Saqtandyrý salasynyń jańalyqtary

2023 jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha saqtandyrý sektorynyń barlyq negizgi kórsetkishi ósim kórsetti. Sonymen qatar kapıtaldandyrý jáne ótimdilik kórsetkishteriniń aıtarlyqtaı beriktik qory qalyptasqan.

2024 jyldyń basynda saqtandyrý uıymdarynyń aktıvi 2,49 trln teńgeni qurap, bir jylda 20,7%-ǵa ulǵaıdy. Mindettemeler 1,59 trln teńgege deıin kóbeıdi, bul ótken jyldyń kórsetkishinen 23,2%-ǵa artyq. Saqtandyrý syılyq­aqy­la­rynyń kólemi 1 trln teńgege jetti. 2023 jyly saqtandyrý tólemderiniń kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 43,7%-ǵa artyp, 274 mlrd teńgeni quraǵan.

Táýekelderdi sapalyq jáne sandyq baǵalaýdy qamtıtyn SRES (Supervisory risk evaluation system) ádisnamasyn paıdalana otyryp, retteýshi saqtandyrý uıym­daryna qatysty qadaǵalaý nazary­nyń deńgeıin belgiledi. Atap aıtqanda, 2 saqtandyrý uıymyna – ekstremaldy qadaǵalaý, 3 uıymǵa – qarqyndy qa­da­ǵalaý, 7 uıymǵa – egjeı-tegjeı qadaǵalaý, 5 uıymǵa – baqylaý, 8 uıymǵa standartty qadaǵalaý belgilendi. Osy baǵa­laý negizinde bıyl saqtandyrý uıym­daryn qadaǵalaýdyń túri men qar­qyndylyǵy aıqyndalatyn bolady. Qadaǵalaý úderisinde saqtandyrý ombýdsmanyna jáne agenttikke kelip túsetin saqtandyrý qyzmetterin tutyný­shy­lardyń shaǵymy men ótinishin qaraý nátıjeleri, sondaı-aq sot kabınetin, saq­ta­ný­shylardyń pikirleri men jańa­lyq­tar portaldaryn taldaýdy qosa alǵanda, ashyq derekkózderden (Open Source Intelligence) alynǵan derekterdi jınaý ádisteri belsendi túrde paıdalanylady.

2024 jyly agenttik saqtandyrý na­ry­ǵyna qatysýshylar qyzmetiniń is-qı­my­lyn nazarǵa ala otyryp, táýekelge baǵdar­lanǵan qadaǵalaý modelin jetil­dirý jumysyn jalǵastyrmaq. Bul klıenttermen, kontragenttermen jáne báseke­les­ter­men qarym-qatynasty qosa alǵanda, olardyń qyzmetiniń túr­li as­pektilerin baqylaýdy qam­ta­ma­syz etýge múmkindik beredi. Byltyr Dú­nıe­júzilik bank elimizdegi birlesken ekonomıkalyq zertteýler baǵdarlamasy (JERP) sheńberinde Ha­lyqaralyq saq­tandyrý qadaǵalaý qaýym­dastyǵy (IAIS) belgilegen saqtan­dy­rýdyń negizgi qa­ǵı­dattaryna (ICP) Qazaqstan zań­na­masynyń sáıkes kelýi turǵysynan baǵalaý júrgizdi. Osy baǵa­laýǵa sáıkes 25 qaǵıdattyń 14-i saq­talady. Osy jyly agenttik klıentterge ádil kózqaras qaǵı­­­dattaryn engizý, tuty­nýshylardyń túrli sanatynyń múd­desin eskere otyryp, saqtandyrý ónimderin ázirleý jáne tutynýshylardyń shaǵymyn retteý boıynsha saqtandyrý uıymy bas­shylarynyń jaýapkershiligin belgileý bóliginde sarapshylardyń usynymdaryn oryndaýǵa qatysty jumys júrgizedi.

Saqtandyrý uıymdarynyń qarjylyq ornyqtylyǵyn qamtamasyz etýge baılanysty Solvency II halyqaralyq standartyn engizý boıynsha júıeli jumys jalǵasyn tabady. Uıymdardyń kapıtaly (SCR) men menshikti qarajatyna qoıylatyn talaptar ózgerýi múmkin. Ol úshin testilik esepteýler júrgizý josparlanyp otyr.

