«Ortalyq Azııa men Kavkazdaǵy asa iri áýe kompanııasy retinde bizdiń osy saladaǵy mártebemiz, naryqtyq pozısııamyz jáne ósim profılimiz tartymdy ınvestısııalyq múmkindik bola alady dep senemin. Biz jańa qazaqstandyq jáne halyqaralyq ınvestorlardy kompanııa aksıoneri retinde qatarymyzǵa qabyldaýǵa daıynbyz», deıdi P.Foster.
Aksııalardyń baǵasy men sany áli belgisiz. Áýe kompanııasynyń aksııalary LSE, MFCA qor bırjasynda (AIX) jáne KASE-de satylymǵa shyǵarylǵan. «Air Astana»-da aksııalardy tek úsh satýshy bar: onyń ishinde biz, «Samuryq-Qazyna» jáne BE Systems. Tranzaksııanyń jalpy kólemi 120 mln dollardan aıtarlyqtaı asýy múmkin. Men naqty boljam aıta almaımyn. Biz London qor bırjasynyń erejelerimen shektelemiz», dedi P.Foster.
Qazir áýe kompanııasy 2023 jylǵa arnalǵan qarjylyq aýdıttiń qorytyndysyn kútip otyr. Sondyqtan qandaı da bir boljam jasaýdyń qajeti joq. Al P.Foster kompanııasy jumys isteı bastaǵan kúnnen bastap barlyq kezeńde derlik jaqsy paıda ákelgenin atap ótti.
Sarapshylardyń pikirinshe, bastapqy ornalastyrý eldiń ınvestısııalyq naryǵyna qatty áser etedi. Halyk sarapshysy Alına Ryspaevanyń aıtýynsha, árbir jańa kompanııanyń IPO-ǵa shyǵýy otandyq ınvestısııalyq naryqqa oń áser etedi. Bul – barlyq oıynshy úshin, kompanııanyń ózi úshin, brokerler úshin jáne árıne, ınvestorlar úshin tamasha múmkindik.
Sarapshylardyń kópshiligi básekeles ortaǵa shyǵarylatyn aktıvter tizimin keńeıtýdi qoldap otyr. Biraq el kóńilinde sol kompanııalardyń IPO-dan keıingi taǵdyry ne bolmaq degen alań kóńil bar. «QazMunaıGaz», «Samuryq-Energo» nemese «KEGOC» sııaqty iri energetıkalyq kompanııalardyń jekeshelendirilip, IPO-sy ótkennen keıin olardyń ónimine tarıf belgileý máselesi qoǵamdy alańdatyp otyr. Naryqtyq qatynastar memlekettik menshik úlesin azaıtýdy qup kóredi. Memleket úlesiniń kemýi ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshine aınala alatyn áleýmettik top ósip shyǵýyna jol ashady. Qazirgi kedergi qarjylyq saýattyń kemshińdigine ǵana baılanysty bolyp tur.
«Air Astana»-nyń jyldar boıy keıinge qaldyryp kelgen kóshi 2024 jyldyń alǵashqy toqsanyna josparlanyp otyr. Kompanııa aksııalarynyń kem degende 25 paıyzy satylymǵa shyǵady. London qor bırjasy men Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵyna shyǵý ýaqyty osy jyldyń aqpanyna belgilengen.
«Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ jekeshelendirý jáne aktıvterdi qaıta qurylymdaý departamentiniń dırektory Dastan Adıqojaev «Air Astana» AQ aksııalary naryqqa shyqqan kezde qordyń negizgi mindetteri ekonomıkadaǵy memlekettiń úlesin odan ári qysqartý, kompanııalardy korporatıvtik basqarýdy damytý ekenin aıtty.
«Sondaı-aq kompanııany damytýǵa arnalǵan mámileden qarajat tartý arqyly jáne «Samuryq-Qazynaǵa» tıesili úlesti satqan jaǵdaıda Ulttyq qor qarajatpen tolyqtyrylady. Sonymen qatar otandyq baǵaly qaǵazdar naryǵyn damytý, halyqtyń ınvestısııalyq mádenıeti men qarjylyq saýatyn arttyrýǵa basymdyq beriledi», dedi D.Adıqojaev.
