasy boıynsha jumystarǵa qatysady.

Senat depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qatar Memleketiniń Úkimeti arasyndaǵy ınvestısııalardy ózara kótermeleý jáne qorǵaý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Qujat ınvestısııalyq qyzmetti júzege asyrý úshin qolaıly ja­ǵ­daılar jasaý arqyly tarap­tardyń ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn jandandyrýǵa arnalǵan.

Zań normalary arqyly ta­rap­tardyń ózara is-qımyl jasaý, tólemder men aýdarymdar­dy júzege asyrý tártibi regla­ment­teledi. Onyń ishinde olarǵa qoıylatyn shekteýler jáne tarap pen ekinshi taraptyń ınvestory arasyndaǵy daýlardy retteý tártibi belgilenedi. Sondaı-aq árbir tarap óziniń ulttyq zańnamasyna sáıkes ekonomıkanyń shektelýge nemese alynyp tastalýǵa tıis álsiz sektorlaryn jáne olarmen baıla­nysty kásipkerlik qyzmet túrlerin belgileý quqyǵyna ıe bolyp qalady.

Palata otyrysynda «Qazaq­stan Respýblıkasynyń Úkimeti men Sıngapýr Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Investı­sııalardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań da qaralyp, maquldandy. Kelisim negizinen ınvestorlardyń ınvestısııalyq qyzmeti kezinde olardyń quqyq­tarynyń kepildikterin bekitý arqy­ly yntymaqtastyqqa ar­nal­­ǵan quqyqtyq negiz qalyp­tastyrýdy kózdeıdi.

Otyrys barysynda atap ótilgendeı, atalǵan zańdardy qabyldaý ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýǵa múmkindik beredi jáne elder arasyndaǵy ózara tıim­di saýda-ekonomıkalyq ynty­maqtastyqty odan ári damytýǵa yqpal etedi.

«Memleket basshysy Jol­daýynda 2029 jylǵa qaraı ulttyq ekonomıkanyń kólemin 2 esege ulǵaıtýdy mindet etip qoıdy. Osy maqsatqa jetý úshin sheteldik ınves­tısııa tartý máselesine basa mán berý qajet. Búgin qaralǵan zań­dar elimizdiń Katar jáne Sıngapýr memleketterimen osy saladaǵy yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýdy kózdeıdi. Kelisimder sheńberinde ınvestısııalardy qoldaý sharalary, ınvestorlar qatysatyn daý­lardy sheshý tártibi jáne ózge de máseleler retteledi. Jal­py, maquldanǵan zańdar qolaı­ly quqyqtyq orta qalyptastyrý arqyly ınvestısııa tartýǵa jáne el ekonomıkasynyń damýyna oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.

Shekaradaǵy shalaǵaı tekseris

Palata otyrysynda senator­lar ózekti máselelerdi kóterip, depýtattyq saýaldaryn da jol­dady. Depýtat Andreı Lý­kın depýtattyq saýalynda qazaq-qyrǵyz shekarasyndaǵy «Shaldýar» ótkizý beketinde júk tasymalyna tıisti baqylaýdyń joqtyǵy týraly aıtty. Onyń sózinshe, ótkizý pýnktinde kontrabanda men tyıym salynǵan zattardy anyqtaýmen tek shekara qyzmeti aı­nalysady. Onda da tek kózben sho­lyp tekserý júrgizetin bolyp shyq­ty. Bul tek keıingi 3 jyldyń ishin­degi jaǵdaı. Bul kezeńde Qyr­ǵyz­stannan Qazaqstanǵa «Shal­dýar» stansasy arqyly 190 myń ton­na júk ımporttalyp, 3 mln 565 myń tonna eksporttaldy.

«Beket zerthanasynda ónim men shıkizat úlgilerin zerdeleý múmkindigi joq, saldary­nan zań­­syz taýar, tyıym salyn­ǵan júk­terdi tasymaldaý qaý­pi jo­ǵary. Bul elimizdiń ekonomı­ka­lyq qa­ýip­sizdigine de teris áser etedi. Tıis­ti baqylaýdyń bolmaýy Qyr­ǵyzstanmen shekaralas óńirlerdi qylmys jaılaýyna jáne taýarlardy zańsyz tasymaldaýmen aınalysatyn margınaldy toptardyń paıda bolýyna ákeledi», dedi senator.

Andreı Lýkın Úkimetke osy beket­te júkterdiń qozǵalysyn baqy­laý tártibin retteıtin jáne kúsheıtetin normatıvtik-quqyq­tyq akt qabyldaýdy usyndy. «Quqyq­tyq olqylyqty joıý, son­daı-aq zań erejesiniń buzylýyn boldyrmaý maqsatynda «Shaldýar» beketinde arnaıy baqylaý pýnktin ashý, vagondardy qaraý jyldamdyǵy men sapasyn arttyratyn ádister­di engizý, ót­kizý pýnktterinde keptelis­terge jol bermeý úshin jeke tuıyq­ty aıqyndaý, sondaı-aq el ishin­de taýardy túsirip alýǵa jol ber­meý úshin EAEO elderine jiberi­letin tranzıttik vagondarda elek­trondyq navıgasııalyq plombalardy qoldanýdy usynamyn», dedi depýtat.

Jalǵyzdyń shańy shyqpas...

Shyǵys Qazaqstan turǵyndary óńirdegi temirjol qatynasy máselesin qaıta-qaıta kóterip keledi. Senator Olga Býlavkına Premer-mınıstrdiń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda shyǵysqazaqstandyqtardy tolǵandyryp otyrǵan osy másele­ge nazar aýdarýdy surady.

