Mýzeı júıesin jańa deńgeıge kóterý mańyzdy

Áńgime ulttyq mádenıetti etnostyń, qoǵamnyń jáne tul­ǵanyń ómirlik energııasyn ju­myldyratyn ári júzege asyratyn birden-bir mehanızm retinde san salaly fýnksııa atqaratyn jaǵdaıǵa jetkizýde bolyp otyr. Osy rette tarıhı-mádenı mura ataý­lyny jınaqtaý, kózdiń qa­rashyǵyndaı saqtaý, ǵylymı aınalymǵa engizip zertteý, nasıhattý ári dáripteý sııaqty san alýan fýnksııany qatar atqa­ratyn biregeı ınstıtýt – mý­zeılerdiń orny men róli erekshe.

Sóz joq, elimizdegi mýzeıler júıesin qazirgi zaman talabyna saı jetildirý isin ult­tyq mádenıetimizdiń qoǵamdyq-áleý­mettik kúshin artyrýdyń bir tetigi retinde qarastyrǵan jón. Shyntýaıtyna kelsek, ǵy­lymdy, qoǵamdyq sanany, ult­tyq mentalıtetti, psıholo­gııa­ny qalyptastyrýda ushan-teńiz qyzmet atqaratyndyǵyn kóremiz.

Memleket basshysy Q.Toqaev «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda:«Biz tııanaqty jáne josparly áreket jasaımyz, maqsatqa jetý úshin úzdiksiz alǵa umtylamyz. Bul – aıryq­sha mańyzdy jyl bolmaq. О́ıt­keni osy kezeń elimizdiń al­daǵy ­bes jyldaǵy damýyna negiz bo­lady», dep aıryqsha atap ótti. Osy oraıda el mádenıeti men bilim júıesiniń eń mańyzdy býyndarynyń biri sanalatyn mýzeı mamany retinde búgingi jahandaný zamanynda otandyq mýzeılerge de óziniń qyzmetin qaıta qarastyrýdyń qajettigi týyndap otyrǵandyǵyn tilge tıek etkim keledi.

Uzaq jyldar boıy mýzeıler kolleksııalardy jınaq­tap, saqtaıtyn aǵartýshylyq mekeme retinde qarastyry­lyp keldi. Endigi ýaqytta tutas bir eldiń, qala men aımaqtyń damýynda mádenı, áleýmettik fe­nomen retinde, sondaı-aq óske­leń urpaqqa ulttyq mádenı qun­dylyqtardy nasıhattaý ­já­ne olardy, rýhanı-tanymdyq tár­­­bıeleýde mańyzdy rólge ıe qurylym retinde mýzeı ju­my­syna jańasha kózqaras qa­lyp­tastyrý qajet. Mýzeıler bir-birimen kelýshiler sanymen básekelesip, jeke-dara qyz­metin kórsetpeı, kerisinshe bir-birimen áriptestikti damytyp, jumystyń biryńǵaı modeli men mehanızmin jasap shyǵýǵa tıis.

Mýzeılerdiń qazirgi qoǵam­dyq úrdistegi áleýmettik-máde­nı ınstıtýt retindegi yqpa­lyn kúsheıtýdiń birden-bir múmkin joly – onyń ǵylymı bazasyn kúsheıtý. Elimizdiń mádenı saıasaty tujyrymdamasyn­da mý­­zeıler ǵylym men zertteý qyzmetin damytýdyń tirek or­ta­lyǵy bolýǵa tıis delingen. De­mek mýzeı ulttyq tarıhı-máde­nı qundylyqtardy saqtaı­tyn ári dáripteıtin qurylym ǵana emes, irgeli ǵylymı-zert­teý jumysyn barynsha tıimdi júrgizetin ortalyq bolýy kerek. Ǵylymı-zertteý bazasy jetkilikti mýzeıler ǵana tarı­hı-mádenı qundylyqtardy tıim­­di saqtaıdy jáne nası­hat­taı alady. Alaıda, ókinishke qa­­raı, otandyq mýzeılerdiń ba­­sym kópshiliginiń ǵylymı zert­teý bazasy joqtyń qasy. Olar­­dyń, ásirese, shoýǵa kó­bi­rek uqsaıtyn sharalarmen tym áýes­tengendikteri son­dyq­­tan bolsa kerek. Reti kel­gen soń aıta ketý kerek, she­tel­­­diń ozyq úlgidegi mý­zeı­le­rin­de kóp taraǵan shoý sııaq­ty is-sha­ralar bizdegi mýzeı ju­my­synyń nebári 4-5 paıy­zyn ǵana quraıdy. Jalpy, mýzeı ta­­rıh­tyń jady bolǵandyq­tan, dań­ǵara mýzykadan góri, ǵy­ly­­mı ortasy qalyptasqan, má­denı-bilim berý jáne ǵylymı zert­­teý jumystaryn qatar at­qa­ra­tyn irgeli mekeme bolǵany jón.

