«Soǵystyń kúıip turǵan tusynda, 1942 jyly osy úıge kelin bop tústim. Jalǵyz baýyrym bar edi, sol kisi «Eń bolmasa basyna oramal salyp, ornyn taýyp ketsin» dep meni 16 jasymda uzatyp jiberdi. Ol ýaqytta 15–16 jastaǵy ul-qyzdy shahtanyń qara jumysyna alyp ketetin. О́zi soǵysqa attandy. Ákemniń shańyraǵynda eki kempir, bir áıel, 5 pen 2 jastaǵy eki bala bar – barlyǵy bes jan qaldy», dep tórkini týraly tebirengen keıýana kózine jas aldy.
Aq bosaǵa attaǵan soń, eri Taqabaı Shortanov ta bas kóterer aýyl azamattarymen birge maıdanǵa ketken eken. Alty aılyq sábıimen ata-enesiniń qolynda qalǵan jas kelin qara shańyraqtyń sharýasymen qatar, mektepte kúndiz bala oqytyp, túnde tyrma tartatyn atqa minip, sol jyldardaǵy ujymshardyń qara jumysyna jegiledi. Aýyldyń turmysyn turalatqan tusta bel sheshpeı eńbek etken áıelder aralaspaǵan sharýa qalmaǵan. Tań eleń-alańynan kóz baılanǵan ýaqytqa deıin shóp shaýyp, shómele salý, mal baǵyp, otyn-sý ázirleý syndy kezek kúttirmes sharýalardyń bel ortasynda bolǵan aýyl áıelderiniń eren eńbegi men erlik isteri el esinde. Osylaısha, artta qalǵan jyldaryn kúrsine eske alǵan asyl ájeniń ájim izderinen ótken ómiri syr shertip turǵandaı sezildi.
Týǵan topyraǵyna aman-esen oralǵan Ekinshi dúnıejúzilik soǵys ardageri Taqabaı Shortanov otbasymen Narynqoldyń Kómirshi aýlyna qonys aýdaryp, 20 jylǵa jýyq Kegen aýdanynyń aǵartý salasynda uzaq jyl eńbek etedi. On úsh balany ósirip, órbitedi. Ustazdyqpen qatar, aýyldyń eńsesin tikteýge atsalysqan eri de eline eleýli eńbek sińirgen. Sóıtip, qıyndyq ataýlyny qoltyqtasa júrip jeńgen qos qarııa bıik báıterekteı tamyryn tereńge jaıǵan. Balalarynan nemere, shóbere, shópshek súıgen urpaqtarynyń sany osy kúni 200-den asqan Taqabaı ata 94 jasynda ómirden ótedi.
Aýasy saf, sýy móldir, ot jaǵyp, tútin tútetken aýlynan asqan jumaq joqtaı kóretin ǵasyrmen qurdas ardager áje áli de qaıratty. О́tken kúngi oqıǵalardy mysal etip, kelin-balalaryn jaqsylyqqa, meıirimdilikke, izgilikke baýlyp otyrady. Shańyraǵynyń altyn qazyǵy, asyl qazynasyna aınalǵan áz ájeniń áńgimesin tyńdap, aq batasyn alýǵa keletin kisi qarasy da bosaǵasynan úzilip kórmegen. Qazaqtyń qasıetti ǵurpy men ata saltyn ardaq tutyp, ony jańa zamanǵy jastardyń boıyna darytýǵa ál-dármeni kelgenshe tyrysyp baǵady.
«Soǵystyń qıynshylyǵyn az kórmedik, ash ta, jalańash ta boldyq. Áıteýir tiri bolǵan soń bárin jeńip shyqtyq. Qazirgi mamyrajaı kúnimizge táýbe deımiz. Nannan taryǵyp otyrǵan adam joq, kóńili toq, kóılegi bútin, uıqysy tynysh. Budan artyq ne kerek?» dep toqshylyqtan góri joqshylyqtyń ashy dámin tatqan Kúlpara áje asta-tók ysyrapqa jol bermeýdi únemi eske salady.
«Kárııam qartaıǵansha qymyzdan qol úzbedik. Osy Uzynbulaqta da bıe saýdyq. «Eńbek etseń erinbeı, toıady qarnyń tilenbeı» degen. Erinbeı eńbektengen jannyń yrzyq-nesibesi mol bolady», deıdi asyl áje.
Altyn qursaq asyl ananyń ashytqan bal qymyzy men taba nanynyń tátti dámin tatpaǵan jan kemde-kem shyǵar. Taı-qulyndaı jarysyp, shurqyrasa birge ósken aýyl balalary tútin órilgennen úımelep, Kúlpara ájeniń jańa pisken ystyq nanyn japyraqtap úzip, talasa-tarmasa jeıtin balalyq shaqtaryn asqan saǵynyshpen eske alady.
«Ákem ekeýi birin-biri qas-qabaǵynan túsinisetin, qadirlep otyratyn, sonyń ózi bizge úlken ónege edi. Eńbekke epti ári shapshań qımyldaıtyn anama aýyl qarııalary shashtaryn aldyratyny esimnen ketpeıdi. Sodan soń ol kisilerdiń basy-kózin jýyp beretin. Anamnyń uzaq jasaýynyń bir syry da sol úlkenderden alǵan aq batasynyń shapaǵaty bolar dep oılaımyn», deıdi úlken uly, aýdannyń qurmetti azamaty Marat Taqabaev.
Qos ǵasyrdyń kýágeri bolǵan aqsamaıly ájeniń aq tileýi – eldiń tynyshtyǵy, aǵaıynnyń aýyzbirligi men bekem tirligi. «Qazaǵymnyń qut-berekesi aýylda, odan tamyr úzýge bolmaıdy», deıtin ǵasyrmen qurdas Kúlpara ájeniń taǵylymǵa toly ár sózi sý túbinde jaltyraǵan marjandaı kókirekke sáýlesin quıyp, shýaǵyn shashady.
Almaty oblysy
