Aýyl oqýshylaryna noýtbýk syıǵa tartatyn taǵylymdy joba 2022 jyldyń qyrkúıeginde belgili bola bastady. Sıfrlyq damý mınıstri Baǵdat Mýsın qoldap, bul istiń mańyzdy ekenin de aıtqan bolatyn. Joba avtory – «Kazdream» holdınginiń negizin qalaýshy Dáýren Tólebaev. Bul jerdegi basty mindet – aýylda oqıtyn oqýshylardy múmkindiginshe kompıýtermen qamtamasyz etý. Úderis qalaı júredi? Eriktiler qajetsiz qalǵan, biraq iske jaraıtyn noýtbýkterdi qaıta qalpyna keltirip, muqtaj balalarǵa beredi. Ár kompıýterge elektrondy kitaptar, prezentasııalar, maqalalar, beınesabaqtar júkteledi. Olardy jelisiz paıdalanýǵa bolady. Tehnıka sómke, jańa tintýir men qýattaý qurylǵysymen beriledi. Osy ıgi iske syrtynan qaraǵanda «áıteýir joqtan bardyń qamy ǵoı» degen oı kelýi múmkin. Dese de múmkindigin paıdalana almaı, tasada qalǵan qanshama talantty balanyń jolyn ashatynyn oılasaq, kóńilge shýaq uıalaıdy.
– Bir noýtbýk – sıfrlyq damýǵa qalanatyn bir kirpish. Ár syılanǵan noýtbýk – úlken bir beleske bastaıtyn qadam. Osy balalar ishinen elimizdi órge súırep, ǵylymı jańalyq ashatyn nemese sıfrlyq áleýetimizdi kóteretin maman shyǵady dep senemiz. Nelikten «+1 Ilon Mask»? I.Mask – álemdi jaqsy jaqqa ózgertken, tehnologııada tabysqa jetken tulǵa. Noýtbýkti alǵan balalardyń biri osy jolmen júrip, qazaqtan da Ilon Mask shyǵady degen úmitimiz bar. Biz óz mysalymyzda jas ta, kásibı sheberlik te, tabys deńgeıi de mańyzdy emes ekenin kórsetemiz. Tek kómektesýge degen umtylys mańyzdy. Isimizdiń bári avtomattandyrylǵan. Qaıyrymdylyqty uıaly telefon arqyly jasaýǵa, ótinimdi onlaın tapsyrýǵa jáne qordyń qatysýshysy bolýǵa bolady, – degen usynys aıtty joba eriktisi Abylaı Isın.
Kóbine qorǵa eski noýtbýkter túsedi. Ony jóndeýge uzaq ýaqyt pen qarajat bólý kerek ekeni belgili. Mysaly, osyǵan deıin 166 birlik tehnıkany berý úshin 400-den astam noýtbýk qabyldanǵan. Tipti keıde qalpyna keltirýge bolmaıtyn, balaǵa múldem paıdasy tımeıtin modelder túsken. Osynyń bárin eskere otyryp, 2023 jyldyń jazynda olar jobanyń saıtyn CRM-ge biriktirdi. Barlyq úderistiń standartyn jasady. Jóndeýshiler men logıster júıege qosyldy. Báriniń naqty rólderi paıda boldy. Saıtta keste túrinde baza bar, onda ár noýtbýktiń joly kórinedi. WhatsApp, Telegram, SMS-ortalyqpen ıntegrasııa bar. Noýtbýkti syıǵa tartqandardyń barlyǵyna tehnıka jóndeýge bola ma, kimge tapsyrylǵany týraly esep beriledi.
– Aı saıyn beriletin noýtbýk sanyn 1 myńǵa deıin arttyrýǵa nıet bar. Biraq biz ony uzaq ýaqyt boıy teksergendikten, áli de joǵary deńgeıge jetken joqpyz. Noýtbýk jınaý jumystaryn bastaǵan kezde ártúrli máseleni anyqtaı bastadyq. Mysaly, logıstıkany túzeýge birshama ýaqyt qajet boldy. Keıde Shymkentten kelgen noýtbýk Astanaǵa berilip, sodan keıin biz ony qaıtadan Shymkenttegi oqýshyǵa bergen kezimiz boldy. Osy olqylyqtardy durystadyq, – deıdi D.Tólebaev.
Úderis uǵynyqty bolý úshin bir mysal keltireıin. Ideıa avtory Danııar Tólebaevqa segiz paıdalanylǵan noýtbýk syılanǵan. Ol ony qorǵa bergen. Sosyn «Sizdiń noýtbýgińiz qabyldandy, jiberýge daıyn» degen mátini bar segiz SMS kelgen. Solaı syılyqqa kelgen segiz kompıýter segiz balaǵa tabystalǵan. Jaqynda joba jumysyna ózgerister engizý josparda bar. Sońyń biri – ár balany syılyqpen birge sýretke túsirý. Qaıyrymdylyq jasaýshy biraz ýaqyttan keıin sol sýretpen qatar habarlama-esep alady. Bul tek kóńildegi kúdikti seıiltip qana qoımaı, tıimdilikti de arttyrady. Eger osy úderistiń barlyǵy rettelip, sıfrlandyrylsa, joba biraz aýyl balasyn qanattandyrar edi.
