Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Qarjy naryǵy básekege daıyn ba?
Naryq zańyna endi ǵana beıimdelip jatqan biz emes, damyǵan, alpaýyt elderdiń ózi ózge elderdiń ozyq tájirıbesimen qarýlanyp, barlyq segmentte ıntegrasııalanýǵa múddeli. Biraz elde bılbordtarda kózdiń jaýyn alatyn «Coca-Cola», «Gucci», «Chanel», «Dior» jarnamasy ǵana emes, UBS, «Bank of America», «JPMorgan», «BNP Paribas» sııaqty iri bank ataýlary da samsap tur.
Sheteldik bankter bizdiń naryq úshin jańalyq emes. Keıingi jıyrma jylda olardyń biri keldi, biri ketti. Qazir bizde ekinshi deńgeıli 21 bank jumys isteıdi. 12 bankte sheteldik aksıonerlerdiń úlesi bar. Basqa bankterde shetel kapıtalynyń úlesi aıtarlyqtaı az. Qazaqstannyń bank sektoryndaǵy sheteldik bankter negizinen saýda operasııalaryna nemese óz eliniń kompanııalaryna qyzmet kórsetedi.
Sarapshylar úsh bank kelgen jaǵdaıda ekonomıkany qarjylandyrý mólsheri men bankter arasyndaǵy báseke artady deıdi. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Mádına Ábilqasymova ol bankterdiń Batys Eýropa, Azııa men Taıaý Shyǵystan kelý múmkindigi baryn aıtqan.
Qarjy sarapshylarynyń sózinshe, qarjy naryǵyn jańa oıynshylarǵa beıimdeý úderisi byltyr kúzde bastaldy. Jańa bank ashý talaptarynyń jeńildeýi sheteldikterge de qolaıly bolýǵa tıis. Biraq kúzden beri bizge jetip jatqan aqparattarda elge keledi degen úsh banktiń deregi naqtylanǵan joq. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Oljas Qızatov apta basynda jýrnalıstermen kezdesken kezde jekelegen sheteldik bankterdiń Qazaqstanda enshiles uıymdar nemese fılıaldar ashýǵa degen nıeti qyzyǵýshylyq nemese zertteý deńgeıinde ekenin aıtty. Áńgime Shyǵys Azııa elderinen, Ońtústik Koreıadan, Taıaý Shyǵystan, sonyń ishinde Qatardan, sondaı-aq Shyǵys Eýropadan kelgen ınvestorlar týraly bolyp otyr. Biraq olardyń eshqaısysy Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine áli resmı usynys túsirmegen.
Oljas Qızatovtyń aıtýynsha, qarjy retteýshisi óz tarapynan bul baǵytta biraz daıyndyq jumystaryn júrgizip qoıǵan. Sheteldik enshiles uıymdar men fılıaldardy ashý talaptaryn yryqtandyrý boıynsha zań jobasy daıyndaldy. Zańnamalyq túzetýlerdi jaqyn arada parlamentke engizý josparda bar. Sondaı-aq sheteldik bankterdi ashý kezinde usynylatyn qujattardyń sanyn azaıtý jumystary júrip jatqanyn jetkizdi.
«Biz bul aqparattyń kópshiligin basqa ártúrli kózden alýǵa bolatynyn kóremiz. Tikeleı emes, bir-birin qaıtalaıtyn qujattar jıi bolatyn. Aýdıt júrgizý barysynda buryn tirkeý kezinde talap etiletin elý qujattyń birazy qysqartyldy. Qalaı bolǵanda da, iri halyqaralyq bankterdiń bizdiń naryqqa kelgenin qalaımyz, olardyń kelýi bank sektorynyń odan ári sapaly ósýine oń áser etedi dep senemiz», deıdi Oljas Qızatov.
Bankterdiń ekonomıkalyq áleýetke nazary
Sarapshylar elge senimdi sheteldik bankterdi tartqymyz kelse, bul máselege baıyppen qaraý kerektigin aıtady. Tipti damyǵan elderdiń qarjy segmenti sheteldik iri oıynshylardy ishki naryqqa tartý arqyly bank sektoryn saýyqtyryp alǵysy keledi. Munaıdyń tabysqa nemese eldiń reıtıngine kepildik bermeıtini ótken jyldardan bastap baıqala bastady.
Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
«Ulttyq bank janynan reıtıngtik agenttikterdiń deregindegi málimetterdi synı turǵydan taldaı alatyn Sarapshylar keńesin qurý kerek» degen pikir kópten aıtylyp júr. Bul bank isin ilgeriletýdiń naqty baǵdarlamasyn belgileýge jáne el parlamentine zańnamalyq ózgeristerge qatysty usynystar jasaýǵa múmkindik beredi.
Belgili qarjyger Berlın Irıshevtiń baıandaýynsha, Batys elderiniń iri bankteriniń elge kelýi tek bedel máselesi emes, naqty kapıtal jáne el ekonomıkasyna qosqan eleýli úles turǵysynan sıpattalady.
«Bul árbir adam úshin, ásirese qarapaıym halyq úshin tıimdi. «Batys, EO elderiniń iri bankterin elge ákelý qıyn. Tabysty qarjy ınstıtýty abyroı men bedeldi baǵalaıdy, ózine usynys bildirgen eldiń naryǵyna shyqpas buryn ony jan-jaqty zertteıdi. Sheteldik bankter birinshi kezekte eldiń ekonomıkalyq áleýetine nazar aýdarady. Naryq zańynan alys jáne bolashaǵynan úmit kúttirmeıtin elderge aqshasyn salmaıdy. Sodan keıin quqyqtyq turaqtylyqqa nazar aýdarady. Olar basymdyq beretin úshinshi másele – básekelestik ortanyń bolýy. Bılik pen bıznes biteqaınasqan elderge sheteldik bankter barmaıdy. 90-jyldardyń ekinshi jartysynda enshiles kompanııalaryn ashqan kóptegen Batys oıynshysy aqyry qazaq naryǵynan ketip qaldy. Demek olarǵa esik ashpastan buryn óz elimizde kóp nárseni ózgertý qajet. Zańnamalyq túzetýlerden bastap adam psıhologııasyna, mádenıetine qatysty kózqarastar túbegeıli ózgerýi kerek», deıdi B.Irıshev.
