Kollajdy jasaǵan – Ermek Nurjanov
Kózi tirisinde «Qara maıor» atanyp ketken Borıs Tókenulynyń buryn-sońdy kópke beımálim bolyp kelgen ómir joly keıingi jyldary BAQ-ta, kitaptar men derekti fılmderde jaryqqa shyǵa bastady. Árıne, bul – ýaqyttyń talaby. О́ıtkeni qoǵam otanshyl jastarǵa ónege qylatyn qurmetke laıyq batyrlaryn kórsetkisi keledi. Al ondaı batyrlar qazaqta jetip artylady.
Maıor Kerimbaev basshylyq etken áskerı bólim 1981 jyldyń 29 qazanynan bastap, 1983 jyldyń sońyna deıin Aýǵanstanda kúrdeli jaýyngerlik mindetterdi oryndaǵany belgili. 177-arnaıy maqsattaǵy jasaq 1982 jyly segiz aı boıy strategııalyq mańyzy zor Pandjsher shatqalynda dala komandıri Ahmad Shah Masýdtyń qolastyndaǵy ózderinen kúshi basym sodyrlarǵa qarsy turdy. Borıs Tókenulynyń saýatty komandırlik basqarýynyń arqasynda kóptegen sarbaz, ofıser men beıbit turǵyn ajal tyrnaǵynan aman qaldy. Osy jetistiginiń arqasynda maıor Kerimbaev keıin AKÁShK basshylyǵynyń, KSRO Qarýshy kúshteri qolbasshylarynyń jáne ınternasıonalıst jaýyngerlerdiń joǵary baǵasyn alyp, zor qurmetine bólendi.
Degenmen B.Kerimbaev úshin bul soǵys ońaı bolǵan joq. Ásirese otty jyldar onyń densaýlyǵyna aıtarlyqtaı nuqsan keltirdi. 1990 jyldary aýyr dertpen kúrese júrip, otbasy men Otany úshin adal qyzmet atqardy. Áskerı jáne azamattyq boryshqa jan-tánimen berilgen Borıs Tókenuly qoǵamdyq júktemeni jaýapkershilikpen kóterdi – habar-osharsyz ketkenderdi izdeýge qatysty, múgedekterdiń múddesin, quqyqtaryn qorǵady, TMD ardagerler uıymdarymen halyqaralyq baılanystardy qoldap, jastarǵa áskerı-patrıottyq tárbıe berdi.
«Qara maıordyń» eldiń túrli óńirinde kópshilik aldynda sóılegen sózderi tiri kezinde-aq oǵan búkilhalyqtyq súıispenshilik pen dańq syılady. Ol halyqty alańdatqan ózekti máseleler týraly batyl aıtatyn jáne qoǵamdyq birlestikterdiń jekelegen ókilderiniń tarapynan artyqshylyqtar men marapattar úshin popýlızmniń, ekijúzdiliktiń jáne kýlýarlyq arazdyqtyń kez kelgen kórinisine ótkir syn aıtyp, batyl usynystar jasady.
Otstavkadaǵy polkovnık Kerimbaev birinshi kezekte Desanttyq-shabýyldaý áskerleri men bıyl 24 aqpanda qurylǵanyna 30 jyl tolatyn arnaıy maqsattaǵy Áskerı barlaý jasaǵanyń áskerı qyzmetshileriniń jaýyngerlik rýhyn kóterýge zor úlesin qosty. Sonymen qatar 1994 jyly Qapshaǵaı garnızonynyń basshysy, podpolkovnık Ýálı Elamanovpen birge Qarýly kúshterdiń jańa qurylymy – 71170 áskerı bólimniń jeke quramyn sol jerde alǵash bolyp quttyqtady. Keıingi jıyrma bes jylda 177-jasaqtyń birinshi komandıri, polkovnık Kerimbaev pen Mobıldi kúshterdiń birinshi qolbasshysy, generaly Ý.Elamanov naǵyz dostar boldy. Ekeýi de maıdan dalasynyń «ashy dámin» tatqan: biri – Aýǵanstanda, ekinshisi Mozambıkte zor áskerı jáne ómirlik tájirıbe jınaqtaǵan edi.
Keńes áskerleriniń Aýǵanstannan shyǵarylýyna 35 jyl tolýy qarsańynda polkovnık B.Kerimbaev pen onyń pikirlesteriniń memorıaldyq qyzmetin, atap aıtqanda, 1997 jyly 28 gvardııashy-panfılovshylar parkinde Aýǵan soǵysynda jáne basqa elderdiń aýmaǵynda qaza tapqan Qazaqstan jaýyngerlerine arnalǵan eskertkish turǵyzýdy uıymdastyrǵanyn erekshe atap ótken jón. 2003 jyly 15 aqpanda ashylǵannan beri áskerı erlikti nasıhattaıtyn, qaza tapqandar rýhyna taǵzym etip, kózi tiri soǵys ardagerlerine qurmet kórsetetin orynǵa aınalǵan bul memorıal tek ońtústik astananyń emes, jalpy respýblıkanyń da kórikti ári mańyzy mol jerleriniń birine aınaldy.
