Zeınetaqy jınaǵy tıimdi basqaryla ma?

Bul rette Úkimet pen Ult­tyq bank jeke basqarýshy kompanııa­lardyń múmkindiginen úmit kúteti­nin jıi aıtady. El ishinde zeınetaqy júıesine reforma kerek degen pikir de bar.

Apta basynan beri táýelsiz sarapshylar Ulttyq bank bas­qarýyndaǵy BJZQ salymdarynyń ınvestısııanyń tabystylyǵy ınflıasııany jaba almaǵanyn aıtyp jatyr. Osynyń aldynda ǵana BJZQ zeınetaqy aktıvterin basqaratyn kompanııalardyń tabystylyǵyn jarııalady. Zeınetaqy aktıvterin qabyldaıtyn barlyq basqarýshy kompanııa 2023 jyly Ulttyq bankpen salystyrǵanda joǵary kiristilik kórsetken. Zeınetaqy aktıvteriniń ınvestısııalyq tabysy 1,6 trln teńgege jetipti. Bul aldyńǵy jylǵy kórsetkishten 685,4 mlrd teńgege nemese 77,7%-ǵa artyq. Ulttyq bank basqarýyndaǵy zeınetaqy aktıvteriniń jyldyq kiristiligi 10,1 paıyzdy quraǵan. 2023 jyly jyldyq ınflıasııa deńgeıi 9,8 paıyzdy quraǵanyn eskersek, taza tabys deńgeıi 0,31 paıyz bolyp shyǵady.

«2023 jyl úshin salymshylardyń (alýshylardyń) shottaryna bólingen BJZQ zeınetaqy aktıvteriniń kiris­ti­ligi ınflıasııa 9,80% bolǵanda 10,11%-dy qurady», delingen aktıvterdi ın­ves­­tısııalyq basqarý boıynsha aq­pa­ratta.

2024 jyldyń 1 qańtaryndaǵy derek boıynsha, Ulttyq Bank senimgerlik basqarýyndaǵy aktıv kólemi 17,8 trln teńgeni qurasa, al ınvestısııalyq port­feldi basqarýshylarǵa (IPB) 26,8 mlrd teńge berilgen. Qazirgi kezde zeı­netaqy qory qarajatyn Ult­tyq bankten bólek, 5 jeke oıynshy basqarady:

• Halyk Finance ( 13,8 mlrd teńge);
• Jusan Invest (5,9 mlrd teńge);
• Halyk Global Markets (3,2mlrd teńge),
• BCC Invest (2,9 mlrd teńge);
• Centras Securities (1,02 mlrd teńge).

13,8 mlrd teńge aktıvti basqaratyn Halyk Finance kompanııasyndaǵy aktıvterdiń ınvestısııalyq kiristiligi 328,02 mln teńge bolǵan. 2023 jylǵa zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi 17,2%-dy quraǵan. Inflıasııany esepke alǵandaǵy túzetilgen tabys deńgeıi – 7,4 paıyz. «Investısııalyq qyzmet nátıjesinde 2023 jyldyń basynan beri eseptelgen ınvestısııalyq tabys mólsheri 328,02 mln teńge boldy. 2023 jylǵa zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi – 17,20%» delingen esepte.

328 mln teńge ınvesttabystyń 211 mln teńgesi – baǵaly qaǵazdar boıynsha, onyń ishinde ornalastyrylǵan salymdar jáne «keri REPO» operasııalary boıynsha syıaqy túrinde túsken tabys.

Jusan Invest halyqtyń 5,9 mlrd teńge zeınetaqy jınaǵyn basqarady. Kompanııa basqaratyn aktıvterge byltyr 606,58 mln teńge tabys eseptelgen. Zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi 13,48%-dy qurady. Inflıasııa deńgeıin eskersek, taza tabys 3,68% bolǵan. «Investısııalyq qyzmettiń, sondaı-aq sheteldik valıýtalar baǵamynyń qu­bylmalylyǵy saldarynan jáne qar­jy quraldarynyń naryqtyq qu­nynyń ózgerýi nátıjesinde 2023 jyl úshin eseptelgen ınvestısııalyq tabys kólemi 606,58 mln teńgeni qu­rady. Zeınetaqy aktıvteriniń kiris­tiligi – 13,48%» delingen kompanııa esebinde.

2024 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha «Halyk Global Markets» AQ senimgerlik basqarýyndaǵy «BJZQ» AQ zeınetaqy aktıvteri 3,2 mlrd teńge bolypty. Osy qarajatqa byltyr 403,99 mln teńge tabys eseptelgen. Kiristiligi 15,55%-dy quraǵan. Al ınflıasııa deńgeıin esepke alsaq, taza tabys kólemi – 5,5%. «2023 jylǵa eseptelgen ınvestısııalyq kiris mólsheri 403,99 mln teńgeni qurady. Zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi qyz­met bastalǵan 2021 jyldan beri 30,52% jáne 2023 jyly 15,55%-dy qu­ra­dy» delingen aqparatta.

BCC Invest senimgerlik basqarýyn­da­ǵy 2,9 mlrd teńge zeınetaqy aktıvine 2023 jyly 230,23 mln teńge ınvesttabys túsken. Kompanııa aktıvterdiń kiristiligi 13,05% bolǵanyn atap ótedi. Inflıasııamen túzetilgen tabys deńgeıi 3,25% bolady. «Investısııalyq qyz­mettiń nátıjesinde eseptelgen ın­ves­tısııalyq kiris mólsheri 230,23 mln teńgeni qurady. Zeınetaqy aktıv­te­ri­niń kiristiligi – 13,05%. Esep­telgen ınvestısııalyq kiristiń úlken bóligi keri repo operasııalary boıynsha syıaqyǵa jáne baǵaly qaǵazdardy naryqtyq qaıta baǵalaýdan túsetin kiristerge keldi», delingen habarlamada.

