Jylqy qystan aman shyǵa ma?

Elimizdiń soltústik óńirlerin­de jem-shóptiń taýsylyp, dalada qardyń beti jappaı muz qur­sanyp, jylqylar tebindeı al­maı, tolyqtaı qolǵa qaraǵan, ólim-jitim kóp degen aqparattar kelip jatyr. Sharýalar onsyz da jem-shóbi joq, jóndi sýbsıdııa berilmeıtin jylqy malynan aıyrylyp qalý qaýpi bar. О́ıtkeni jem-shóbi taýsylǵan fermerler de, qoradaǵy malyna qaraǵan aýyl adamdary da jylqyny arzan baǵaǵa bolsa da soǵym ornyna jappaı satyp jatyr.

Aqmola oblysynyń birneshe aýdanynda jylqy basynyń aza­ıyp bara jatqanyn aıtyp, dabyl qaqqandar kóp. Zerendi aýda­nyn­daǵy Aqadyr, Vasılkov, Zarech­nyı, Shaǵalaly sııaqty onda­ǵan aýylda jurt jem-shóp tap­paı, qınalyp otyr. Aqkól aýdany malshylarynyń jaǵdaıy da máz emes. Shóptiń baǵasy tym sha­ryq­tap ketip, bir oramy 20 myń teńgege deıin jetken kórinedi.

Buǵan basty sebep – jaıylym jáne shabyndyq jerler­diń tapshylyǵy. Tipti jaıylym jerinen múldem aıyrylyp qalǵan kóp aýylda (Zerendi aýdanyn­daǵy Aqadyr, Aıǵyrjal, Ortaq, Qoshqarbaı, Razdolnyı, Kúsep, Pervomaıskıı) jylqylar qolǵa qarap tur. Eldiń irgesine deıin egin egip tastaǵan. Janarmaı quny 300 teńgeden asyp, aspandap ketken. Osyndaı qys qyspaǵy men qıyn-qystaýdyń kesirinen ár aýyl­da jylqylar ólip jatqany, qolyndaǵy bar jylqysyn tuıaq qaldyrmaı túgel satyp jibergen fermerler jaıynda resmı basylymdar da jazyp keledi. Iаǵnı kóptegen aýyl turǵyny kóterem bolyp jatqan kóp jylqy kóktemge jetpeı qalýy múmkin dep dabyl qaǵyp jatyr. Resmı málimet bo­ıynsha, eshqandaı mal shyǵyny joq, bári tamasha. Degenmen bizge jetken hattar men «Egemen Qazaqstan», «Qazaq úni», «Aıqyn» gazetterindegi aqparattar basqasha sóıleıdi.

Endeshe, tónip turǵan qaýiptiń aldyn alý úshin Úkimet deńgeıinde shuǵyl túrde keshendi sharalar qajet. Birinshiden, Úkimet pen quzyrly mınıstrlik, vedomstvolar,  ákimdikter qazaqqa qadiri artyq jylqy malyn aman alyp qalý úshin arnaıy «Jol kartasyn» jasaýy kerek. Ekinshiden, búgindegi eń úlken máseleniń biri – sharýalar beınettenip ósirgen jylqysyn laıyqty baǵasyna sata almaýy. Sondyqtan jylqy etin memlekettik satyp alý tizi­mine mindetti túrde engizý qajet. Taǵamyn tańdap isher han-sul­tandar men batyrlardyń súıikti asy bolǵan, jeńil qorytylýy men densaýlyqqa paıdasy ǵylymı dáleldengen tekti janýar jylqy eti taýyq pen shoshqa etinen kem bolǵany ma?! Úshinshiden, Úkimet jylqyǵa sýbsıdııa berý máselesin qaıta qaraýǵa tıis.

Bizde mal sharýashylyǵynda qus tuqymdaryna da, tipti shosh­qaǵa da sýbsıdııa bar, al tórt túliktiń tóresi jylqyǵa mardymdy sýb­sıdııa joq. Respýblıkalyq bıýd­jetten 2023 jyly jylqyǵa bar bol­ǵany 52,9 mln teńge bólin­se, shoshqaǵa 2,1 mlrd teńge bólin­gen. Iаǵnı shoshqaǵa bólingen qar­jy jylqydan 40 esedeı kóp. Eli­mizdiń basym bóligi jemeıtin shosh­qa etine degen sonshalyqty erek­she qam­qorlyqtyń syry nede?

Bıyl mal sharýashylyǵy úkimetten múıiz suraımyn dep júrip, qulaǵynan aıyrylatyn túri bar. О́ıtkeni 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine engen ózgeristerge sáıkes, endi mal sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan nemese gıdrometeorologııalyq qyzmet rastaǵan óńirde ǵana, mal azyǵyn daıyndaýǵa teris áser etken aýa raıynyń qalyptan tys jaǵdaılary bolǵan kezde ǵana beriledi. Sonda sharýalar sýbsıdııa alý úshin aýa raıy qashan buzylady dep aspanǵa qarap otyrýy qajet pe?

Bul sharttar sybaılas jem­qor­lyq táýekelderin boldyrmaý jáne sharýalardy ózderiniń mal azyǵyn daıyndaýǵa yntalandyrý maqsatynda engizilgen. Bulaı jemqorlyqty jeleý etip, Úkimettiń sýbsıdııany toqtatyp qoıýynyń kesiri óte aýyr bolatynyn eskertemiz. Bul «Másisin jamaý úshin kebisin kesip alypty» degendeı, keri ketken másele bolǵaly tur. Jemqorlyqty joıý kerek, árıne. Bul – quzyretti organdardyń isi.

Jaıylym máselesi úshin mem­le­kettik komıssııa qurylyp, jer­diń qanshalyqty, qalaı jaratylyp jatqanyn túpkilikti tekserip, naqty sheshý kerek.

Jylqy malyn qystan aman alyp qalý úshin Úkimetten shuǵyl keshendi sharalar kútemiz.

Qazybek ISA,

«Aq jol» partııasy fraksııasynyń depýtaty