Elimizdiń aımaq qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa erekshe yqpal etip kele jatqan memleket ekenin búginde halyqaralyq qoǵamdastyq moıyndap otyr. Munyń naqty kórinisi – Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymynyń jarǵylyq organdaryna 2024 jyly Qazaqstannyń tóraǵalyq etýi. UQShU memleketimizdegi beıbitshilikti, halyqaralyq jáne óńirlik turaqtylyq pen tynyshtyqty nyǵaıtý, aımaqtyq bútindik pen oǵan múshe memleketterdiń tutastyǵyn saqtaý úshin 2002 jyly qurylǵan edi. Uıymnyń quramyndaǵy Armenııa, Belarýs, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Reseı, Qazaqstan arasynda ózara is-qımyl men áskerı yntymaqtastyqty nyǵaıtý sheńberinde mańyzdy máseleler atqaryp keledi.
2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymynyń tóraǵalyq etý mindeti elimizge ótti. Mınskide ótken sammıtte uıym qyzmeti boıynsha erekshe nazar aýdarýdy qajet etetin birqatar basym baǵyt aıqyndaldy. Eń aldymen, UQShU-nyń qaýipsizdik salasynda múddeli eldermen jáne halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyq ornatý qajet. Áskerı yntymaqtastyq máseleleri boıynsha qarym-qatynas Uıym qyzmetiniń ekinshi mańyzdy baǵyty retinde usynylyp otyr. Sonymen birge halyqaralyq terrorızm men ekstremızmge qarsy is-qımyl baǵytyndaǵy yntymaqtastyqty damyta berý kerek. Uıymnyń esirtki jáne psıhotropty zattardyń zańsyz aınalymyna qarsy kúres júrgizýge tıistigi, qarý-jaraqtyń zańsyz aınalymymen jáne transulttyq uıymdasqan qylmystyq toptarmen kúresý, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne onyń saldaryn joıý máseleleri de basa aıtyldy.
Deı turǵanmen postkeńestik keńistiktegi elderdiń arasyndaǵy shıelenisterdiń kúrdelenýine baılanysty qoǵamda Qazaqstannyń túrli ıntegrasııalyq birlestikke, ásirese UQShU-ǵa qatysty synı pikirler jıi aıtylyp júr. Qazaqstannyń UQShU-ǵa músheligine qatysty synnyń artýy, ásirese qańtardaǵy qaıǵyly oqıǵadan keıingi ahýalǵa túpkilikti saıası nemese quqyqtyq baǵa berilmeýinen bolǵan edi. Máselen, «elimizge sheteldiń áskerı qyzmetshilerin shaqyrý qanshalyqty durys sheshim» nemese «bizdiń memleketti sol kezde Reseı qutqaryp qaldy» degen pikir kórshi elde de aıtyldy. Memleket basshysy jyl basynda el gazeti «Egemen Qazaqstan»-ǵa bergen suhbatynda bul alypqashpa áńgimeniń núktesin qoıdy.
«Aımaqtarda jappaı tártipsizdik beleń alyp, jergilikti bılik dármensizdik tanytqanda, Qaýipsizdik keńesi Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna júginý týraly sheshim qabyldady. Qazaqstan onyń bitimgerlik kúshterin turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin ǵana qysqa merzimge engizýdi surady. Bul jerde myna jaıtqa basa mán berý kerek. Biz bul qurylymnyń múshesi retinde Reseıge emes, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna júgindik. Sol kezde osy uıymnyń tóraǵasy Armenııa edi. Bıyl UQShU-ǵa Qazaqstan tóraǵalyq etedi. Qurylym jasaǵy, shyn máninde, bitimgerlik ról atqaryp, qasiretti kúnderde eldi jaılaǵan júgensizdikti toqtatýǵa septigin tıgizdi. Uıymǵa múshe memlekettermen kelisilgendeı, bul bitimgerlik kúshter aldyn ala eshqandaı talap qoımastan, onyń ústine merziminen buryn Qazaqstannan syrtqa shyǵaryldy», dedi Memleket basshysy.
Halyqaralyq quqyq turǵysynan alǵanda UQShU-nyń quryltaı qujattarynda, onyń ishinde Ujymdyq qaýipsizdik týraly shartta kórsetilgen qaǵıdattardy túsinýdiń mańyzy zor. Bul qaǵıdalar ulttyq egemendikti qurmetteýge, múshe memleketterdiń ishki isterine aralaspaýǵa jáne syrtqy agressııaǵa ujymdyq jaýap berýge basa nazar aýdarady. Uıymnyń egemendikke áseri nemese ishki isterge aralasýy týraly kez kelgen alańdaýshylyq osy qaǵıdattarǵa sáıkes baǵalanýǵa tıis. Sondaı-aq bul halyqaralyq quqyq uıymǵa múshe memleketterge óz mindettemelerin, quqyqtaryn jáne kópjaqty uıymdarǵa qatysýynyń yqtımal saldarlaryn baǵalaý úshin negiz bolatynyn atap ótken jón.
Memleket basshysy Qazaqstan tóraǵalyǵy kezinde Uıym qyzmeti boıynsha erekshe nazar aýdarýdy qajet etetin birqatar basym baǵytty usyndy. El Prezıdentiniń pikirinshe, UQShU Ujymdyq kúshteriniń jedel áreket etý máselelerine qatysty normatıvtik-quqyqtyq bazany jetildirý qajet.
– Bul kontıngenttiń kedergisiz ári esh jerge aıaldamaı qozǵalýyna, áskerı avıasııanyń ushýyna jáne taǵy da basqa aspektilerge qatysty. Sonymen qatar áskerı kadrlardy daıarlaý júıesin jáne UQShU-ǵa múshe memleketterdiń áskerı-ǵylymı qýatyn damytýdy jalǵastyrǵan jón. Uıymnyń bitimgershilik áleýetin arttyrýǵa aıryqsha mán berý usynylady. Bul rette UQShU Bas hatshysynyń bitimgershilik máseleleri jónindegi arnaıy ókiliniń qyzmeti zor ról atqarady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent qarý-jaraqtyń zańsyz aınalymymen jáne transulttyq uıymdasqan qylmystyq toptarmen kúresýdi, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne onyń saldarlaryn joıý máseleleri boıynsha yntymaqtastyqty nyǵaıtýdy, aqparattyq tehnologııa salasyndaǵy qylmystarǵa qarsy is-qımyldy ortaq jumystyń mańyzdy baǵyttary dep sanaıdy. Árıne, bul – óte quptarlyq jaıt. Qazirgideı geosaıası jaǵdaılardyń kúrdeli kezeńinde halyqaralyq kontıngentterdiń ózara yntymaqtastyǵy qajet ekeni túsinikti. Árıne, alańsyz aımaq bolmas. «Jaý joq deme, jar astynda» degen babalar ósıeti, bizdiń saýysqandaı saqtyq pen qyraǵy qorǵanysty myzǵytpaýǵa tıis. Alaıda qazirgi órkenıettiń ózgeshe órnegine saı áreket qajet. Ol kez kelgen ıntegrasııalyq birlestikte qazaqtyń upaıy túgel, ózgege ónege bolǵany mańyzdy.
Oljas ÁKIMOV,
saıasattanýshy