Centras Securities 1,02 mlrd teńge zeınetaqy aktıvin basqarady. Kom­panııa basqarýyndaǵy aktıvter asa qomaqty tabys tappaǵan. Byl­tyr 1,02 mlrd teńgege 105,27 mln teńge tabys eseptelgen. 2023 jylǵy kiristiligi 10,67% bolǵan. «In­ves­tı­sııalyq qyzmettiń jáne qar­jy quraldarynyń naryqtyq quny­nyń ózgerýi nátıjesinde 2023 jyl basynan beri eseptelgen ın­ves­tı­sııalyq tabys mólsheri 105,27 mln teńge boldy. 2023 jyl basynan bergi zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi 10,67% bolyp otyr» dep jazylǵan aqparatta.

Ulttyq banktiń basqarýyndaǵy aktıvterge qatysty jyldyq mándegi tabysy jarııalansa, jeke basqarýshy kompanııalardyń aılyq qyzmetiniń kórsetkishteri usynylǵan bolatyn. Sarapshylardyń aıtýynsha, jyl­dyq mándegi kiristilik pen aılyq kórsetkishti salystyrý qıyn. Sodan keıin UB basqarýyndaǵy kapıtaldy basqarýshy kompanııalar jetekshilik etetin kapıtalmen salystyrýǵa kel­meıdi. BJZQ salymdary trıllıon­dar­men ólshense, basqarýshy kom­pa­nııalardyń kapıtaly mıllıardtarmen ólshenedi. Investısııalyq kiristiliktiń de tabıǵaty qubylmaly. Bir nemese birneshe aı boıy teris kórsetkishti kórsetse, kelesi jarty jyldyqta bul kórsetkish kerisinshe bolýy bek múmkin. Sondyqtan naqty tabystylyqtyń deńgeıi bir jyldyq kórsetkishpen ǵana baǵalanady. Al ınvestısııamen BJZQ emes, Ulttyq bank aınalysady.

Táýelsiz sarapshy Aıbar Oljaev ta osy pikirdi qoldaıdy. Onyń aı­týyn­sha 2024 jyldyń kórsetkishin al­ǵashqy eki aıdaǵy ólshemdermen baǵalaýǵa bolmaıdy. Mysaly, aldaǵy 10 aıda biz BJZQ salymdarynyń ınves­tısııalyq kiristiligi men oǵan ınflıasııanyń áseriniń qandaı deń­geıde bolatynyn bilmeımiz. Qazir­gi jaǵdaıdy sarapshy adam aǵzasynda et pen teriniń arasynda júgirip júretin jelge teńeıdi. Sarapshynyń aıtýynsha, 1998-2024 jyldar aralyǵynda zeınetaqy qoryndaǵy salymdar shamamen 9,4 trln teńge ınvestısııalyq tabys jınaǵan. Búkil kezeńdegi jı­naq­talǵan ınvestısııalyq kiris 816,4% bolsa, jı­naqtalǵan ınflıasııa – 754,3%.

Osylaısha, jınaqtalǵan ınvestı­sııa­lyq tabys uzaqmerzimdi perspektıvada ınflıasııadan asyp túsedi. Al Ulttyq bank júrgizetin úılesimdi ınvestısııalyq saıasat birneshe jyldan beri turaqty tabys kórsetkishin qam­tamasyz etip keledi. Zeınetaqy aktıvteriniń basym bóligin Ulttyq bank basqarǵandyqtan, bas bank pen ınvestısııalyq kompanııalar qyzmetin salystyryp, olardyń arasynda báse­ke týyndaıdy dep aıtýǵa áli erte bolar. О́ıtkeni eki jaqtyń portfel kólemin de, qurylymyn da, ınvestısııalaý kezeńin de, ártaraptandyrý deńgeıin de salystyrýǵa múldem kel­meıdi.

«Qazaqstan Mınorıtarlyq Ak­sıo­ner­ler Qaýymdastyǵynyń» (QAMS) atqarýshy dırektory Danııar Temirbaev jýrnalıstermen kezdes­ken kezde elimizde basqarýshy kom­pa­nııalarǵa zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaý múmkindikterin keńeıtý ókilettigin berý kerektigin aıtty. Temirbaev birinshi kezekte kásibı qa­ty­sýshylardy ıkemdi baqylaýǵa sha­qyrady. Sebebi qoldanystaǵy retteý tetikteri zeınetaqy aktıvterin basqarýshynyń barlyǵynyń bir­deı ınvestısııalyq strategııaǵa ıe bolýyna ákeledi: Basqasha aıtqanda, zeı­netaqy aktıvterin basqarý­shy­lar­dyń táýekel deńgeıin eskermeıdi. Bul olardyń básekelestik múmkindigin shektep tastaýy múmkin.

Jınaqtalǵan zeınetaqy qaraja­ty­nyń 50 paıyzyn jeke kompanııa­larǵa basqarý úshin aýdarýǵa ruqsat bergennen keıin jaǵdaı ózgerdi deıdi sarapshy. Degenmen jeke kompa­nııa­lar­dyń tabystylyǵy Ulttyq bank basqaratyn aktıvterden joǵary bol­ǵan jaǵdaıda anyqtalady. Basqarý­shy kompanııalardyń 2023 jyldaǵy kórsetkishi jaman emes. Demek UB men Úkimettiń zeınetaqy salymdaryn jeke basqarýshy kompanııalarǵa ótkizý týraly sheshimi ózin ózi aqtady deýge bolady.

ALMATY