Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi bergen málimetke súıensek, respýblıka boıynsha byltyr qańtar men qarasha aıy aralyǵynda agroónerkásiptik keshen ónimderiniń eksporty 5 paıyzǵa ulǵaıyp, 4,9 mlrd dollardy qurapty. Negizgi ónimderden balyq, baqsha daqyldary, qamys, kókónisten bólek, 6,7 mln tonna bıdaı, 21,9 myń tonna sıyr men qoı eti eksporttalǵan. Al syrt memleketterge jóneltilgen daqyldar ishinde kúrishtiń úlesi 110 myń tonnany qurap otyr.
Álemde kúrish egýden aldyńǵy orynda Qytaı memleketiniń turǵany aıtylady. Odan keıingi Úndistan da bul daqyldy kóptep egedi. Al japondardyń kúrishke degen qurmeti erekshe. Daqylǵa memlekettik rámiz dep qarap, til men ult namysy retinde erekshe qurmetteıdi. Tipti japon tiliniń kóp sózi kúrish kásibiniń aınalasynda degen derek te bar.
Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Kúrishti 80-nen astam memleket ósirse, Qazaqstan osy sapta tur. Onyń ishinde respýblıka boıynsha kúrishtiń negizgi otany – Syr boıy ekeni ras. Budan bólek, Túrkistan, Jetisý, Almaty oblystaryndaǵy sharýalar da aınalysady. Bir jaqsysy, osy ónimmen ózimizdi qamtyp qana qoımaı, ózge de memleketterge shyǵaryp júrmiz. Árıne, qurǵaqshylyq qyssa da ystyq kúnderi egin alqaptarynda júrgen dıqandar eńbeginiń nátıjesi – bul.
Eksport demekshi, biz ózge memleketterge satylatyn aqtalǵan kúrishtiń baǵasyn bilmek bolǵanbyz. Biraq onymen aınalysatyn jekelengen kompanııa ókilderi bunyń «kommersııalyq qupııa» ekenin aıtty. Sapasyna hám surpyna baılanysty baǵasy da ártúrli. Osyǵan baılanysty kúrish óndirýshiler ózara ishki kelisim arqyly ónimin eksportqa túrli baǵamen shyǵarady eken. Bir belgilisi, ol ishki naryqtaǵy baǵadan 10-15 paıyz joǵary bolyp otyr.
Al ishki naryqqa kelsek, Qazaqstanda aqtalǵan kúrishtiń bir kılosy – 487 teńge. Ortasha baǵa osy. Demek ár oblys ortalyǵy men qalalarda ónimdi satý baǵasy ártúrli degen sóz.
Joǵaryda aıtqan eksportqa oralsaq. Jalpy, ózge memleketterge satylatyn kúrishtiń negizgi úlesi qyzylordalyq kásiporyndarǵa tıesili. Kúrish ónimin shetelderge 30-dan astam kásiporyn shyǵaryp keledi. Statıstıkaǵa sáıkes, byltyr jyl basynan jeltoqsan aıyna deıin dál osy óńirden quny 27,8 mln dollardy quraıtyn, 52,2 myń tonnadan astam aýyl sharýashylyǵy ónimi eksporttalypty. Olardyń qatarynda kúrish, balyq, qamys, qaýyn-qarbyz, qyzanaq, kókónis jáne kúrish qaldyǵy bar. Bul ónimder 21 memleketke jiberilgen. Bunyń ishinde barlyq eksporttalǵan ónimniń 86 paıyzyn kúrish qurap otyr. 45 myń tonnaǵa jýyq kúrish 18,2 mln dollarǵa satylǵan. Kúrishti satyp alýshylar qatarynda kórshiles Reseı, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Túrikmenstan, Tájikstannan bólek, Ýkraına, Grýzııa, Lıtva, Ázerbaıjan, Belarýs, Irak jáne Mońǵolııa elderi de bar.
Sýarmaly egistik sanalatyn kúrish daqylynyń beıneti aıtpasa da túsinikti shyǵar. Tabanynda únemi sý jatpasa, ónim bermeıtin egin alqaptarynda dıqan qaýymnyń qıyndyqty belýardan keshetini belgili. Al jyl saıyn sý tapshylyǵyna baılanysty kúrish egistiginiń kólemi qysqartylyp keledi.
Endi bir qyzyq jaıt, elimizde jeke tulǵalardan qarjy alyp, kúrish ósiretin sharýashylyqtar bar. Bul jerde baǵany aqsha berip otyrǵan ınvestor qoıýy ábden múmkin. Bir ǵana mysal, byltyr aqtalmaǵan bir kılo kúrish baǵasy 110-120 teńge bolǵan. Al bıyl 130-140 teńge shamasynda satylady dep boljanyp otyr. Osylaısha birneshe myń tonna kúrishtiń aqshasyn aldyn ala alyp, tirshilik etip otyrǵan sharýashylyq kúzgi naýqan kezinde bar ónimin qaryzynyń óteýi esebinde qarjylandyrýshy ınvestordyń jeke qambasyna quıyp júr.
Qoryta aıtqanda, kúrdeli jaǵdaıǵa qaramastan qıyndyqqa tózip, mol ónim alýdy maqsat tutqan eginshi eńbegi myń márte qurmetke laıyq.
