Forýmnyń ashylýynda Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın «Digital Almaty» bıznes ókilderi, halyqaralyq sarapshylar jáne IT-qoǵamdastyq kezdesetin biregeı alań ekenin eske saldy. Usynylǵan ıdeıalar naqty sheshimderdi tabatynyn aıtty. Mysaly, byltyr Kremnıı alqabynda ashylǵan «Silkroad Innovation Hub» startap jobalardyń tartylys núktesine aınaldy ári óńirimizde sıfrlyq sheshimderdi qoldaný aımaǵyn keńeıtýde kúsh-jigerin biriktirdi. «Silkroad Innovation Hub» rezıdenttik jobalary ishki jáne álemdik naryqta joǵary suranysqa ıe. Aıtalyq, jaqynda «Skype», «Tesla» jáne «SpaceX» kompanııalaryna tabysty ınvestısııalarymen tanymal álemdegi eń iri venchýrlyq ınvestor Tım Dreıper otandyq «Citix» startapyna 1 mln dollardan astam ınvestısııa saldy. Hab rezıdentiniń taǵy bir startapy – «TrustMe» AQSh-taǵy «Hero Training» baǵdarlamasynda úzdikterdiń biri dep tanyldy. «Barlyq bastamamyz, sonyń ishinde «Google for Startups» jáne «Draper University»-men birlesken baǵdarlamalar, «Silkroad Innovation» habyn iske qosýǵa qoldaý kórsetý, «Digital Bridge» jáne «Digital Almaty» IT forýmdaryn ótkizý – osy maqsatqa jetý quraldary», dedi Baǵdat Mýsın.
Mınıstr aıtyp ótkendeı, bizdiń el BUU reıtınginde onlaın qyzmet kórsetý boıynsha álemde 8-orynda, al «elektrondy úkimetti» damytý boıynsha biz 28-oryndamyz. Kólikti úıde otyryp-aq 5 mınýttan az ýaqyt ishinde tirkeýden bastap, qolma-qol aqshasyz tólemderdi engizýge deıin bizdiń elimiz sıfrlyq ınfraqurylymdy damytýda tabysqa jetti. Memlekettik qyzmetterdiń 93 paıyzǵa jýyǵy elektrondy formatta kórsetiledi. 50 mıllıon sertıfıkat sıfrlyq formatqa aýystyryldy. B.Mýsınniń aıtýynsha, qazaq tilin qoldaıtyn GPT chatynyń balamasyn iske qosýǵa daıyndyq jumystary bastalyp ketti.
– Qazirgi úrdister bizge memlekettik qyzmetterdi kórsetýde jańa sheshimderdi engizýge múmkindik berdi, buryn qııal bolyp kóringen dúnıeler shyndyǵymyzǵa aınaldy. Bıyl eGov pen jasandy ıntellekt arasyndaǵy yntymaqtastyqty bastaımyz. Alda talaı qyzyq ári qıyn jumys kútip tur. Qazirgi ýaqytta el azamattarynyń sany 20 mıllıon adamǵa jetkenin eskerý kerek. Ekonomıkalyq belsendi azamattardyń 68%-dan astamy aı saıyn eGov jasandy ıntellekt qyzmetin paıdalanady, – dedi mınıstr.
Budan keıingi taqyryp «GovTech X: memlekettik basqarýdy jańǵyrtýǵa arnalǵan sıfrlyq quraldary» atty paneldik sessııasynda jalǵasty. Oǵan spıkerler retinde Reseı Federasııasynyń Sıfrlyq damý, baılanys jáne buqaralyq kommýnıkasııalar mınıstri Maqsut Shadaev, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Sıfrlyq damý mınıstri Nurııa Kýtnaeva jáne «Freedom Holding Corp.» bas atqarýshy dırektory Tımýr Týrlov qatysty.
