Infografıkany jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Gúldi qaıdan tasımyz?
Mereke qarsańynda gúl saýdasy qyzady. Osy saýda túrimen aınalysatyndar gúl bıznesiniń úlken táýekeli bar ekenin aıtady. Kózin tapsań, kútimin jasasań ǵana syrttan aldyrǵan gúl saýdasy ózin-ózi aqtaıdy.
Mamandardyń aıtýynsha, kásiptiń osy túri damýy úshin jylyjaıdy kóptep salǵan durys. О́nim ózimizden shyqsa, syrtqa táýeldi bolmas edik. Baǵa da turaqty bolady. Bul úshin memleket tarapynan tıisti sharalar iske asýy kerek, óıtpese aldaǵy ýaqytta qaıta-qaıta ımport «ıleýine» túsetin túrimiz bar.
Byltyr elimizge 61,1 mln dollarǵa 149,8 mln dana gúl ımporttalypty. Bul 2022 jylmen salystyrǵanda (47,3 mln dollar) 29%-ǵa artyq. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi deregine súıensek, Qazaqstan naryǵyn gúldermen qamtamasyz etetin negizgi elder – Ekvador, Nıderland, Kenııa jáne Kolýmbııa. Elimiz byltyr Ekvadordan 37,5 mıllıon dollarǵa gúl satyp aldy. Nıderlandtan – 13,1, Kenııadan – 4,8 jáne Kolýmbııadan 3,4 mıllıon dollarǵa gúl tasyppyz. Importtyń aıtarlyqtaı tómen kólemi Qytaı (592,3 myń dollarǵa), Izraıl (467,4 myń dollarǵa), О́zbekstan (393,2 myń dollarǵa) jáne Reseıden (356,7 myń dollarǵa) jetken.
Joǵaryda aıtqan memleketterden bólek, Qazaqstanǵa shaǵyn gúl toptamalaryn jetkizýshiler arasynda Efıopııa, Túrkııa, Italııa, Chılı, Ońtústik Afrıka, Belarýs, Germanııa, Fransııa, Malaızııa, Ispanııa bar.
Qaı gúl kóp satylady?
Jalpy, elimizde raýshan gúli úlken suranysqa ıe. 2023 jyly 40,2 mıllıon dollarǵa 112 mıllıon raýshan ákelingen. 15,8 mıllıon hrızantema 7,6 mıllıon dollarǵa satyp alynypty. Lılııa ımporty 3,3 mıllıonnan sál asyp, onyń quny shamamen 1,5 mıllıon dollardy quraǵan. Odan keıingi orynda qalampyr gúli men orhıdeıa tur.
Keıingi úsh jylda Qazaqstannan Reseıge, Qyrǵyzstanǵa jáne О́zbekstanǵa turaqty túrde gúl jetkizý qolǵa alynǵan edi. Al byltyr Qytaıǵa da azdaǵan kólemde eksporttaldy. О́tken jyly Qazaqstan kórshi elderge 2,7 mıllıon dollarǵa gúl jóneltse, onyń ishinde Reseıge eksport quny 2,5 mıllıon dollar bolǵan. Qyrǵyzstanǵa – 80,8 myń, О́zbekstanǵa – 55,5, Qytaıǵa 3,3 myń dollarǵa gúl jiberippiz. Onyń ishinde raýshan, hrızantema, qalampyr, orhıdeıa, lalagúl jáne taǵy basqa túrleri bar.
Jalpy, kórshi elderge gúl satý 2022 jylmen salystyrǵanda 2023 jyly 16,3%-ǵa nemese 517 myń dollarǵa azaıǵan.
Er-azamattar qandaı syılyq beredi?
Halyqaralyq áıelder kúnin merekeleý er-azamattardyń qaltasyn biraz shaıqap ketetini shyndyq. Freedom Life ómirdi saqtandyrý kompanııasy jasy 25–60 aralyǵyndaǵy erler arasynda áleýmettik saýalnama júrgizgen. Respondentterdiń 46%-ynyń aılyq tabysy – 200–500 myń teńge, 19%-ynyń tabysy 600–900 myń teńge aralyǵynda. Azamattardyń ishinde aıyna 1–1,5 mln teńgege deıin tabatyndar 16% bolsa, 7% jigittiń eńbekaqysy aıyna 1,5–3 mln teńgege deıin eken. 3 mıllıonnan kóp qarajat tabatyndar 3% bolypty. Tabysyn jarııa etkisi kelmeıtinderdiń úlesi – 9%.
Suraý salynǵandardyń kóbi súıgenine gúl, kosmetıka, táttiler nemese aksessýarlar syılaýǵa, sonymen qatar romantıkalyq keshki as, spa-ortalyǵyna barýǵa, jalpy 100 myń teńgeden aspaıtyn merekelik syı tóleýge shamalary bar ekenin aıtqan. 12%-y gúl syılaýdan basqa, gadjetter (smartfon, noýtbýk) jáne quny 1,5 mln teńge deıin quraıtyn turmystyq tehnıka syılaýdy josparlaǵan. Erlerdiń 7%-y súıiktilerine zergerlik áshekeıler nemese quny 50–500 myń teńgege deıin quraıtyn tanymal brend kıimin syılaýdy oılastyrǵan.
Syılyq retinde shetelge saıahattaý jaıly aıtqandar da bar. Olardyń sózine qaraǵanda, budan eki jyl buryn eki adamǵa shetelde bir apta demalý naýryz aıynyń basynda ortasha alǵanda 400–700 myń teńge aralyǵynda bolǵan. Shyǵyn kólemi baratyn eline jáne qonaqúı mártebesine sáıkes qalyptasady. Al bıylǵy týr-demalys 600 myń teńgeden bastap 2 mıllıonǵa deıin qubylyp tur. Ádette, týr qunyna kiretini – ushyp-qoný, ornalasý, tamaqtaný jáne mindetti saqtandyrý.
Aıta ketý kerek, bıyl qazaqstandyq juptardyń basym kópshiligi Taıland, Vetnam, Maldıv jáne Mysyr eline saparlaǵan. Eń az týrıstik baǵyttar – Eýropa elderi, OAE, Shrı-Lanka, Úndistan.
Baǵany baǵdarlasaq
Ashyq derekkózderden tapqanymyzdaı, baǵasy tómen syılyq – táttiler. Dámdi pisirilgen tort pen bálish, sondaı-aq kámpıt, shokoladty 5–15 myń teńge kóleminde satyp alasyz. Odan joǵarylap, ortasha baǵasy 15–25 myń teńge kóleminde býkettegi gúlge qol jetkizýge bolady. Parfıýmerııa, kosmetıka, bıjýterııa sııaqty qyz-kelinshekterge unamdy syılyqtar – 10–40 myń teńge kóleminde. Zaıybyna romantıkalyq keshki as uıymdastyrý baǵasy 30 myń teńgeden joǵary bastalady (barǵan meıramhanaǵa baılanysty).
Al baǵasy satylap joǵarylaı beretin syılyqtar tiziminde brendtik kıimder, uıaly telefonǵa arnalǵan aksessýarlar, turmystyq tehnıka, zergerlik buıymdar, uıaly telefon, noýtbýk bar.
Aıtpaqshy, búgin gúl dúkenderiniń saýdasy júretini belgili. Tátti alsańyz da, keshki asqa shaqyrsańyz da súıikti adamyńyzǵa gúl qosyp syılaý kóp qýanysh syılary anyq.