Senatordyń aıtýynsha, búgingi tańda Shyǵys Qazaqstan oblysy­nan Almatyǵa jalǵyz poıyz júredi. Bul joldyń ózi 27 saǵat ýaqytty alady. «Jolaý­shylardyń qaýipsizdigi men jaıly júrýdiń barlyq talabyna jaýap beretin jáne jolda 16 saǵat júretin «Talgo» poıyzy «Almaty – О́skemen» baǵyty boıynsha 2022 jyldyń qyrkúıegine deıin qatynady. Alaıda «Jolaýshy­lar tasymaly» AQ aqparaty boıynsha, bul baǵyt tıimsiz bolýyna baılanysty jabylyp qaldy. Bul halyqqa qolaısyz­dyq qana emes, bılet tapshyly­ǵyn týǵyzdy. Respýblıkalyq trassanyń jóndelýine, sondaı-aq qys mezgilindegi aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna baılanysty Almaty qalasyna avtokólik qatynasy da qıyn», dedi depýtat.

Senator Rıdder qalasy tur­ǵyndarynyń Reseıdiń shekaralas aımaqtarymen – Altaı ólkesi jáne Novosibir oblysymen te­mir­jol joqtyqtan qatynasa al­maı otyrǵanyn atap ótti. Aımaq tur­ǵyndarynyń aıtýynsha, bul fakt aımaqtaǵy saýda jáne áleýmettik baı­la­nystardyń, sondaı-aq tý­rızm­niń damýyna kedergi keltiredi.

Depýtat osyǵan baılanysty Almatyǵa júırik temirjol baǵy­tyn qalpyna keltirý másele­sin qaraýdy, sondaı-aq Reseımen memleketaralyq deńgeıde, onyń ishinde Qazaqstan men Reseıdiń óńiraralyq yntymaqtastyǵynyń kelesi forýmy alańynda temir­joldaǵy jolaýshylar qatynasyn jolǵa qoıý máselesin sheshýge járdem kórsetýdi surady.

Tyıym salynǵan taǵamdy tutynyp júr

Balalar qaýipsiz tamaqpen qam­tamasyz etilgen be? Olar súıip tutynatyn daıyn shetel­dik taǵamdardyń sapasy qan­daı? Senator Bıbigúl Jeksen­baı depýtattyq saýalynda osyn­­daı suraqtardy kóterdi. Sena­tor ómirge qaýip tóndiretin ónim­der satylymda kóp ekenine alań­daýshylyq bildirdi.

Depýtattyń aıtýynsha, sapasy kúdikti san alýan azyq-túlik pen taýarlar elge tonnalap ákelinedi. Eń qorqynyshtysy, olardyń bir bóligi memleket tekseretin jáne azyq-túlik qaýipsizdigin qatań saqtaıtyn iri zaýyttar men fabrıkalarda emes, kóshede jáne jertólede jasalýy múmkin.

«Elimizdiń arnaıy zańdaryna sáıkes, ár ónimde qazaq nemese orys tilderinde shyǵarýshy týraly, quramy, paıdalaný merzimi týraly aqparat bolýǵa tıis. Alaıda dúken men bazarlarda saý­dalanatyn baǵasy arzan, kózdiń jaýyn alatyn zııandy taǵamdar boıynsha osy talaptardyń oryndalýyna baqylaý bar ma?», dedi senator.

Depýtat sonymen qatar eli­mizde balalarǵa arnalyp jarna­ma­lanǵan azyq-túliktiń 72%-y Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy tyıym salǵan ónimderge jatatyndyǵyna nazar aýdardy.

Senator elimizde «qoqys taǵamdaryn» satýǵa tyıym salý, standarttaý jáne sertıfıkattaý qyzmetin qatań baqylaýǵa alý, atap aıtqanda, osyndaı ónimderdi jarnamalaýǵa ýaqyt shekteýin engizý, zııandy taǵamdarǵa, qan­ty kóp, energetıkalyq túrli sýsyn­darǵa «qoǵam densaýlyǵyn qol­daýǵa arnalǵan qosymsha salyq» salýdy qarastyrý máseleleri boıynsha usynystar aıtty.

Sonymen qatar otyrys bary­synda senator Álibek Náý­tıev Atyraý oblysynda aýyl sharýa­shylyǵy ónimderin óndirý­shilerdi alańdatqan túıtkilderge toqtalyp, iri qara mal ósirýdi sýbsıdııalaý máselesine nazar aýdardy. Senator sharýalardy tolǵandyrǵan problemalardy oń sheshý úshin salyq júıesin qaıta qaraýdy usyndy.

Depýtat Janna Asanova ult­tyq sanıtarlyq-epıdemıo­logııalyq qa­ýipsizdik salasyndaǵy problema­lardy jáne Ulttyq saraptama or­talyǵynyń halyqqa qyzmet kór­setýine tyıym salýǵa ákep soq­ty­rýy múmkin táýe­kel­derdi atap ótse, Bekbol Oryn­basarov sa­lyq jáne salyqtyq emes tólem­derdiń jekelegen túr­lerin jergilikti bıýdjet deńgeıine berý máselesin kóterdi.

Senator Aqmaral Álnazarova qan donorlaryn qoldaý sharalaryn kúsheıtý jáne olar úshin ótemaqy somasyn ulǵaıtý qajet ekenin aıtty. Amangeldi Tolamısov Jetisý oblysynda kún saıyn myńdaǵan adam paıdalanatyn kópirlerdiń apatty jaǵdaıda turǵanyn aıtyp, dabyl qaqty. Senator bıýdjetti qaıta qaraýǵa qatysty osy baǵyttaǵy birqatar sharany atap ótti.