B.Mýsın elektrondy úkimetti engizý kórsetkishteri jyldan-jylǵa artyp kele jatqanyn, byltyr onlaın rejimde 50 mln qyzmet kórsetilgenin, qyzmetterdiń 92%-y azamattarǵa úıden shyqpaı-aq qoljetimdi bolǵanyn aıtty. Sondaı-aq proaktıvti qyzmetterdi júzege asyrý boıynsha jumystar únemi júrgizilip jatyr. Qazirgi ýaqytta mundaı qyzmetterdiń 46 túri bar jáne olar 2 mln-nan astam ret kórsetilgen. «Qazir bizde elektrondy úkimettiń orasan zor ekojúıesi qalyptasty, oǵan memlekettik portaldarmen qatar, banktik qosymshalar enip, basqa da servıster men startaptar kire bastady. Biz memleket retinde ónimder men qyzmetterdi qurýǵa arnalǵan kóptegen qural túrin usynamyz. «Govtech» boıynsha kóshbasshylardyń biri retinde óz quzyretterimizben, tipti daıyn ónimderimizben bólisý jaýapkershiligine ıemiz. Máselen, byltyr Tájikstan Respýblıkasyna 3 júıe berildi. Olar – «CPU», «Smart Bridge», «GOV.kz». Biz tabysty jáne dáleldengen ónimderdi seriktes elderge qaıtarymsyz usynamyz», dedi B.Mýsın.
Sondaı-aq Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri eń tanymal 45 servıs pen memlekettik qyzmet el turǵyndaryna ekinshi deńgeıli bankterdiń qosymshalary arqyly qoljetimdi ekenin atap ótti. Máselen, olardyń ishindegi eń tanymaly – avtokólikti onlaın satý. Onyń aıtýynsha, eger buryn mámilelerdiń shamamen 10%-y ǵana onlaın ótse, memlekettik qyzmetke reınjınırıng júrgizilip, ony bankterdiń qosymshalaryna shyǵarǵannan keıin onlaın satylymdardyń úlesi 75%-ǵa deıin ósti.
Forým barysynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa EAEO aýmaǵynda B2G transshekaralyq ózara is-qımyldarynda elektrondy sıfrlyq qoltańbany ózara taný boıynsha jumys qalaı júrip jatqany týraly sóz boldy. Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń Aqparattyq tehnologııalar departamenti birqatar jobany, sonyń ishinde «Eýrazııalyq bestiktiń» qujat aınalymyna arnalǵan elektrondy sıfrlyq qoltańba ázirleýdi júzege asyryp jatqanyn, árbir múshe el óziniń elektrondy qujat aınalymy men elektrondy sıfrlyq qoltańba júıesine ıe ekenin bildik. «Biraq Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa ustanymy boıynsha barlyq bes el senetin quraldy ázirleý boıynsha sharalar qabyldanyp, joba júzege asyrylyp jatyr. Bul senimdi qujat aınalymy úshin paıdalanylady», dedi Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa keńesshisi Murat Bostanov.
Ol jobanyń iske qosylǵanyn jáne bul sheshimderdi ázirleýshiler bar ekenin atap ótti. «Biriktirilgen júıeni damytý josparlaryna sáıkes bul sheshimder belgilengen merzimde, shamamen 1-1,5 jyl ishinde júzege asady dep úmittenemiz», deıdi M.Bostanov. Onyń aıtýynsha, múshe elder elektrondy sıfrlyq qoltańbany kýálandyryp, olardy paıdalaný týraly sheshim qabyldaýy kerek. 2023 jylǵy tamyzda Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa Alqasynyń otyrysynda Qazaqstan aýmaǵynda B2G (bıznes-úkimet) transshekaralyq ózara árekettesýinde elektrondy sıfrlyq qoltańbany ózara taný qaǵıdalary bekitilgen bolatyn.
Qazaqstan ózin fınteh, bet-álpetti taný tehnologııalary, jasandy ıntellekt salasyndaǵy bedeldi oıynshy retinde áldeqashan tanytqany osy kúnge deıin talaı ret aıtyldy. О́nerkásiptik startaptar kóleńkede qalyp otyr degen pikirler kóp aıtylady. Biraq iri kásiporyndar sátti júzege asyryp jatqan jobalar da barshylyq.
