– Siz qazaq tilindegi dybystyq habarlamany mátinge aınaldyratyn qosymsha jasap shyqqan edińiz. Bul joba qalaı ázirlendi? Qazir jumysy qalaı damyp jatyr?
– Daýysty mátinge aınaldyrý júıesin jasap shyqqanymyzǵa 2 jyldaı boldy. Jobamyz ashyq júıede jumys istep tur. Qoldanysqa ıe bolyp jatyr. Keıinirek onyń transkrıpsııa jasaıtyn nusqasyn jasap shyqqan edik. Biraq barlyq júıeni ashyq jelide ustap turý biraz qarjyny talap etedi. Osyǵan baılanysty ony sheteldik kompanııaǵa satyp jiberdik. Qazirgi kezde úlken tildik modeldi damytýǵa kúsh jumsap jatyrmyz. Bul ChatGPT sekildi aýqymdy júıe. Qazaq tilinde suhbattasa alatyn tildik modeldi daıyndaý úshin óte úlken derekqor qajet jáne mıllıardqa jýyq parametrge oqytýǵa týra keledi. Sondyqtan qazirgi kezde derekter jınaý, úlken tildik modeldi qurý boıynsha jaýapty mınıstrlikpen birlesip jumys istep jatyrmyz. Osy jyldyń ortasynda nemese sońyna qaraı júıeni qurýǵa eksperımentter júrgizýdi bastaımyz. Buǵan qosa, tabıǵı tildi óńdeý boıynsha birshama jumysty jelige shyǵaryp kórsettik. Ol krımınaldyq máni bar aqparattardy anyqtaýǵa jáne klassıfıkasııa jasaýǵa kómektesedi. Kúrdeli morfologııalyq tildi zertteý boıynsha da izdenisterimiz bar.
– Álemde jasandy ıntellekt qarqyndy damyp keledi. Al onyń bizdiń naryqtaǵy bolashaǵy qandaı?
– Memleket basshysy aıtqandaı, jasandy ıntellekt salasyn damytýymyz kerek. Ony damytpasaq, óndiriske kirgizbesek, biz basqa memleketterge táýeldi bolyp ómir súremiz. Prezıdent arnaıy jasandy ıntellekt ortalyqtaryn quryp, sol jerge barlyq jumysty shoǵyrlandyrýǵa, myqty ıntellektýaldyq júıelerdi jasaýǵa tapsyrma bergeni esimizde. Sonyń aıasynda jumystar atqarylyp jatyr. Mysaly, daýysty mátinge aınaldyrý, mátindi daýysqa aınaldyrý, izdeý júıelerin aıtýǵa bolady. Olardyń barlyǵy qazaq tilinde qoljetimdi ári otandyq ónim. О́ndiriske engizý úrdisi de shet qalyp jatqan joq. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın atqarylǵan jumystardy aıtyp, kórsetip júr. Bólingen qarajat ta az emes. О́ndiriske keletin bolsaq, elimizde kólik jasaý salasy robottandyrylyp, avtomattandyrylyp jatyr. Bilesizder, ken oryndarynda qaıǵyly jaǵdaılar boldy. Soǵan baılanysty adam túsýge bolmaıtyn jerlerge ıntellektýaldy júıede jasaqtalǵan robot jumysshylardy jiberý jaǵy, agrarlyq salada elektrondy traktorlardy paıdalaný, olardyń jumysyn avtomattandyrý qolǵa alynyp jatyr.
– Jasandy ıntellekt jóninde kóp aıtamyz, talqylaımyz, biraq ony óndiriske engizýde másele kóp sııaqty. Ásirese qazaq tilindegi damýynda qandaı kedergiler bar?
– Buryn qazaq tilinde qosymshalar múlde joq edi. Izdeý júıeleri, aýdarý isi jolǵa qoıylmaǵan bolatyn. Damý úrdisi birden bola salmaıdy. Oǵan áser etetin faktorlar bar. Máselen, suranys. Qazaq tilinde suranys az. О́ıtkeni halyq sany ázirge 20 mıllıon ǵana. Soǵan qaramastan, bizde damýǵa qadamdar jasalyp jatyr. Ǵylym degen ol – úlken muhıt. Al bizdiń istep jatqanymyz tamshydaı dúnıe. Sonda da elimizde jasandy ıntellekt jaqsy damyp kele jatyr dep aıta alamyz. Mysaly, ChatGPT qazaq tilinde sóıleı alady, mátin jaza alady, oıdy jetkize alady. Onyń bárin bizdiń ashyq júıeden alyp otyr. Iá, shetelde buǵan mıllıardtaǵan qarajat bólinedi. Al bizde olaı emes. Sondyqtan onyń damýyn tejeıtin nárseler barshylyq. Biraq toqtap turǵan joq.
– Prezıdenttiń ózi osy salany damytýǵa basymdyq berip otyr. Sizdińshe, memleket tarapynan jasandy ıntellekt salasy boıynsha naqty qandaı qadamdar jasalyp, jobalarǵa qalaı qoldaý kórsetilýi qajet?