Baǵaly qaǵazdardy qor bırjasynda ornalastyrý úshin «Air Astana» Citigroup Global Markets Limited, Jefferies International Limited jáne WOOD & Company Financial Services kompanııalaryn tartty. Qazaqstan tarapynan bul úderiske «Halyk Finance» AQ, «Freedom Finance Global PLC», sondaı-aq «BCC Invest» AQ, «SkyBridge Invest» AQ jáne «Jusan Invest» AQ qatysyp jatyr. «Air Astana» qundy qaǵazdaryna ótinimderdi qabyldaý 29 qańtarda bastaldy.
Esterińizge sala keteıik, «Air Astana» – «Samuryq-Qazyna» qory (aksııalardyń 51%) men brıtandyq BAE Systems PLC kompanııasynyń (aksııalardyń 49%) birlesken kásiporny. P.Foster kompanııa IPO-dan kem degende 120 mln dollar tartady dep kútedi, degenmen túpkilikti soma áldeqaıda joǵary bolýy múmkin. «120 mln dollardy qalaı paıdalanady?» degen saýalǵa jaýap bergen ol bul qarajat jańa ushaqtardy satyp alýǵa emes, kompanııanyń túrli ishki qyzmetin damytýǵa jumsalatynyn aıtyp berdi.
«Biz bul aqshany áýe kemelerine tehnıkalyq qyzmet kórsetýge, tehnıkalyq personaldy oqytý kýrstaryna, jerústi jabdyqtaryna jáne borttaǵy tamaqtandyrý sııaqty qosymsha qyzmetterge jumsamaqpyz», dedi P.Foster.
Osy rette D.Adıqojaev jýrnalısterge «FlyArystan» qazirdiń ózinde táýelsiz uıym ekenin túsindirdi.
«Buǵan deıin «FlyArystan» «Air Astana» áýe kompanııasynyń qurylymdyq bólimshesi bolǵan. Al qazir «FlyArystan» – 100 paıyz enshiles kompanııa. Iаǵnı bul qazirdiń ózinde táýelsiz zańdy tulǵa jáne bólindi dep aıtýǵa bolady», deıdi.
Sondaı-aq «FlyArystan» enshiles kompanııa bolyp qala beretini jáne munda eshqandaı ózgerister bolmaıtyny da osy jıynda habardar etti.
«Jaqynda «FlyArystan» áýe operatorynyń jeke sertıfıkatyn alady. Biz ushý qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin baqylaýshy organdardyń talaptaryn oryndaýdy jalǵastyramyz. Biraq bul aksıonerlerdiń korporatıvtik qurylymyndaǵy usynylǵan ózgeristerge eshqandaı áser etpeıdi», dedi P.Foster.
Sarapshylar «Air Astana»-nyń qundy qaǵazdarynyń kútiletin tabysy qandaı bolýy múmkin?» degen suraqqa jaýap berý qıyn bolatynyn, boljam jasaý áli erte ekenin osy kúnge deıin talaı ret aıtqan. Jıyn barysynda sóz alǵan spıkerler bul máseleni naryqtyń ózi sheshetinin taǵy da qaıtalady.
Al D.Adıqojaev óz kezeginde qor bırjasynda ornalastyrylǵan kompanııalardyń aksııalary ýaqyt óte kele ósetinin aıtyp ótti. Onyń aıtýynsha, «Air Astana»-nyń memlekettik kapıtal naryǵyna shyǵýy – Qazaqstan ekonomıkasy men tutastaı alǵanda avıasııa salasy úshin mańyzdy oqıǵa. Usynylǵan mámile qurylymy boıynsha jergilikti valıýtadaǵy jaı aksııalardy da, AQSh dollaryndaǵy jahandyq depozıtarlyq qolhatty da usyný josparlanyp otyr.
Jergilikti usynysty júzege asyrý úshin kompanııa «Halyk Finance» AQ birlesken býkrenner retinde, «Freedom Finance Global PLC» jetekshi menedjer retinde, sondaı-aq birlesken menedjer retinde «BCC Invest» AQ, «SkyBridge Invest» AQ jáne «Jusan Invest» AQ-ny tartty.
