Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Departament pen quqyq qorǵaý organdary qarjylyq alaıaqtyq máselesin erekshe nazarda ustap otyr. О́ıtkeni qylmystyń bul túri boıynsha zardap shekkender sany azaıar emes. Birlesken is-sharalar nátıjesinde aýqymdy jumys atqarylyp, kúrmeýi kóp kúrdeli máselege tap bolmas úshin, azamattarǵa quqyqtyq keńes berý jalǵasyp keledi.
«Jyl saıyn qarjylyq alaıaqtardyń ádisteri kúrdelenip keledi. Zııan keltirýshiler azamattardy aldaý úshin áleýmettik ınjenerııa men IT-tehnologııalardyń zamanaýı ádisterin qoldanady. Biz birge áreket etip, alaıaqtarǵa qarsy senimdi tosqaýyl qoıýymyz qajet», deıdi A.Terentev.
Kez kelgen adam bilimine, jumys salasyna, mártebesine qaramastan qarjylyq alaıaqtardyń qurbany bolýy múmkin. Biraq kóbine sıfrlyq álemge daıyn emes aǵa býyn aramzalardyń arbaýyna tez tap bolyp jatady. Bul kezdeısoq emes, óıtkeni egde jastaǵy azamattar senimdi ári sengish.
– Qylmyskerler zeınetkerlerge qońyraý shalyp, ózderin bank qyzmetkerleri retinde tanystyrady. Olardyń kartochkasynan áldekim qarajat alýǵa tyrysyp jatqanyn habarlaýy múmkin. Alaıaqtar aqshany qaýipsiz shotqa aýdarý qajettiligi týraly sendiredi. Sodan keıin olar egde jastaǵy adamnyń ınternetti nemese mobıldi bankıngti qalaı paıdalaný keregin anyqtaıdy, zeınetaqy aqshasyn qashyqtan qalaı aýdarý kerektigi týraly nusqaýlar beredi, telefonǵa osy nemese basqa qosymshany júkteýdi usynady nemese aqshany dereý bankomat arqyly aýdarýǵa keńes beredi. Bul rette alaıaqtar asyǵys jáne emosıonaldy qysym jasaıdy. Qarttarǵa aıtarymyz, beıtanys adamdar ózderin bank nemese áleýmettik qyzmetker, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri retinde tanystyrsa da olarǵa sózsiz senýdiń qajeti joq. Eger qońyraý shalýshylar sizge aty-jónińizdi aıtyp habarlassa jáne sizdiń turǵylyqty mekenjaıyńyzdy bilse, bul olardyń resmı ókilder ekenin bildirmeıdi. Barlyq qajetti derekti túrli tásilmen alýǵa bolady, olar ınternette ashyq qoljetimdi bolýy yqtımal. Qyzmetkerdiń aty-jóni men laýazymyn surańyz jáne ony eki ret tekserý úshin olardyń ókili shaqyratyn uıymnyń Call-ortalyǵyna qońyraý shalyńyz. Eger telefonyńyzǵa jaqyn adamyńyz habarlasyp, baılanys nashar estilse jáne ol qıyndyqqa tap bolǵanyn aıtyp aqsha aýdarýdy surasa, áńgimeni aıaqtap, oǵan ózińiz qońyraý shalyńyz. Eshqashan jáne eshkimge jeke derekterińizdi, bank kartasynyń tolyq derektemelerin, sonyń ishinde kartanyń jaramdylyq merzimin, CVC/CVV kodyn, sondaı-aq kod sózin jáne aqsha qarajatynyń qaldyǵyn bermeńiz. Esińizde bolsyn, bank qyzmetkerleri, qarjy uıymdarynyń Call-ortalyqtarynyń operatorlary, quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi eshqashan telefon arqyly derbes derekterdi suramaıdy. Bul qupııa aqparat tek alaıaqtarǵa qajet, – dep mysal keltirdi A.Terentev.