– Biz ǵylymnyń qajet ekenin túsindik. Prezıdenttiń tapsyrmasymen ǵylymǵa qarjy kóbirek bóline bastady. Jastarǵa arnalǵan arnaıy baǵdarlamalar jasalyp jatyr. Shetelde, sheteldiń úzdik zerthanalarynda oqytý jumysy qolǵa alyndy. Munyń barlyǵy maman daıarlaýǵa baǵyttalǵan jumys. Sol mamandar bolashaqta jasandy ıntellektini iske asyrady. Sonymen qatar ǵalymdardyń áleýmettik jaǵdaıyna da nazar aýdarylyp jatyr. Sondyqtan eshteńe istelmeı jatyr dep kesip aıtýǵa bolmaıdy. Qazir halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń jumysy ońtaılandyrylǵan. Kóp qyzmetti onlaın alyp otyrmyz. Derekterdi óńdeý, tez sheshim qabyldaý jaǵynan jasandy ıntellekt jaqsy jumys istep tur. Al jobalardy damytýda tek memleket emes, shaǵyn óndiris kózderin tartý da jolǵa qoıylǵan. Eger osy júıe durystap iske asyrylsa, jobalar óndiriske tikeleı enýge múmkindik alady. Buǵan qosa ǵylymǵa qatysty jańa zań qabyldansa, ǵylymı jobalarǵa septigi tıer edi.
– Osy salada ózge elder de bizdiń naryqqa shyqqysy keledi. Biz olarmen básekelese alamyz ba?
– О́z naryǵyn jaýlap alǵan kez kelgen kompanııa ózge elderge shyqqysy keledi. Bizdiń kompanııalardyń keıbiri shetel naryǵyna oıysty. Bul básekelestik bolýy úshin kerek. Básekelestik baǵany túsiredi, mamandardy tartýǵa múmkindik beredi. Iá, bizge Amerıkanyń kompanııalary kelip jatyr. О́ıtkeni olardyń damyǵan, jetilgen júıeleri bar. Onyń qasynda otandyq júıeler damymaı qalyp jatyr. О́ıtkeni bizdiń kompanııalar mıllıondap qarjy jumsasa, olar mıllıardtap jumsaıdy. Aıyrmashylyq osynda. Iаǵnı kim kóp aqsha bóledi, sol kompanııa naryqty jaýlap alady. Bıznestiń erejesi sondaı. Otandyq kompanııa bizdiń sektorda ǵana jumys istegendikten, múmkindigi shekteýli bolady. Al sheteldik kompanııalar ózge naryqty ońaı jaýlap alyp jatyr. Mysaly, kópshilik kóp qoldanatyn «Iаndeks» qosymshasyn tilge tıek etsek bolady.
– Bul júıe arqyly taǵy da jańa jobalar jasaý josparyńyzda bar ma?
– Iá. Joǵaryda aıtqanymdaı, eń birinshi, úlken tildik model qurý. Qazir úlken tildik modelder eń jetik júıelerdi qurýda qoldanylyp jatyr. Onyń biri – ChatGPT. Ekinshi, agrosektorǵa qatysty jumystar júrgizip jatyrmyz. Bul sektorda fatondy-lazerlik tehnologııalardy qoldana otyryp, tuqymdy baıytý arqyly ónimdi 30 paıyzǵa arttyrǵymyz keledi. Synaq jasaýdy jaqynda bastaımyz. Qaladan jylyjaı izdep taýyp, sol jerde bizdiń jasandy ıntellekt pen apparatty biriktirip, agrosalada neırojelini qoldanýdy qolǵa aldyq. Budan bólek, bıoınformatıka baǵytyna kóńil bólip jatyrmyz. Jasandy ıntellekt medısına salasyna da enip úlgergen. Qazir túrli aýrýlardy anyqtaıtyn júıeler bar. MRT, ÝZI osynyń bárinde neırojeli kómekshi bolyp otyr. Bizge jyldam aqparat bere alady. Al óz jobamyzǵa keletin bolsaq, qazir biz kóz aýrýlaryn zerttep jatyrmyz. Glaýkoma degen jazylmaıtyn aýrýdy anyqtaıtyn eksperımenttik jobany qolǵa aldyq. Biz ázirge patologııalardyń ishindegi kishkentaı ǵana bir bóligin anyqtap jatsaq, sheteldik kompanııalar birneshe patologııany anyqtaýǵa múmkindik beretin júıeler jasaý ústinde. Biraq jalpy elimizde men sııaqty osy salada izdenip júrgen azamattar óte kóp.
– Jasandy ıntellektiniń qaýpi de jıi aıtylyp júr. Onyń damýy qoǵamǵa qalaı áser etedi?
– Árıne, qaýpi de bar. О́ıtkeni kez kelgen júıeni jasaǵannan keıin osy júıege qarsy júıeler de paıda bolady. Qazir aqparattyq qaýipsizdik salasynda ártúrli jasandy ıntellektini qoldanady. Ol jeli paıdalanýshylarynyń qupııa sózin urlap alýy múmkin nemese teris pıǵylda jasalǵan chat-bottar messendjerlerde basqa adamnyń atynan hat jazyp alaıaqtyq jasaýy múmkin. Mundaı ıntellektýaldyq júıeler kóp. Qorǵanys salasynda da, óndiristerde de robottar jıi qoldanylyp jatyr. Árıne, bul adamı faktorlardyń áserin azaıtady. Biraq elimizde jumyssyzdyq máselesi bar. Iаǵnı óndiristiń avtomattandyrylýy bul máseleni kúrdelendire túsýi yqtımal. Buǵan qosa monıtorıng jasap otyratyn neırojelilerdi aıtýǵa bolady. Olar adamdy qadaǵalap otyrady. Osyndaı dúnıelerdiń baıqala bermeıtin qaýpi kóp. Al bizdiń jobalarymyz – ashyq júıe, ǵylymı júıe. Sondyqtan biz adamǵa paıdasyn tıgizetin ıntellektýaldyq jobalar jasaýǵa atsalysyp jatyrmyz.
Áńgimelesken –
Aıtolǵan JÚNISHAN,
«Egemen Qazaqstan»