Brıfıngte bizdiń ushaqtardyń nelikten uzaq jyldar boıy basqa memlekette tirkelgeni týraly másele kóterildi. P.Foster bul jaǵdaıdy keme jumysynyń yńǵaılylyǵy men qaýipsizdigine basymdyq berýimen túsindirdi.
«Kompanııa qurylǵan sátten bastap barlyq tehnıkalyq jáne tehnologııalyq parametri Eýropalyq komıssııa engizgen EASA Part-145 áýe kemelerine tehnıkalyq qyzmet kórsetý standartynyń talaptaryna sáıkes sertıfıkattalǵan. Sondyqtan Eýropalyq Odaqtyń ıýrısdıksııasynda barlyq tehnıkalyq jáne tehnologııalyq parametrge tolyq sáıkestigin qamtamasyz etý úshin kompanııanyń ushaǵy tirkeldi», dedi P.Foster.
Onyń pikirinshe, qazirgi basqarý sheshimi tıimdi jumys isteıdi. Budan shyǵatyny, jaqyn arada otandyq ushaqtar elimizde qaıta tirkeýden ótpeıdi.
Apta basynan beri otandyq basylymdar «Air Astana»-nyń qarjylyq kapıtaly qansha?» degen máseleni kóbirek talqylap jatyr. Keıbir sarapshylar kompanııanyń quny 481-den 625 mlrd teńgege deıin nemese 1,06-dan 1,37 mlrd dollarǵa deıin bolýy múmkin ekenin anyqtady. Bul ınvestısııany alǵanǵa deıin baǵalaý 453-ten 575 mlrd teńgege deıin nemese 1-den 1,26 mlrd dollarǵa deıin aýytqýy da múmkin.
Qazaqstandaǵy jolaýshylar aǵyny 2019 jylmen salystyrǵanda 2023 jyldyń sońyna qaraı 53 paıyzǵa kóbeıdi degen derek bar. Al «Air Astana» Qazaqstandaǵy ishki tasymaldaýdyń 69% jáne halyqaralyq tasymaldaýdyń 53% úlesimen naryqtaǵy myqty pozısııany saqtap otyr. Aldyn ala málimetke sensek, IPO-da kompanııa shamamen 1 mlrd dollarǵa baǵalanýy múmkin. Brıtandyq «BAE Systems» qorǵanys kompanııasy men Qazaqstannyń «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory óz úlesiniń bir bóligin ınvestorlarǵa usynady.
Qazir «Air Astana» aksııalarynyń 49%-y – «BAE Systems»-ke, al 51%-y – ulttyq ál-aýqat qoryna tıesili.Aksıonerler ózderiniń jalpy úlesin shamamen 50%-ǵa deıin qysqartýdy josparlap otyr. Sonymen qatar naýqan kezinde qosymsha aksııalar shyǵarylady.
Apta basynan beri basqa brokerler de óz baǵalaryn berdi:
– «Jusan Invest» qolma-qol aqshany esepke almaǵanda 415-ten 550 mlrd teńgege deıin, qolma-qol aqshany esepke alǵanda 460-tan 595 mlrd teńgege deıin keń baǵalaý dálizin belgileıdi.
– «Halyk Finance» «Air Astana» áýe kompanııasynyń ádil qunyn 980 mln-nan 1,195 mln dollarǵa deıin nemese IPO-ǵa deıin 445 mlrd teńgeden 544 mlrd teńgege deıin dep boljaıdy.
Sarapshy Ǵalym Qusaıynov áleýmettik paraqshasynda «Air Astana»nyń qor naryǵyna shyǵýy kópten kútilgen qubylys ekenin aıtypty. Sarapshylardyń deni Qazaqstan azamattarynyń iri kompanııalardyń IPO-syna qatysýyna kóńil bólý qajet ekenin alǵa tartyp otyr. Al sarapshylardyń taǵy bir toby IPO kezinde qazaqstandyq jeke tulǵalar men ınstıtýsıonaldyq ınvestorlardyń ótinishteri birinshi kezekte qanaǵattandyrylýǵa tıis dep tujyrymdaıdy.
ALMATY
