«Kúmis» zeınetkerler

Bul erekshe model Fran­sııa, Anglııa, Qytaı jáne Ja­ponııa sııaqty elderde 60 jyl­dan beri sátti júzege asqan. Egde jastaǵy adamdarǵa ekin­shi mamandyq alýǵa kómek­tesetin halyqaralyq qozǵa­lysqa Qazaqstan ýnıver­sıtet­teri «lifelong learning» tu­jy­rymdamasy sheńberinde qo­sylǵan. Iаǵnı ómir boıy oqy­tý degen maǵynaǵa saıady. О́t­­kiziletin kýrstar san­dyq da­ǵ­­­dy­lar, shet tilderi, kásip­ker­­­­­lik, quqyq, má­denıet, din jáne fızıkalyq bel­sen­dilikti qam­­­tıtyn kóptegen sala­dan tu­ra­­dy. 50 jastan as­qan­dar bel­­sen­di ómir saltyn usta­nyp, ózderin jan-jaqty da­my­­ta­­dy. Osy jobanyń oqy­tý baǵ­dar­­lamasy boıynsha ádis­temelik usynym qaıta beki­til­di. Bekitilgen ádistemelik usy­nym­dar elimizdiń joǵary oqý oryn­darynda jumys jos­paryn qalyptastyryp, kúmis bilim berý boıynsha oqy­ta­dy. Atalǵan bastamany bar­lyq rektor qoldady. Zeı­net ja­sy­na jaqyndaǵan jáne zeı­nettegi jandarǵa demeý be­rip, qarjylyq saýattylyǵyn arttyrý – ıgi bastamaǵa aınalyp, jemisin de berdi.

– Qazir otandyq joǵary oqý oryndary arasynda «Kú­mis ýnıversıtet» degen joba bar. Atalǵan joba byltyr Sh.Ýá­lıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetin­de qanatqaqty rejimde iske qo­syl­dy. Demek ýnıversıtette zeınet jasyna taıaǵan jáne zeınet ja­syn­daǵylarǵa arnalǵan orta­lyq ashyldy. Ol jerde ómir­de túr­li jaǵ­daıǵa tap bolǵan egde jas­ta­ǵy azamattarǵa kómek, qol­­daý usynylady. Joǵary oqý oryn­darynyń alǵashqy mıs­sııa­sy – bilim berý, ekinshisi – ǵy­­­lym jáne sońǵysy – óńir­diń áleý­mettik damýyna úles qo­sý. Atalǵan is-shara ýnıversı­tet­terdiń úshinshi mıssııasyna ja­tady, – degen edi Saıasat Nur­bek Astanadaǵy elektrondyq kommersııa mektebiniń jumys qorytyndysyna arnalǵan is-sharada.

Mysaly, Q.Sátbaev ýnıver­sı­teti jasy egde tartqan aza­mat­­­tar­­dyń múmkindigin ashý­­­ǵa ba­­ryn salyp jatyr. Olar bi­rin­shi qadamdy «Tir­shi­­lik qaýip­­­­sizdiginiń negiz­de­ri», «Qar­­jylyq saýatty­lyq deńgeıin arttyrý» baǵ­dar­la­masyn jasaý men IT fakýl­teti iske qosýdan basta­ǵan. Al bola­shaqta ge­­rontovo­lonterlik qyz­metti ár­túr­li salalarda júzege asyrý úshin egde adamdardyń boıyna qajetti qabiletter men praktıkalyq daǵ­dylardy qa­lyptastyrýǵa ar­na­lǵan «Kú­­­mis zamannyń erik­ti­leri» atty fakýltet ashý jos­par­la­nyp otyr. О́zgeshe format­taǵy sabaqtar aptasyna 2 ret ótkiziledi. Bir sabaqtyń uzaq­tyǵy 1 akademııalyq saǵat­ty qu­­raıdy. Bir oqý kýrsynyń uzaq­­tyǵy 2 aıdan aspaıtyny – qa­­ty­sýshylarǵa yńǵaıly. Tipti sa­baq kestesi tyń­daýshylardyń ótinish-tilek­terine qaraı jasalady. Keıde joba-josparlar ýnıversıtettiń baǵyttary men áleýetti tyńdaý­shylar­­dyń suranysyna qaraı tolyq­­ty­rylýy múmkin. Kóbine tyń­daý­shylar toby 12 adamnan aspaıdy. Sabaqtar dárister, semınarlar, ekskýrsııalar, trenıngter túrinde ótedi. Jaǵ­daıǵa baılanysty kúndizgi for­­matta nemese qashyqtyqtan oqy­tylady. Bir ereksheligi – oqý aıaqtalǵanda sertıfıkat beriledi.

– О́zimdi damytý úshin osy jobaǵa qatysyp júrmin. Túr­li baǵyttardyń qyr-syryn úıre­nip, tanymymdy birshama keńeıttim. Shetelge shyqqanda aǵylshyn ti­li­nen qınalǵan edim. Qazir úı­re­nip qaldym. Osy turǵyda paı­da­sy tıip jatyr. Odan basqa psı­ho­lo­gııam­dy rettep, sportpen aınalysyp, sergek júrmin. Ba­synda tek deneshynyqtyrý saba­ǵyna qatystym. Sosyn tigin tigýge qy­zy­ǵyp, ony da úırendim. Qazir ádemi kıimderdi ózim tige be­remin, – deıdi zeınetker Ámı­na Musabekova.

