Kásiptik aýrýlar ınstıtýty qaıta jandanady

Statıstıka jónindegi óki­letti organnyń málimetinshe, óner­kásiptik kásiporyndardyń 1,6 mıllıon qyzmetkeriniń 400 myńǵa jýyǵy nemese árbir tórtinshisi zııandy jáne qaýipti eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıdi. Máselen, Qaraǵandy ob­lysynda – 74 731, Pavlodar ob­lysynda – 46 039, Shyǵys Qa­zaqstan oblysynda – 37 020, son­daı-aq Mańǵystaý oblysynda 31 919 adam osyndaı qo­laısyz ortada eńbek etip júr. Aýyr dene jumystarynyń keń taralýy, eńbek jáne demalys rejimderiniń buzylýy kásip­tik syrqattanýshylyqqa ula­syp, eńbekke qabiletti jasta­ǵy adamdarǵa áser etetin sozyl­maly patologııanyń qalyp­tasýy­na ákeledi. Kásiptik aýrý­lar­dyń negizgi bóligi jal­py syr­qattanýshylyq quryly­mynda jasyrylyp, eńbek úderisin­de densaýlyǵy buzylǵan jumys­kerler tıisti medısınalyq kómek pen áleýmettik ótemaqy almaıdy.

Jumysshylardyń densaý­lyǵyn saqtaý máseleleriniń mańyzdylyǵyn tolyq túsinbeý saladaǵy túrli reformadan, ónerkásiptik medısınalyq-sanıtarlyq bólimderdiń bas­tapqy býyny men sehtyń qyz­met qaǵıdalary fýnksııalaryn aýmaqtyq medısınalyq meke­melerge bere otyryp joıýdan, kásip­tik patologııa boıynsha kadr­lardyń jetispeýshiliginen jáne salany kommersııalan­dyrýdan bastalady. Sanıtar­lyq-epıdemıologııalyq qyzmetti qaıta uıymdastyrý, ónerká­sip­tik gıgıena máseleleri boıyn­sha baqylaýshy fýnksııa­nyń bolmaýy, jumys oryndaryn attestattaýdyń sapasyz júr­gizilýi saldarynan kásiptik táýekelderdi baǵalaý, zııandy jáne qaýipti óndiristik faktorlardy aıqyndaý, sondaı-aq aýrýdyń eńbek mindetterin oryn­daýmen baılanysyna sa­raptama júrgizý múmkin emes. О́nerkásiptik gıgıena, densaý­lyqty saqtaý jáne qalpy­na keltirý salasynda pármen­di saıa­sat­tyń bolmaýy, jumys­shy­larǵa medısınalyq kómek kórsetýdiń jetilmeýi óndiris­terde syrqat­tanýshylyq pen múge­dektiktiń ulǵaıýyna, ekonomı­kalyq shy­ǵyndar men áleýmettik prob­lemalarǵa ákeletini belgili.

Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý jáne kásiptik densaýlyq ınstıtýty 2018 jyly klınıkalyq praktıkanyń, medısınalyq bilim berýdiń jáne ǵylymı qyz­mettiń úshtuǵyrlyǵyn iske asyrý maqsatynda Qara­ǵan­dy medısınalyq ýnıver­sıte­tine berilgen. Qazir ol jumys­shylardyń densaýlyǵyn saq­taý maqsatynda eńbek jaǵdaı­la­rynyń adam aǵzasyna áse­rin zertteýdi jáne kásibı aýrý­lardyń aldyn alý men emdeýdi júzege asyrady. Májilis depýtaty, «Amanat» partııasy frak­sııasynyń múshesi Ar­man Qalyqovtyń aıtýynsha, qoǵamnyń negizgi óndiristik kúshi halyqtyń ekonomıkalyq belsendi bóligi bolǵandyqtan, Kásiptik aýrýlar ınstıtýtyn qalpyna keltirýge tıisti mańyz berilýi qajet. Qazirde eli­mizdiń medısınalyq ýnıver­sıtetterinde kásiptik patologııa kafedralary jabylǵan, al ınstıtýt – búkil el boıynsha kásiptik patolog-dárigerlerdi daıar­­laý men oqytýdyń bazasy.