– Eskerer bir kúrdeli jaıt bar. Bastapqyda biz kompıýterlik tehnıkany qaıta óńdeýmen aınalysatyn kompanııa qurǵymyz keldi. Ony qabyldap, balalarǵa taratý úshin. Sodan keıin munyń zańsyz ekenin bildik. Odan soń memlekettik uıymdardan qajetsiz tehnıkalardy surasaq degen oı keldi. Bul da múmkin emes bolyp shyqty. О́ıtkeni olar bárin esepten shyǵarýǵa jáne joıýǵa mindetti. Bul baqylanady. Yntymaqtastyqqa daıyn kompanııalar bar. Baǵdat Mýsın kelgende kóptegen uıymǵa eski noýtbýkterdi bizge berýdi tapsyrdy. Biraq zańdy túrde ony eshkim resimdeı almady. Alaıda Mýsın bizge pıar turǵysynan kómektesti. Bizdiń senimdi qor ekenimizdi rastady. Endi men onymen birge túsken sýretti kórsetip, mınıstr bizdi qoldady dep aıta alamyn. Degenmen de biz basqa júıege kelýimiz kerek. Biraq qandaı ekenin áli bilmeımin, – dedi másele kóterip Dáýren.
Noýtbýk kimderge beriledi? Jobanyń bul jaǵy azdap aqsap tur. Sebebi osy isti júıelep, naǵyz muqtaj balalardy tańdaıtyn arnaıy adam joq. Joba jetekshisi Dınara Shájimbaeva ózi mektepterge qońyraý shalyp «Noýtbýkter kerek pe?» dep surap otyrady. Kóbine senimsizdik pen túsinbestiktiń kesirinen bastamalary maquldanbaı qalady. Mektepter oqýshylarynyń tehnıkamen qamtamasyz etilýine múddeli ekenin eskersek, bul áreketteri qısynǵa kelmeıdi. Tańǵalasyń. Onyń sebebin ıdeıa avtory túsindirip berdi: «Sebebi – bıýrokratııa. Kóbi bilim basqarmasynan resmı hat suraıdy. Olar bizge kúdikpen qaraıdy. Tipti «Kazdream» brendi de kómektespeıdi. Biz týraly tek Astana men Almatyda ǵana biledi. Sodan keıin negizinen IT salasynyń mamandarynyń ǵana habary bar». Barlyq dırektor ıgi usynysqa kelise bermeıdi. О́ıtkeni eriktiler otbasynyń qarjylyq jaǵdaıyn rastaıtyn qujattardy talap etedi. Ata-analar anyqtama bergisi kelmeıdi. Noýtbýkti kim kóringen almaı, shynymen muqtaj bala alýy mańyzdy bolǵandyqtan, olar naqty derekterdi talap etedi.
Jaqynda qymbat «MacBook Pro» aýyl balasyna tartý etildi. Ádette eriktiler tehnıkany muqtaj otbasylarǵa eshbir tańdaýsyz taratady. Biraq makbýktyń jaıy basqasha boldy. Burynǵy ıesi ony eń aqyldy balaǵa berýdi suraǵan. Eriktiler mektepke baryp, muǵalimnen eń qabiletti jáne talapty oqýshy kim ekenin suraǵan jáne sol balaǵa bergen. Osy jerde bir qyzyq oqıǵa bolǵan. Noýtbýk alǵanyna qýanǵan bala shattanǵany sonsha syılyǵyn alyp, syrtqa qaraı júgire jónelgen. Bul qylyǵyna ań-tań bolǵan eriktiler onyń artynan barsa, atasymen birge motosıklge otyryp, taýǵa qaraı bet alǵan. Sóıtse, eń aqyldy bala shopannyń nemeresi bolyp shyqqan.
– Bul balalarda noýtbýkterdiń bolmaýy ǵana emes, ınternetke qatysty máseleler de bar. Biz muny da eskeremiz. Tipti árbir ekinshi noýtbýk OLX-ten satylyp ketýi múmkin. Árıne, biz olardyń ne kórip jatqanyn, ne istep jatqanyn baqylaı almaımyz. Bizdiń mindetimiz – jınaý jáne berý. Biraq meniń oıymsha, onnan toǵyzy tek oıyndar oınasa da, áıteýir bireýi bolsa da ilim úırenedi. Onyń ózi – jaqsy nátıje. О́ıtkeni ol bolashaqta baǵdarlamashy, ǵalym nemese kásipker bola alady. Birde noýtbýkter mektep-ınternatqa berildi. Onda orta mektep oqýshylary IT kýrstarynda oqıdy. Bir qyz «anam sizderge alǵys aıtýdy ótindi», dedi de jylap jiberdi. Buǵan tereńirek qarasaq, kóp dúnıe uǵýǵa bolady. Tehnıka alýǵa múmkindigi joq, biraq kókeıinde qanshama armany bar balalar bar. Ol qyz da – solardyń biri. Keıde aýyl balalaryna tehnıka berýden basqa, taǵy qalaı kómektesýge bolady dep oılanamyn, – deıdi janashyr kásipker.
Joba izgilikke toly bolsa da, kóp kedergige tap boldy.Eriktiler aýyldyq jerde biz bilmeıtin kóp shyndyqqa kózderi jetken. Olar aýyl-aýylǵa baryp sıfrlandyrý týraly sóıleskende, kóbi qabyldaı almaı, birtúrli qaraıtyn kórinedi. Árıne, noýtbýk – jaı ǵana múmkindik. El qamyn oılap júrgen eriktiler tegin Starlink-ti ornatýǵa da qarsy emes. Baǵdarlamalyq sheshimderge kómektesýge daıyn. Eski noýtbýkterdi qaı aýyldyń qaı balasyna jetkizedi dep oılaýyńyz múmkin. Biraq júrgizilgen zertteýlerge súıensek, elimizde esepten shyǵarylǵan barlyq kompıýter muqtaj balalarǵa qaraǵanda kóp. Arǵy jaǵyn ózińiz oılana berińiz.
