Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Investısııalyq shtab jumysy kúsheıedi
Úkimet basshysynyń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Nurlan Baıbazarovtyń sózine qaraǵanda, esepti kezeńde el ekonomıkasynyń ósý qarqyny 3,9%-dy qurady. Salalar arasynda qurylys (+12,8%), kólik jáne qoımalaý (+11,4%), aqparat jáne baılanys (+10,6%), sondaı-aq óńdeý ónerkásibi (+6,9%) eń jaqsy dınamıkany kórsetip otyr.
Aldyn ala qorytyndylar boıynsha 2023 jyly syrtqy saýda aınalymy 3,2%-ǵa, 140 mlrd dollarǵa deıin ósti. Eksport shamamen – 79 mlrd, óńdelgen taýarlar eksporty – 25 mlrd, ımport 61 mlrd dollardan asty. Jalpy, oń saýda balansy 18 mlrd dollarǵa teń. Qarjy mınıstri Mádı Takıev memlekettik bıýdjetke 1 trln teńge kiris túskenin aıtyp, jospar 111,5%-ǵa oryndalǵanyn jetkizdi. Respýblıkalyq bıýdjet 521 mlrd teńgege, jergilikti bıýdjetter 526 mlrd teńgege tolyqqan. Memlekettik bıýdjet shyǵystary 96,9%-ǵa oryndalǵan.
Sonymen qatar otyrysta qańtar aıynyń qorytyndysy boıynsha damý kórsetkishteri eń tómen óńir basshylary baıandama jasady. Olardyń qatarynda Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵaýez Nurmuhambetov, Mańǵystaý óńiriniń basshysy Nurlan Noǵaev jáne Atyraý oblysynyń ákimi Serik Shápkenov bar.
Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, eń kemi 6% deńgeıinde turaqty ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý Úkimettiń osy jylǵa jáne ortamerzimdi kezeńge arnalǵan basym mindeti bolyp qala beredi.
«Ulttyq ekonomıka mınıstrligine salalyq memlekettik organdarmen birlesip, bir aı merzimde bıyl 6% deńgeıinde ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý jónindegi birinshi kezektegi is-qımyl josparyn ázirlep, bekitýdi tapsyramyn. Josparda naqty ári tıimdi is-sharalar kórinis tabýǵa tıis», degen O.Bektenov bıylǵy qańtar aıynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar nebári 0,6%-ǵa óskenine nazar aýdardy. Mundaı tómen kórsetkishter ýákiletti memlekettik organdar men ákimdikterdiń sapasyz jumysyn kórsetetinin meńzeıdi.
«Investısııalyq shtab jumysyn kúsheıtý qajet. Oǵan jetkilikti ókilettikter berilgen. Mınıstrler men ákimderdiń basty mindeti – ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýǵa tıimdi ári pármendi qoldaý kórsetý», dedi.
Úkimet basshysy ınvestısııa ishki jalpy ónim ósiminiń negizgi draıveri retinde mańyzdy ról atqaratynyn aıtty. Sóıtip, durys ınvestısııalyq saıasat qalyptastyrý negizgi faktor bolyp otyrǵanyna den qoıdy. Investısııa tartýdyń birtutas ekojúıesin qurý, ınvestısııalyq jobalarǵa tıimdi qoldaý kórsetý, sondaı-aq jobalardy ýaqtyly iske asyrý úshin jaǵdaı jasaý Úkimettiń osy baǵyttaǵy úılesimdi jumysynyń kórsetkishi bolatynyn atap ótken O.Bektenov, memlekettik organdar men damý ınstıtýttarynyń jumys tıimdiligin arttyrý men nysanaly ındıkatorlarǵa qol jetkizilmeıtin bolsa, olardyń jaýapkershiligin nyǵaıtý boıynsha pármendi jáne yntalandyrýshy KPI belgileýdi tapsyrdy.
Bul ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýǵa jáne naqty nátıjelerge qol jetkizýge yqpal etedi. Osyny aıtqan Úkimet basshysy, qýatty ári básekege qabiletti bıznes – tabysty ekonomıkanyń taǵy bir mańyzdy faktory ekenin jetkizdi. Osyǵan qaraǵanda, kásipkerlikti damytý jáne qoldaý – Úkimettiń basty mindetteriniń biri bolady.
