Foto: gov.kz
Kásipker shyǵyny eskeriledi
Sondaı-aq Qytaımen ózara saýdany 40 mlrd dollarǵa jetkizý úshin Hýbeı jáne Sychýan provınsııalarymen maı jáne toń maı ónerkásibinde, astyq óńdeýde eksportqa baǵyttalǵan jobalar iske asa bastady. Joba aıasynda Qytaıǵa eksporttaýǵa ruqsat etilgen ónim tizimi de keńeıtilmek.
– Bul boıynsha eki memlekettiń shekarasynda sapaly ınfraqurylymdy iske qosý máseleleri pysyqtalady. Ekinshiden, otandyq taýarlar men qyzmetterdi syrtqy naryqta ilgeriletý ınfraqurylymyn qalyptastyrý kerek. Bizdiń ónim halyqaralyq kórmelerde saýda sórelerinen kórinip, saýda oryndarynda usynylǵanda ǵana tanylyp júr. Sondyqtan kompanııalardyń saýda mıssııasyna, halyqaralyq kórmeler men is-sharalarǵa qatysýyn kózdeıtin keńeıtilgen jospar ázirlendi. El brendin qalyptastyrý jumysy otandyq bıznestiń sheteldik seriktestermen birlesip, negizgi ótkizý naryqtarynda saýda úılerin ashýdan bastalady, – dedi Saýda jáne ıntegrasııa vıse-mınstri Qaırat Tórebaev.
Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, ótkizý naryqtaryna basymdyq berý jáne eksport áleýetin keńeıtý qajet. Sondaı-aq bizdegi eksporttaýshylar úshin logıstıkalyq shyǵyndardy ońtaılandyrý jumysy da basty nazarda. Olarǵa shyǵyndardy óteý úshin qoldaý kerek. Degenmen bul jumystar boıynsha qujatta qaıta naqtylaıtyn tarmaqtar bar. Birinshi kezekte, bizdiń ónimge suranysty eskere otyryp, ótkizý naryqtaryna basymdyq beriledi. Bul rette qosylǵan quny joǵary taýarlar men qyzmetterdiń eksportyn qoldaýǵa basa nazar aýdarylmaq.
Qytaı alǵashqy orynǵa shyqty
«QazTrade» saýda saıasatyn damytý ortalyǵy» AQ málimetinshe, byltyr taýar aınalymy 139,8 mlrd dollar boldy. Bul kórsetkish 2022 jyly 135,5 mlrd dollar bolǵan edi. 2023 jyly eksporttan 78,7 mlrd dollar tabys tússe, ımporttyq taýarlardy satyp alýǵa 61,1 mlrd dollar qarjy jumsalǵan.
– Qazaqstanmen saýda saıasatynda 10 áriptes memleket bar. Taýar aınalymynda alǵashqy orynda Qytaı tur. Byltyr basym pozısııa bolǵan Reseı qazir yǵysyp, ekinshi orynǵa tústi. Odan keıingi oryndarda Italııa, Ońtústik Koreıa, Túrkııa, Nıderland, О́zbekstan, Fransııa, AQSh jáne Germanııa memleketi ornalasqan. Jalpy, eksportqa kóbine shıkizat ónimderi – jerasty qazba baılyqtary, onyń ishinde túrli metall, munaı men tabıǵı gaz, qosymsha aýyl sharýashylyǵy jáne basqa da óndiristik taýar ónimderi jóneltiledi, – deıdi ortalyq dırektorynyń orynbasary Nurlan Qulbatyrov.
Qazaqstan eksportynyń 70 paıyzy bes oblysqa tıesili. Atalǵan óńirlerden ónerkásiptik qazba baılyqtary men aýyl sharýashylyǵy taýarlary syrt memleketterge tasymaldanady. Kóbine-kóp Reseı men Qytaıǵa shıkizattan bólek, óńdelgen ónimder ketip otyr. Al syrttan avtokólik pen onyń qosalqy bólshekteri, jabdyqtar men elektrotehnıka, baǵaly emes metaldar, azyq-túlik pen toqyma (kıimder) ónimderi keletini belgili.
– Memleket basshysynyń óńdelgen ónim men jańa naryqtaǵy qazaqstandyq taýarlar kólemin arttyrý boıynsha bergen tapsyrmasyna sáıkes, kóptegen jumys júrip jatyr. Biz Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligimen, sondaı-aq ózge salalyq mınıstrlik jáne komıtettermen birlesip, eksporttyq áleýeti bar taýar shyǵarýdy jalǵastyra beremiz. Memlekettermen kelissóz júrgizý jumysy da jalǵasady. Qazir bizdiń eldegi kásipkerler men olardyń ónimin halyqaralyq kórmelerge qatystyrý, jol shyǵyndaryna qoldaý kórsetý týraly arnaıy baǵdarlama da bar. Bul olarǵa memleket tarapynan úlken qoldaý bolmaq. Mundaǵy maqsat – shıkizat emes, óńdelgen taýarlarǵa basymdyq berý, – deıdi Nurlan Qulbatyrov.
Jańa ónim túrleri eksporttalady
Jaqynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Chjan Sıaomen kezdesken edi. Taraptar qos memleket arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytý múmkindikterin talqylaǵan. Mınıstrdiń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyq – Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynasynyń mańyzdy quramdas bóligi. Bul elder arasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń saýdasyna oń serpin bermek. Byltyr salaǵa qatysty ónimder boıynsha taýar aınalymy 1,6 ese ósip, 1,3 mlrd dollardan asypty. Jalpy, keıingi jyldary Qytaıdyń bizdegi ekologııalyq taza ónimge degen suranysy jıilep tur. Byltyrdyń ózinde atalǵan elge eksport eki ese ósip, 1,01 mlrd dollardy qurady.
– Qytaı naryǵy qazaqstandyq astyqty eksporttaýǵa úlken qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Biz jyl saıyn onyń jetkizý kólemin 2 mln tonnaǵa deıin arttyrýǵa múmkindigimiz bar, – deıdi Aıdarbek Saparov.
Jıyn barysynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Qytaı elshisi Chjan Sıaodan bıyl taýarlardyń jańa túrin eksporttaý jónindegi ekijaqty qujatqa kelisý men qol qoıýdy jedeldetýdi surady. Bul taýarlar qatarynda muzdatylǵan et, qus sharýashylyǵy ónimderi, qosymsha ónimder, qyzylsha jáne kartop bar.Sondaı-aq Aıdarbek Saparov Qytaıǵa eksporttaý úshin mal sharýashylyǵy ónimderin óndiretin jańa qazaqstandyq kásiporyndardy akkredıtteý máselesin sheshýde de elshiniń kómegi qajet ekendigin jetkizdi. Chjan Sıao óz kezeginde Qytaıdyń Qazaqstannan et, astyq jáne ózge de aýyl sharýashylyǵy ónimderin úzdiksiz ımporttaýdy qamtamasyz etý úshin yntymaqtastyqqa daıyn ekenin aıtty. Qytaı naryǵynyń kólemin eskersek, Qazaqstannan keletin ımportty ulǵaıtýdyń múmkindigi zor ekeni anyq.
