Men bilerde sheshemniń Baqyt apaǵa qurmeti bólek-tuǵyn. Áli de sodan aınymaǵan. О́ıtkeni akýsherlik qyzmette ol kisiniń shákirti bolypty. Baqyt apa týraly suraı qalsańyz...
– 40 jylǵy qyzmet jolymda naǵyz ustazǵa balaıtyn adamym osy kisi, – deıtin meıirlene. – 1981 jyly mamyr aıynda Bekarystan bı aýylyndaǵy aýrýhana perzenthanasyna jumysqa turdym. Ol kezde Karl Marks keńshary dep ataldy. Oqýdy endi bitirgen 20 jastaǵy adamda ne tájirıbe bolsyn? Baqyt apaı ol kezde meńgerýshi eken. Mine, alǵash baǵyt berip, balany ómirge ákelý jaǵdaıynda qınalǵan kelinshekterdi bosandyrýda aqyl-keńesin is júzinde kórsetken jetekshim de apaı bolatyn. Shyny sol, jumys barysynda qataldyq tanytyp, keıde kezekshilikte jalǵyz ózimdi tastap ketetin edi. Sondaǵysy «óz betinshe úırenip, qorqynyshyn jeńe bilsin, úırensin» deıdi eken ǵoı. Ony da kesh túsindik...
Talaı ul men qyzǵa kindik sheshe bolǵan bizdiń anamyz áli de bul jumystan shetkeri qalmady. «Shesheń Uldaı myna bizdiń uldyń kindik sheshesi edi, sálem aıta bar» deıtin apalardy ózim de jıi kezdestiremin.
Osy kezde qulaqqa túrpideı tıetin jaıttardyń biri – medısına qanshalyqty damysa da, aıaǵy aýyr áıelderdiń kesar tiligimen bosanýy. Odan qaldy, «aýylda bosandyrý múmkindigi bolmaǵandyqtan aýdanǵa alyp ketti» degendi jıi estımiz. Sebebin suraı qalsańyz, tym kóp. «Bala teris keldi», «aıaqpen keldi», «quıryqpen keldi», «kindigine oralyp qaldy» dep myń syltaýyn shubyrtady. Eń qıyny, bosanǵaly turǵan áıelge sol sáttegi bolyp jatqan qıyndyqtardy betke aıtatyndar bar. Shyny kerek, júkti áıelmen sóılesý ádebi qalys qalyp barady. Aýyldaǵy batyr ananyń biri Úrimsha osyndaı pikir aıtyp qaldy.
– Osyndaıda oıyma Baqyt apa oralady. Biz bosanǵan kezde de osy jaıttar jıi boldy ǵoı, biraq ol qoldaýshy, qorǵaýshy, demeýshi sııaqty kórinetin. Aýyl áıelderin kórkem minezimen, aıaly alaqanymen, mádenıetti, sabyrly qarym-qatynasymen jeńil bosandyryp alatyn. Biz perzenthanaǵa senimdi baratynbyz, óıtkeni qyraǵy qadaǵalap, saýatty baǵyt berip, únemi baqylaýda ustaıtyn Baqyt apa bar. Apaı «bosanamyn» dep kelgen aıaǵy aýyr áıeldi eshqashan aýdanǵa sandaltpaıtyn. Bosanar shaqta qorqyp-mazasyzdanyp turýy shartty qubylys qoı. Sol sátte balanyń aıaqpen kelgen, quıryqpen kelgen, kindigine oralǵan sátterinde eshkimdi shoshytpaı, bııazy daýsymen, salmaqty otyryp, «qazir ońalady, tek jaqsy oılańdar, bári jaqsy bolady...» degen demeý sózi sábıin kútken árbir anany qýattandyratyn. Ishtegi sábıdiń jaı-kúıin anyq bilip otyratyn, – dep aqtaryla estelik aıtty Úrimsha Bahı.
Aýyldaǵy egde jastaǵy analardyń bári Baqyt apany maqtaıdy. Ishindegi eń ótimdi sózi – «apamnyń qoly jeńil». Baǵasyn osylaı-aq kesip aıtady. Al ol kindigin kesken ul-qyzdyń kóbi búginde otbasyn quryp, bala súıip otyr.
– Aıbek esimdi ulymdy bosanarda qatty qınaldym. Teris keldi me, bilmeımin, sol kezde mamandar sharasyz kúıde qalǵany bar. Akýsher Quralaıdyń «tez Baqyt apama habar berińder» degenin estidim. Sálden soń apanyń «Qaı Jaqaıym ol, shyqpaı jatqan, aıtyńdarshy maǵan, qaı Jaqaıym ózi» (Jaqaıym – jergilikti rý aty) dep ázildeı aıqaılaǵan daýsy estilgeni. Ol kisiniń daýsy estilisimen bala da shar etip dúnıege keldi. Nıeti túzý adam kelse, tolǵaq ta oń bolady degen yrym da bar emes pe? Sondaı da qyzyq bolyp edi, – deıdi mektep muǵalimi Kúlmarash Qamanova.
Qazir 86 jastan asqan aýyldyń kindik sheshesi osylaısha tapjylmaı qyzmet etti. 1959 jyldan bastap, 1989 jyly zeınetke shyqqansha talaı shańyraqtyń ishin sábıdiń shat kúlkisin toltyrýǵa sebi tıdi. Aýyldaǵy aǵaıynǵa adal kóńilimen unamdy boldy. «Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi» tósbelgisin de aldy.
– 30 jyl osy eldiń kelinshekteriniń janyna jalaý bolyp, aman-esen balasyn baýyryna basyp, úıine qaıtarýǵa kúsh saldym. Zeınetke shyqqan soń da tolǵatqandardyń qasynda júrdik. Jurttyń batasy ǵoı, osy kúnge deıin sol balalar «apalap» quraq ushyp turady. Eń alǵash bosandyryp alǵan balamnyń ózi alpystan asyp ketti. Ol kim deseń, myna mekteptegi óz aǵaıyń – Daýylbaı Qaparov. Aınalaıyn deseıshi, umytpasam, qyrkúıek aıy bolýy kerek, kún daýyldatyp, adam bir-birin kórmeıtindeı topyraq sýyryp turǵan ýaqytta týdy ǵoı. Áke-sheshesi soǵan oraı Daýylbaı dep at bergen. Ol zamanda jalǵyz bizdiń aýyl emes, kórshi Ú.Túktibaev, Maıdakól, myna Jańaqurylys pen Qyzyljar, Shómishkóldiń de áıelderi osynda bosandy. Kindigin kesken ul-qyzymnyń sany da sodan kóp shyǵar. Úsh myńnan asa sondaı bala-shaǵam bar, – dep Baqyt apanyń ózi ótken shaǵyn kúle eske alady.
El ishine eren eńbegimen iz qaldyrǵan, sonysymen qurmetti, sonysymen jaqsy adam atanǵan Baqyt Elmuratova týraly jurt osylaı aıtady. Búginde úlgili áýlettiń aq samaıly ájesi bolyp otyr. Analarǵa ózi kómektesip, kindigin kesken sábıleri úlken azamat bolǵan, apanyń qolyn alyp, mereke kúnderi quttyqtap, marqaıtyp ketedi. Qarttyq shaǵynda aq tileýleri oryndalyp, jan-jaǵy aman bolyp, urpaǵymen myń jasaǵan kımeshekti qarııa ómirinen az ǵana maǵlumat edi bul. Onyń altyn qoly men kórkem minezin sezingen aýyl turǵyndary Baqyt apa dese, áli de quraq ushady.