Sarapshy Rasýl Rysmambetovtiń aıtýynsha, ekinshi deńgeıli bankterdi sheteldik ınvestorlardyń qolyna berý arqyly bank sektoryn sheteldik qarjy ınstıtýttarymen ıntegrasııalaýǵa bolady.
Tutynýshylyq nesıelendirý naryǵy tutastaı alǵanda «qyzyp ketken», osyǵan baılanysty onyń odan ári ósý múmkindikteri shekteýli. Qarjy uıymdarynyń agressıvti marketıngi týraly áńgime – jeke taqyryp. Eger bul másele rettelse, tutynýshylyq naryq sabasyna túsedi. Korporatıvtik segmentte sapaly qaryz alýshylardyń tapshylyǵy baıqalady, bul – Qazaqstan bankteriniń nesıe belsendiligin tómendetetin faktorlardyń biri. Munyń bári qısynsyz aqsha-nesıe saıasaty jáne retteýshi men bankter arasyndaǵy naqty qarym-qatynas aıasynda bolyp jatyr. Mundaı jaǵdaıda bizge syrtqy oıynshylardyń qyzyǵýshylyq tanytýy ekitalaı, biraq olardyń keıbiri saıası sebepterge baılanysty kelýi de múmkin», deıdi.
Qarjy ınstıtýtyna kómek kerek
Bıznes óz jobasyn óz kúshimen qarjylandyrýǵa múddeli emes. Banktik qarjylandyrýdyń 75-80%-y depozıtter arqyly qarjylandyrylady. Bankterdiń basym kópshiligi deldal retinde shetelden qaryz alyp, ekonomıkany qarjylandyrýǵa múddeli emes. Biraq sarapshynyń aıtýynsha, bizdiń naryqty sheteldik qarjy ınstıtýty úshin tym jaǵymsyz sıpatta deı almaımyz. Ishki naryqta shyǵar-shyqpas jany bar bankter de bar. Degenmen ınvestorlardyń nazary ınvestısııalyq jaǵynan úmit kúttiretin bankterge aýyp tur.
«Bereke Bank-ti qatarlyq ınvestorlardyń basqarýyna berý týraly áńgime júrip jatyr. Jusan Bank te ınvestorlar úshin tartymdy. Sońǵy 20 jylda jańa qarjy ınstıtýty ashylǵan joq. Keıingi tolqyn jańa bank dep qabyldaıtyn bankterdiń basym kópshiligi tek atyn ózgertti. Sebebi elde eski ıeleriniń qupııasyn saqtap otyrǵan bankter bar. Bankterdi jabý – qıyn úderis. Jabylý qarsańynda turǵan bankterdi sheteldikterdiń basqarýyna usynyp, saýyqtyryp alýǵa múmkindik berý kerek. Shaǵyn jáne orta bızneske kvazısektordaǵy qarjy ınstıtýty emes, kádimgi bank kerek. ShOB bankter úshin pisip-jetildi. Biraq naryqta aýylǵa nemese ShOB-qa baǵyttalǵan bank joq. Jańa oıynshylardy bólshek saýda kerek etpegenimen, korporatıvtik nesıeleý turǵysynan qajet bolyp tur. Bul rette bizge aımaqty, naryqty, mentalıtetti jaqsy túsinetin, Qazaqstanǵa uqsas ekonomıkadan shyqqan shaǵyn bankter kerek shyǵar. Tek Qatar ǵana emes, Indonezııa, Malaızııa, Úndistan jáne Shyǵys Eýropa elderinen shyqqan bankter qajet», deıdi sarapshy.
Bank sektorynyń syn saǵaty
Sarapshylardyń pikirinshe, tutynýshylyq nesıe boıynsha qaryzdyń joǵary deńgeıi bankterdiń bas aýrýyna aınalyp tur. Dúnıejúzilik banktiń málimetinshe, tutynýshylyq qaryz eldiń qarjylyq turaqtylyǵyna qaýip tóndiretin synı deńgeıge jetip qaldy. Bul bankterdiń strategııalaryn qaıta qaraýǵa jáne ShOB sýbektilerine degen kózqarasyn ózgertýge májbúrlep jatyr. Sheteldik bankterdi tartý básekelestikti arttyrýǵa, qyzmet kórsetýdi jaqsartýdy yntalandyrýǵa jáne klıentterge qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýǵa múmkindik berýi múmkin ekeni aıtylyp qalady.
Memleket shynymen jańa ınvestordy kútip, bankke qatysty qyrýar jumys atqardy. Bazalyq mólsherleme 14,75 paıyzǵa deıin tómendedi, jyldyń ekinshi jarty jyldyǵynda ekinshi deńgeıli bank nesıesi de tómendeıdi degen boljam bar. Aldaǵy on jyldyń elimizdiń qarjy sektory úshin qandaı kókjıekter ashatynyn ýaqyt kórsetedi. Ázirge resmı aqparat emes, boljam basym. Biz elge kelýden úmiti bar sheteldik bankterdiń ShOB-tyń jáne klıenttiń, eń bastysy ekonomıkanyń múmkindigine qaraı beıimdelgenin qalaımyz.
ALMATY