2019 jyly jeltoqsanda aty ańyzǵa aınalǵan komandırdiń esimi Qapshaǵaıda 1980 jyly qańtarda «BBB» degen ataýmen qurylǵan Qarýly kúshter Arnaıy maqsattaǵy 177-jeke jasaǵyna berildi.
B.Kerimbaevtyń maıdandaǵy erligi men beıbit kúndegi eńbegi otandastarymyzdyń sanasynda patrıotızm men urpaqtar sabaqtastyǵynyń sımvoly retinde berik ornyqqanyna qaramastan, tiri kezinde qolǵa alyp, bastamashy bolǵan ıgi isteri tıisti deńgeıde baǵalanbady. Halyq batyrlary, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys komandırleri – Baýyrjan Momyshuly, Qasym Qaısenov, Rahymjan Qoshqarbaev sekildi, onyń da Otan aldyndaǵy janqııarlyq erligine óz deńgeıinde kóńil bólinbeı keledi. Borıs Tókenulymen birge ómirdiń edáýir bóligin kórgenderdiń barlyǵy onyń ómir jolynyń qanshalyqty aýyr bolǵanyn jaqsy biledi. О́kinishke qaraı, «Qara maıordyń» ómirindegi taǵdyr taýqymeti men densaýlyǵy úshin kúrestiń aýyrtpalyǵyn seriktesteri men dostary bólisýge «daıyn» bolmaı shyqty. Kerisinshe, oǵan kezdeısoq jolyqqan adamdar jıi kómektesetin. Jeke múddelerge súıenip, jeke keńistikke basyp kirgen «dostary» arnaıy áskerı barlaý ofıseriniń ómiri bir kezderi azap pen kúızeliske toly bolǵanyn bilgisi kelmedi. Sondyqtan Kerimbaev qaıtys bolǵannan keıin sol «kózkórgenderdiń» jasaǵan aıla-sharǵylaryn «kútpegen jaǵdaı» dep emes, moraldyq qasıetteriniń tómendigi, tipti sol moraldyń múldem joqtyǵy dep qabyldanǵany ras.
Búginde B.Kerimbaevtyń mártebesi týraly másele ıdeologııalyq mańyzǵa ıe. Osyǵan baılanysty oǵan «Halyq qaharmany» ataǵyn berý týraly ótinishpen buryn Aqorda, Parlament pen Qorǵanys mınıstrligine joldanǵan ondaǵan ujymdyq ótinish nazardan tys qalmaıdy dep úmittenemiz. Tutastaı alǵanda, olar qandaı da bir konıýnktýralyq reńk pen saıası ekpinsiz halyqtyń shynaıy pikirin kórsetedi, qoǵamdyq jetilýdiń, rýhanı jáne patrıottyq tárbıeniń aıqyn ındıkatorlary bolyp esepteledi.
«Eshkim umytylmaıdy, eshteńe umytylmaıdy» rýhyndaǵy mańyzdy mysaldar retinde Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysýshylar – qaıtys bolǵannyn keıin egemen elimizdiń eń joǵary ataǵyna laıyq mergender Tóleýǵalı Ábdibekov pen Ibraım Súleımenov, jaıaý ásker Aleksandr Nesmııanov, artıllerıst Ábdiǵalı Qaımoldın, baılanysshy Ivan Gapıchke qatysty 2022-2023 jyldardaǵy Úkimet sheshimderin aıta alamyz. «Qara maıorǵa» qatysty joǵaryda kórsetilgen faktilerdi elemeý jáne nemquraıdylyq tanytý – áskerı dástúrlerge nuqsan keltirý, urpaqpen názik baılanysyn buzý jáne el Prezıdentiniń ádiletti Qazaqstan qurý aıasyndaǵy qoǵamdy ınstıtýsıonaldyq damytý, jańartý jáne jańǵyrtý jónindegi aǵymdaǵy kúsh-jigerine kúmán keltirý degen sóz. Buǵan jol bermeý – bizdiń azamattyq boryshymyz. Qazir bolashaq Otan qorǵaýshylar sanalatyn myńdaǵan jasóspirim tárbıelenip kele jatyr. Olar Borıs Kerimbaev syndy naǵyz erlerin tanyp-bilip, qurmet tutyp ósýi qajet. Zamanymyzdyń naǵyz batyry – aty ańyzǵa aınalǵan «Qara maıordyń» esimimen baılanysty erlik pen dańqty qaıta qalpyna keltirý, esimin jańǵyrtý arqyly memlekettiń bedelin nyǵaıtýdyń obektıvti múmkindigi bar. Onyń jarqyn esteligi urpaq úshin batyldyq, paryz jáne abyroıdyń laıyqty mysaly retinde ulttyq tarıhta jazylǵan.
Ermek NURJANOV,
Qarýly kúshter arnaıy jasaǵynyń birinshi komandıri ,«Polkovnık B.T.Kerimbaev
atyndaǵy patrıottyq damýǵa járdemdesý ortalyǵynyń» basshysy