Qarjy qyzmetterin tutynýshylardy qorǵaý maqsatynda 2023 jylǵy sáýirde Úkimet baılanys, tólemder jáne aqsha aýdarymdary salasyndaǵy retteýdi kúsheıtýge jáne qatańdatýǵa baǵyttalǵan kredıttik alaıaqtyqqa qarsy is-qımyl tetikterin iske asyrý jónindegi Jol kartasyn bekitken. Jol kartasynyń jaýapty oryndaýshylary retinde Ulttyq bank, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi, quqyq qorǵaý organdary jáne Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi anyqtaldy. Mamannyń aıtýynsha, jol kartasy aıasynda 15 negizgi is-shara qarastyrylǵan.
«2024 jyly Ulttyq banktiń qazaqstandyq bankaralyq tólemder ortalyǵynyń bazasynda alaıaqtyq operasııalar boıynsha derekter jınaýdy qamtamasyz etetin qarjy naryǵyna arnalǵan Antıfrod ortalyqtyń biryńǵaı bazasyn qurý josparlanyp otyr. Antıfrod júıesi baılanys operatorlaryna qoıylatyn talaptardy belgileý men jaýapkershilikti qatańdatýdy kózdeıdi. Ásirese qarjy uıymdarynyń mobıldi qosymshalarynyń kıberqaýipsizdigine qoıylatyn talaptardy kúsheıtý mańyzdy», deıdi maman.
Byltyr 11 aqpannan bastap jeke tulǵanyń elektrondyq úkimettiń veb-portaly arqyly banktik qaryzdar men mıkrokredıtterdi alýdan erikti túrde bas tartýdy belgileý ne alý quqyǵy týraly túzetý qabyldandy, ıaǵnı bul shara zańdy sıpatqa ıe boldy. Osylaısha, 2023 jylǵy shildede agenttik, AQK jáne 18 bank arasynda azamattardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýǵa qatysty ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıylǵan.
Memorandýmnyń maqsaty – qarjy naryǵyndaǵy alaıaqtyqqa qarsy is-qımyl jóninde sharalar qabyldaý, ınternet alaıaqtardyń áreketterinen zardap shekken klıentterge zalaldy óteý tetigin ázirleý, sondaı-aq azamattarǵa alaıaqtyq tásilmen kredıtter resimdeý kezinde týyndaǵan bereshekti retteý arqyly el turǵyndarynyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý. Memorandým talaptary klıenttiń jeke ózi jáne (nemese) onyń bank úı-jaılarynda jeke qatysýymen operasııalar jasaǵan jaǵdaılarǵa qoldanylmaıdy.
Maman qaýipsizdik qyzmeti klıentterge qońyraý shalmaıtynyn atap ótti. Qaýipsizdikke qatysty barlyq másele banktiń ortalyq keńsesinde sheshiledi. Alaıaqtyqpen kúreste bankter klıentterdiń qolma-qol aqshasynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin qaýipsizdik erejeleri men algorıtmderin únemi jetildirip otyrady. Buǵan kópdeńgeıli aýtentıfıkasııa, kúdikti áreketterdi baqylaý, zııandy baǵdarlamalyq jasaqtamadan qorǵaý jáne derekterdi shıfrlaý sııaqty ártúrli shara kiredi.
Eger siz ózińizdiń jeke derekterińiz týraly aqparatty aıtyp qoıǵan bolsańyz, kartańyzdy shuǵyl túrde buǵattap, banktik qosymshadaǵy jeke kabınetten, elektrondy poshtadan, áleýmettik jelilerdegi akkaýnttardan qupııa sózderdi ózgertýińiz kerek. Eger alaıaqtar sizdiń shotyńyzdan aqsha alyp úlgerse, bankke, sondaı-aq quqyq qorǵaý organdaryna habarlasyńyz. Bank kartochkany buǵattap, jańasyn qaıta shyǵarady.
ALMATY