Bıýdjet shyǵysynyń tıimdiligin arttyrý kerek
Joǵary deńgeıde óńdelgen ónim shyǵarýǵa, sondaı-aq shyǵarylatyn ónimniń eksporttyq áleýetine basymdyq berilýi qajet. Qarjylaı qoldaý óndiristiń tehnologııalyq kúrdelilik deńgeıine baılanysty kórsetilýi kerek. Iаǵnı óndiris neǵurlym kúrdeli, tehnologııalar keńinen qoldanylatyn bolsa, nesıe mólsherlemesi de soǵurlym tómen bolýy nemese kredıt merzimi uzarýy kerek ekenin aıtty.
Oǵan qosa, otandyq bızneske qarjylandyrý qoljetimdi bolýǵa tıis, onyń ishinde bıýdjetten basqa kózderdi paıdalanyp, kepildik berý tetikterin keńeıtý qajettigin eskertti. Bul jergilikti kásiporyndarǵa sheteldik jetkizýshilermen básekelesýge múmkindik beredi. Sóıtip, orta bıznesti damytýdy qoldaý úshin, memlekettik qoldaý júıesin qaıta qarap, óndiristi 2-3 ese keńeıtkisi keletin tabysty ortasha kásiporyndarmen kelisim jasaýdy barynsha jedeldetýdi tapsyrdy.
«Bıznesti tekserýge jarııalanǵan moratorıı bıyl aıaqtaldy, biraq bul kásipkerlerge ákimshilik júkteme túsirmeýge tıis. Adamı faktordy alyp tastaýǵa múmkindik beretin memlekettik baqylaýdyń avtomattandyrylǵan júıesi tolyq kólemde qoldanylýǵa tıis», dedi Premer-mınıstr.
Baǵanyń ósýin tejeý Úkimet úshin basym baǵyt bolyp qala beredi. Bıyl ınflıasııany 6-8% aralyǵynda ustap turý mindeti de tur. Ol úshin memlekettik organdar ınflıasııany baqylaý jáne tómendetý jónindegi sharalar kesheniniń sapaly oryndalýyn qamtamasyz etýge tıis.
«Keńeıtilgen otyrysta Memleket basshysy byltyr bızneske 600 mlrd teńgege jýyq qosymsha qun salyǵy qaıtarylmaǵanyn atap ótti. Sonymen qatar shuǵyl shyǵyndardy qarjylandyrý úshin bıýdjetke 2024 jylǵy tólemdermen avans berilgen. Bul durys josparlamaýdyń saldarynan oryn alǵan, 2023 jyly túsýge tıis bolǵan kirister jospary asyra baǵalandy. Mundaı tájirıbe qaıtalanbaýǵa tıis», degen Premer-mınıstr qosymsha qun salyǵynyń mólsherlemesi kóterilmeıtinin aıtty.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasymen qosymsha qun salyǵynyń stavkasy kóterilmeıdi. Bıýdjet kirisin tolyqtyrýdyń basqa joldaryn izdeýimiz kerek. Ulttyq ekonomıka jáne Qarjy mınıstrlikteri respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystaryn da, kiristerin de sapaly josparlaýdy qamtamasyz etýi qajet. Munda eń aldymen sıfrlandyrý esebinen salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdi jetildirýde pármendi sharalar qabyldaý mańyzdy», dedi O.Bektenov.
Onyń sózinshe, jalpy qarjylyq tártipti kúsheıtý, nátıjesiz shyǵystardy joıý jáne memlekettik bıýdjet shyǵystarynyń tıimdiligin arttyrý mańyzdy. «Taǵy da atap ótkim keledi – ekonomıkanyń joǵary qarqynyn qamtamasyz etý úshin bar kúshimizdi salýymyz kerek. Árbir mınıstr men óńir ákimi alǵa qoıylǵan maqsattarǵa qol jetkizýge tikeleı jaýapty bolady», dep túıindedi ol.