«1958 jyly qurylǵan jalǵyz Qazaq eńbek gıgıenasy jáne kásiptik aýrýlar ǵylymı zertteý ınstıtýty birneshe ret qaıta qurý bizdiń ónerkásipke saraptamalyq qoldaý kórsete almaıdy. Oǵan qosa ınstıtýt – medısınalyq ýnıversıtettiń qurylymdyq bólimshesi, al onyń Shymkent, Aqtóbe qalala­ryndaǵy fılıaldary ja­bylǵan. Instıtýttyń taǵdyry da osylaı aıaqtalýy múmkin. Bul kúrdeli eńbek jaǵdaıynda jumys is­teıtin adamdarǵa medısınalyq kómek kórsetýdiń sapasyna túpkilikti áser etedi. О́ıtkeni kásiptik patologııalyq kómek kórsetetin óńirlik medısınalyq uıymdar joq, ónerkásiptik gıgıena jónindegi jumystar úılestirilmeıdi, salada ǵylymı zertteýler júrgizilmeıdi», deıdi A.Qalyqov.

Búginde jańa tehnologııalar eńbek fızıologııasy men ergonomıkasynda zertteýdi qajet etetin jańa qaýip faktorlaryn jáne tıisinshe qyzmetkerlerdiń jańa aýrýlaryn týdyrady. De­pýtat nazar aýdaryp otyr­ǵandaı, eńbek medısınasy salasynda densaýlyq saqtaýdy ortalyqsyzdandyrý halyqqa mamandandyrylǵan kásiptik patologııalyq medısınalyq kómekti uıymdastyrý júıesin­degi ózara is-qımyldyń álsi­reýinde, keıbir tustarda tipti úzilýinde kórinedi. Qazirgi ýa­qyt­ta óndiristerdegi eńbek jaǵ­daı­larynyń jaı-kúıi týraly aqparat jetkiliksiz, kásibı táýekelderdi baǵalaýǵa ǵylymı kózqaras joq. Endeshe, óndirý­shi ónerkásibi bar elde jumys isteı­tin halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý máselelerin sheshýge, eń­bek medısınasy, medısınalyq ekologııa salasyndaǵy ǵyly­mı zertteý qyzmetimen aına­lysýǵa, Qazaqstannyń kásiptik patologııalyq qyzmetin úıles­tirýge jáne kásiptik aýrýlary bar naýqastarǵa mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetýge tıis derbes zańdy tulǵa jáne jetekshi ortalyq bolýy qajet. Ol sondaı-aq eńbek gıgıenasy salasyndaǵy normatıvtik jáne ǵylymı-tehnıkalyq qujat­tardy daıyndaýdyń uıymdas­tyrýshylyq ortalyǵy retinde toksıkologııa jáne kásiptik aýrý­lar, kásibı patolog-dáriger­ler kadrlaryn daıarlaýmen aınalys­qany durys.

Kásiptik patologııa ınstıtý­tynyń qyzme­tin jandandyrý «Amanat» par­tııasynyń eń­bek jaǵ­daılary men jumys oryn­­darynyń qaýip­sizdigin jaq­sartý sheńberindegi saılaýaldy baǵdarlamasynda, sondaı-aq Úkimettiń 2022 jylǵy 24 qarashadaǵy № 945 qaýlysynda kórsetilgen. Osy rette Premer-mınıstrdiń orynbasary Ta­mara Dúısenova bıyl ınstıtýtty qalpyna keltirý týraly sheshim qabyldanǵanyn málim­dedi. Qazirde Densaýlyq saqtaý mınıstrligi sharýashylyq júr­gi­zý quqyǵyndaǵy respýblı­ka­lyq memlekettik kásiporynnyń uıym­­dyq-quqyqtyq nysanynda ınstıtýt qurýdy kelisý úshin Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigine ótinish engizgen. Monopolııaǵa qarsy organmen kelisilgennen keıin zańnamada belgilengen tártippen Úkimettiń tıisti qaýlysy ázirlenbek.