Forým jumysyna qatysqan «Innovasııalyq tehnologııalar parki» («Tech Garden») avtonomdy klasterlik qorynyń bas dırektory Baýyrjan Kankın bizben áńgimesinde aqparatty tehnologııa segmenti qatelikteri, tipti tabystary týraly aıtýdy unatpaıtyn óte konservatıvti naryq ekenin aıtyp berdi. Biraq kez kelgen sátti shyqqan tájirıbe kompanııanyń alǵa jyljýyna jol ashady. Sol sebepti biz úshin tehnologııalyq jarystan qalyp qoımaý mańyzdy. Durysy, toptyń aldyńǵy qatarynda bolý. «2024 jyldyń qyrkúıeginde Las-Vegasta taý-ken metallýrgııa keshenin sıfrlandyrý boıynsha kórme ótedi. Negizinde bul – tórt jylda bir ret ótkiziletin jáne saladaǵy jetekshi oıynshylardyń basyn qosatyn salalyq álem chempıonaty. Onda «Hitachi», «Komatsu», «Siemens» sııaqty iri kompanııalardyń úzdik sheshimderi qoıylǵan. Bizde úlken eksporttyq áleýet bar, biz sonda nazar aýdaramyz dep senemin», deıdi ol.
Forým barysynda krıptobırjalardyń ekinshi deńgeıli banktermen ózara is-qımyly jónindegi qanatqaqty jobanyń aıaqtalǵany aıtyldy. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi Elektrondy ónerkásip jáne sıfrlyq aktıvter ındýstrııasyn damytý departamentiniń dırektory Ǵızzat Baıtursynov jobanyń basty maqsaty – bólshek jáne kásibı ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaý úshin mańyzdy sanalatyn qamtamasyz etilmegen sıfrlyq aktıvtermen saýda jasaý úshin retteletin orta qurý. «Bir jarym jyl ishinde naryq qatysýshylarymen tyǵyz qarym-qatynas jasadyq, bul bizge aıtarlyqtaı jetistikterge jetýge múmkindik berdi. Atap aıtqanda, AHQO krıptobırjalary men otandyq ekinshi deńgeıli bankter arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń tıimdi tetikterin ornatty, retteýshi bazany qamtamasyz etýge yqpal etti», dedi ol.
AHQO lısenzııalaý jáne qarjylyq tehnologııalar keńsesiniń basqarýshy dırektory Erkeǵalı Edenbaev qanatqaqty jobanyń nátıjeleri týraly aıtyp berdi. «Qanatqaqty joba kezeńinde jalpy aınalym 239 mln dollarǵa jetken, al tranzaksııalar sany 63 myń, klıentterdiń jalpy sany 52,8 myń», dedi ol.
Halyqtyń qarjylyq saýaty syn kótere almaıtyn bizdiń elde valıýtanyń mundaı túrine kúmánmen qaraıtyndar óte kóp. Tipti Batys elderinde qarjy segmentiniń tamyryn basyp qana pikir aıtatyn sarapshylardyń ózi valıýtanyń mundaı túrimen qaltańda basy artyq 100 myń dollar bolsa ǵana jumys isteýge keńes beretinin aıtady. E.Edenbaevtyń pikirinshe, jurt aıtyp júrgendeı, valıýtanyń mundaı túrimen «oınaı bastaǵandarǵa» eshqandaı krıptomanııa emes, ınvestor retinde qaraýymyz kerek.
«Digital Almaty» forýmy bıyl ónerkásiptegi sıfrlyq transformasııa jáne «GovTech,» «4.0 Indýstrııasy», «ESG», «Smart City» jáne basqa da salalardaǵy ınnovasııalyq sheshimderdi ashatyn aýqymdy iskerlik baǵdarlamany usynady. Paneldik pikirtalastar sheńberinde halyqaralyq sarapshylar, sala kóshbasshylary, IT jáne bıznes salasyndaǵy jetekshi ınnovatorlar qatarynan 200-den astam spıker qatysty. Olar ekonomıka men ınnovasııanyń naqty sektorynda jańa tehnologııalardy qoldaný nátıjesindegi tabysty keıstermen bólisti.
ALMATY