Kelesi kezektegi ózekti máse­leniń biri – otandyq mýzeı­ler­­­diń halyqaralyq deńgeıde mádenı áleýetin kóterý baǵy­tyndaǵy jumysty jandandyrý, halyqaralyq aýdıtorııa­ny kóbirek tartýdy qolǵa alý. Osy baǵytta 2023 jylǵy 5 shil­deden 2024 jyldyń maýsymyna deıin Qazaqstannyń Shan­haı yntymaqtastyǵy uıymyna tóraǵalyq etýine oraı, múshe elderdiń mádenıet pen bilim júıesindegi negizgi salalary­nyń biri de biregeıi mýzeı salasy mamandarynyń basyn qo­satyn Halyqaralyq mýzeıler forýmynyń kezekti otyrysyn elimizde ótkizý máselesin qa­rastyrý qajet dep esepteımin. Osy forýmda mýzeı isi boıynsha oı bólisip, tájirıbe almasyp, pikir talastyryp, Qazaq­stan mýzeıleri­niń ımıdji men mártebesin kóte­re­tin sharalar uıymdastyrylsa, ­ıgi bas­tama bolar edi. Osy ShYQU forýmy aıasynda Qazaqstan mý­zeıleriniń tanystyrylymy jasalyp, ShYQU elderine mýzeı qyzmetiniń tarıh, óner­taný, tabıǵat muralaryn óz kol­leksııalary men mádenı qundylyqtary, jobalary kór­setilse, mýzeıler damýdyń jańa sapalyq deńgeıine kóterilip, álemdik belgili mádenıet orta­lyqtarynyń reıtıngine enýge múmkindik týar edi. Demek qa­zirgi zamanǵy damý úrdisteri kór­setip otyrǵandaı mýzeıler óz qyzmetinde ınnovasııa men bastamashyldyqqa erekshe nazar aýdarýy kerek.

Prezıdentimiz Q.Toqaev Uly­taýda ótken Ulttyq qu­ryl­taıda: «Ha­­lyq­tyń bolmysyn jáne qo­ǵam­dyq sanany jańǵyrtpaı, túbegeıli ózgeris jasaý múmkin emes», degen edi. Osy turǵydan kelgende, ulttyq sana men elshildikti halyqtyń boıyna darytý úshin Uly dala tarıhyn urpaq jadynda tiriltý kerek. Bul rette ulttyq tanymdy jetildirý maqsatynda otandyq mýzeı­ler­di mádenıetimizdi jańǵyr­tý ortalyǵyna aınaldy­ryp, tarıhymyz ben qaıtalan­­bas muralarymyzdy osy orda ar­qyly jastarymyzdyń boıy­na sińirý – qoǵamnyń asyl mindeti.

Mýzeı mamandary – túrli ıdeıanyń bastamashysy jáne ony júzege asyrýshy retin­de salanyń mártebesi men ba­symdyqtaryna tyń ózge­rister engizip, otandyq kásibı qyzmetke jan bitirip, jańa saty­ǵa kóterýi qajet. Son­dyq­tan biligimizdi artty­ryp, memleket tarapynan qar­jylandyrýdy kútip otyrmaı, seriktestermen áriptestik ornatý arqyly bıýdjetten tys qarajat kózderin qarastyryp, qoǵamnyń suranysyna saı tyń áleýmettik mańyzdy jobalar daıyndap, usynýymyz kerek. Endigi kezekte zamanaýı mýzeılerdiń mıssııasyn tereń túsiný, kásibı qyzmetimizdiń baǵyttary men formalaryn modernızasııalaý memleket pen qoǵamnyń ortaq isine aınalsa eken deımiz.

Bıbigúl DANDYǴARAEVA,

Ulttyq quryltaı múshesi, mýzeı salasynyń mamany