17 HQES (halyqaralyq qarjy esep­tilik standarty) boıynsha qarjylyq esep­­tilikti usynýdy baqylaý da – qa­da­­ǵa­laý saıasatynyń basym baǵyty. Búginde saqtandyrýshylarda 17 HQES bo­ıynsha qarjylyq eseptilikti avtomattandyrý joq, al jeke IT sheshimderdi engizý úshin aıtarlyqtaı shyǵystar talap etiledi. Sondyqtan bıyl agenttik saqtandyrý uıymdarymen birlesip 17 HQES talaptaryn qanaǵattandyrý maqsatynda qajetti kórsetkishter jıyn­ty­ǵyn modeldeý jáne esepteý úshin bult­ty esepteýlerdi qosa alǵanda, biryń­ǵaı avtomattandyrylǵan júıeni en­gizý múmkindigin qarastyrady. Bul árbir qatysýshyǵa túsetin qarjylyq júk­te­meni jeńildetedi jáne qarjylyq esep­ti­liktiń ashyqtyǵy men durystyǵyn qamtamasyz etedi. Saqtandyrý sektoryn sıfrlandyrý retteýshi úshin áli de basty artyqshylyq bolyp qala bermek.

Bıylǵy irgeli jańalyqtyń biri – saqtandyrýdyń barlyq mindetti túri bo­ıynsha saqtandyrý jaǵdaılaryn onlaın retteý jáne mindetti avtosaqtandyrý boıynsha saqtandyrý jaǵdaıyn ret­teýdiń ońaılatylǵan tártibiniń (Eýro­hattama) engizilýi. Tutynýshy keń­se­ge barmaı-aq saqtandyrý uıymy­nyń saıty arqyly saqtandyrý tólemin alý úshin ótinish pen qujat usyna alady. О́tinishten bastap tólem jasaýǵa deıingi saqtandyrý jaǵdaıyn retteý úderisiniń barlyq kezeńi tutynýshynyń jeke kabınetinde kórsetiledi jáne saqtandyrý jónindegi biryńǵaı de­rek­qorda tirkeledi. Azamattar mo­bıldi qosymsha (Eýrohattama) arqyly saqtandyrý tólemin jedel­detilgen re­jimde alýǵa ótinish bere alady. Bıyl qańtarda Eýrohattamanyń 423 jaǵ­daıy resimdelip, jalpy somasy 41,6 mln teńgege 223 saqtandyrý tólemi júrgizildi. Ortasha tólem 187 550 teńgeni qurady, retteýdiń ortasha merzimi – 5 kún.

2024 jyly agenttik naryqqa qatysý­shy­larmen birlesip tutynýshy­larǵa saqtandyrý qyzmetiniń búkil aýqymyn usyný úshin elektrondyq alańdar (marketpleıs) qurý nusqalaryn qarastyrady. Bul klıentterdiń saqtandyrý uıymynyń usynystary týraly habardar bolýyn arttyrady, al saqtandyrý uıymyna saqtandyrý ónimin ázirleý kezinde klıent­terdiń derbes múddesin esepke alýǵa múmkindik beredi. Aldaǵy ýaqytta elimizde apattyq táýekelderden saq­tan­dy­rýdy engizý mańyzdy basym­dyq­qa ıe bolady dep kútilip otyr.

2024 jyly apattyq oqıǵalar týyn­daǵan jaǵdaıda halyqaralyq sarap­shylardy tartýmen (saqtandyrý mode­lin aıqyndaý, jol kartasyn jáne zań­namalyq túzetýlerdi ázirleý) halyqty mú­liktik qorǵaýdyń tetikterin aıqyndaý boıynsha jumys júrgiziledi. Kezdesýge qatysýshylar saqtandyrý uıymdaryn prýdensııalyq retteýdi jetildirý, saq­tandyrý qyzmetterin sıfrlandyrýdy damytý, 17 HQES standartynyń sheńberinde avtomattandyrý boıynsha basqa da ózekti máselelerdi talqylady.