Bul jobanyń jalǵasy re­tinde egde jastaǵy jumys­syz­dardy ju­myspen qamtý múm­kindigi qa­ras­­tyrylǵan. Sonyń arqasyn­da olar jeke kómekshi, jas mamandar tálimgeri, áleý­mettik qyzmetker, áleý­mettik jumys boıynsha keńes­­shi bolyp jumysqa ornalasa alady. Eske salaıyq, «Kúmis jas» jo­basy da iske qosylǵan edi. Eń­bek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi muny da­my­typ, qatysýshylar aıasyn keńeıtti.

– Buǵan deıin «Kúmis jas» jobasy 60 jastan asqandarǵa qarastyrylǵan. Bıyldan bas­tap ony 50 jasqa deıin tómen­dettik. Sóıtip, jobaǵa qatysý­shylar aıasy keńeıdi. Jalpy, jumyssyzdardyń deni – úıde bala kútimimen otyryp qalǵan nemese túrli sebeptermen eńbek etý múmkindigi bolmaǵandar. «Kúmis jas» jobasynyń maq­saty – zeınet jasyna ja­qyn­daǵan jumyssyz azamattardy qoldaý. Biz olarǵa jeke kómek­shi, áleý­met­tik qyzmetker, ataý­ly áleý­mettik kómek bo­ıynsha nemese eńbekpen qamtý orta­lyqtarynda konsýltant bolýdy usynamyz. Áleýmettik sala boıynsha ju­mys­qa ornalastyramyz, – degen edi qazirgi Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenova.

Mysaly, byltyr 50 jas­tan asqan 15 166 adam «Kúmis jas» jobasy aıasynda jumysqa ornalasty. Eńbek jáne ha­lyq­ty áleýmettik qorǵaý mı­nıs­trliginiń málimetinshe, byl­tyrǵy jospar boıynsha jalpy 14 295 adamdy jumysqa orna­lastyrý kerek edi. Sandar sóılegen derekke qarasaq, jos­par tolyqtaı oryndalǵan. Ju­mysqa ornalasqandardyń eń kóp sany Túrkistan (2103 adam), Qy­zylorda (1121 adam), Al­maty (1099 adam), Qa­ra­­ǵan­dy (1092 adam) jáne Aq­tóbe (1056 adam) ob­lys­ta­­­ryn­da tir­­kelgen. Aıt­paq­­shy, jo­bany qarjy­lan­dy­rý júıesi bar. Eń­bek mo­­bıl­­­­­di­ligi orta­lyǵy ju­mys berý­­­shiniń ju­mysqa kir­­gender­ge eń­bek­­aqy tóleýge jumsaǵan shy­ǵyn­darynyń bir bóligin óteýge sýb­­­sıdııa beredi. Biraq bári joba sheńbe­rin­de bolýy shart. Eskere ketý kerek, bul jobaǵa 50 jastan asqan jáne zeınetkerlik jasqa deıingi ju­myssyz azamattar ǵana qaty­sady. Jobaǵa qa­tys­qysy ke­letinder mansap or­talyǵyna ótinish berýi qajet.

– Jumystyń birinshi jy­lyn­­daǵy sýbsıdııalar mól­she­­ri jala­qy mólsheriniń 70 paıy­zyn, jumystyń ekinshi jy­­lynda – 65 paıyzyn, ju­mys­tyń úshinshi jylynda – 60 paıyzyn quraıdy. «Kúmis jas» jobasyna qatysý merzimi aıaqtalǵannan keıin ju­mys be­rýshi zeınetkerlik jasqa tol­­maǵan adamdy keminde 1 jyl merzimge, sondaı-aq zeı­net­al­dy jastaǵy adamdy zeı­net­ker­likke shyqqanǵa deıin turaq­ty jumys­pen qamtýǵa min­detti, – dep habarlady Eńbek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstriligi Ha­lyqty jumys­pen qamtý depar­ta­mentiniń dırektory Asqar Nııazov.

Bizdiń qoǵamdaǵy «Úshinshi jastaǵy ýnıversıtet» nemese «Kúmis ýnıversıtetterdi» jańa­shyldyqtyń jarshy­sy deımiz. Jańa bilim alyp, daǵ­dylardy ıgergen jurtshy­lyq qoǵamdyq ómirge belsene atsaly­sady. Bul adamı ka­pı­taldyń sapasyn birqa­lypta ustaýǵa kómektesedi.

Joǵaryda keltirgen «Life­long learning» nemese poe­­tıkalyq turǵyda aıtar bolsaq «ómir boıy oqyp ótý» tujyrymdamasy adam­ǵa ǵu­myr boıy jańa bilim, kásibı jáne jeke mashyqtardy qa­lyp­­tastyratyn úderis. Úzdik­siz oqytý tujyrymdamasyn ejel­­­­gi fılosoftar, naqtyraq aıt­­­­saq, Sokrat damytty. Biraq olar ju­myrbasty pendeniń ózin jáne álemdi tanýyna kóbirek úńil­­di. Ne desek te, adam balasy dú­nıe esi­gin ashqannan bas­tap úne­mi jańa­­shyldyq izdep ótetini anyq.