Osy oraıda tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, professor, halyqaralyq aqparattandyrý akademııasynyń akademıgi, MBA, Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologııalar jáne ınjınırıng ýnıversıtetiniń prezıdent-rektory, Qazaq-Nemis turaqty ınjenerııa ınstıtýtynyń (KINI, Aqtaý) negizin qalaýshy jáne teń quryltaıshysy Berik Ahmetov pen zań ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan-Nemis ýnıversıtetiniń prezıdenti (DKU, Almaty), Qazaq-nemis turaqty ınjenerııa ınstıtýtynyń (KINI, Aqtaý) negizin qalaýshy jáne teń quryltaıshysy Volrad Rommelmen áńgimelestik.
– Jýyrda jumysyn bastaǵan Qazaq-Nemis turaqty ınjenerııa ınstıtýtynyń aldyna qoıǵan maqsat, ıdeıalarymen bólisseńizder?
Berik Ahmetov: – Sh.Esenov ýnıversıtetiniń mıssııasy – Mańǵystaý óńiriniń turaqty damýy úshin oqytý, shabyttandyrý jáne zertteý júrgizý. Svevind Company kompanııasynyń HyrasiaOne jobasyn estigende, bizdi eń qyzyqtyrǵan másele qandaı mamandar keledi degen suraq boldy. Sebebi halyq sheteldik qatysýy bar otandyq kompanııalar týraly sóz bolǵanda, nege jańa kompanııalarǵa kadrlar shetelden ákelinedi degen suraq týyndaıdy. Sh.Esenov ýnıversıteti osy baǵytta ne isteı alady? Memleket basshysynyń bastamasymen elimizdiń batys óńirlerinde shetel ýnıversıtetiniń fılıalyn ashý tapsyryldy. Bizde «jasyl sýtegi» boıynsha quzyrettilik bolmaǵandyqtan, biz Almaty qalasynda ornalasqan Qazaqstan-Nemis ýnıversıtetimen qandaı ortaq joba jasaı alatynymyz týraly nemis áriptesterimizge baılanysqa shyqtyq. Osy oraıda «jasyl sýtegini» óndirýge, ony Eýropalyq odaqqa tasymaldaýǵa, sondaı-aq kómirqyshqyl gazyn azaıtýǵa baǵyttalǵan birlesken ınstıtýt qurý týraly sheshim qabyldandy. Jergilikti kadrlardy daıarlaý jáne otandyq jastardyń áleýetin tutastaı paıdalaný – basty máselelerdiń biri. Ekinshiden, jańartylatyn energııa kózderi, «jasyl sýtegini» óndirý, tasymaldaý jáne saqtaý boıynsha nemis seriktesterimizben birlesip zertteý jumystaryn júrgizýde yntymaqtastyqty da arttyrý qajet boldy. Bul «jasyl sýtegini» óndirý, ony tasymaldaý, sýdy tushytý, elektrolız salasynda transfert jáne qoldanbaly zertteýler boıynsha ǵylymı jumystar júrgizý úshin el Úkimeti tarapynan qoldaý men qarjylandyrý bar ekeni málim. Úshinshi másele – ınnovasııalyq startaptardy nemese spınoff kompanııalaryn damytý arqyly Mańǵystaý óńirindegi nemis tehnologııalaryn zerdeleý.
Volrad Rommel: – Qazaq-Nemis turaqty ınjenerııa ınstıtýtyn qurý úderisi bastalǵan kezde, biz «jasyl sýtegi» óndirisine mamandanǵan Svevind kompanııasynyń HyrasiaOne jobasynyń bastalýyna baılanysty, nazarymyzdy Almatydan Aqtaý qalasyna aýdardyq. Biz Mańǵystaý óńiriniń damýyna eleýli áser etetin osy jobany júzege asyrýǵa qoldaý kórsetýge daıynbyz. Bizdiń ınstıtýtta kadrlar daıarlaý jobany iske asyrýǵa yqpal etedi. Bul bolashaqta energetıkanyń turaqty damýyna ákeledi. Qazaqstannyń energetıkalyq júıesin eleýli ózgerister kútip otyr. Meniń oıymsha, uzaqmerzimdi keleshekte aldaǵy 20 jyl ishinde qandaı ózgerister bolýy múmkin ekenin taldaý mańyzdy.
– KINI jobasy bolashaqta Mańǵystaý óńiri men onyń jastaryna qalaı áser etedi?
Berik Ahmetov: – Bizdiń nemis áriptesterimizdiń tájirıbesi men bilim berý baǵdarlamalaryn transfertteý kezinde sheteldik ındýstrııa 4.0 baǵyty boıynsha jas mamandardy daıarlaý, óńir ekonomıkasynyń jáne tutastaı alǵanda memlekettiń tıimdi damýyna yqpal etedi. Barlyq stýdenttiń ata-analary Germanııada oqytýǵa jaǵdaıy jete bermeıdi. Sondyqtan ýnıversıtet pen memlekettiń resýrstary jastarǵa sheteldik seriktesterdiń qatysýymen shetelderge barmaı-aq úzdik ınjenerlik mektepterde bilim alýǵa múmkindik beredi. Alǵashqy 2 jyl orys jáne qazaq tilderinde oqytylady, biraq 3-kýrstan keıin nemis tilin qarqyndy oqytý arqyly, bizdiń stýdentter Germanııada nemis standarttaryna sáıkes 1 jyl oqıdy, al sońǵy alty aıda Germanııanyń jetekshi kompanııalarynda taǵylymdamadan ótedi. KINI-de oqýdy támamdaǵannan keıin stýdentter eki dıplom alady: bir otandyq DKU jáne YU birlesken dıplomy, sondaı-aq tańdalǵan bilim berý baǵdarlamasyna baılanysty Germanııanyń seriktes-joǵary oqý ornynyń dıplomy. О́tken jyly biz eki baǵdarlamany ashtyq: «Energetıkalyq jáne ekologııalyq ınjınırıng», «Logıstıka». Bul toptarǵa 44 stýdentti eki kezeńdik irikteý arqyly qabyldadyq. Birinshi kezeńde biz stýdentterge aǵylshyn tilin bilý deńgeıin anyqtaý úshin testileý júrgizdik. KINI-de bilim alýshylardy irikteý erejelerine sáıkes A2 deńgeıinde aǵylshyn tilin bilýge qoıylatyn talap belgilendi. Ekinshi kezeńde nemis ýnıversıtetteri professorlarynyń qatysýymen aǵylshyn tilindegi úmitkerlermen suhbat júrgizildi. Irikteý nátıjesinde memlekettik grant negizinde 40 stýdent, qalǵandary aqyly negizde qabyldandy. Nemis talaptaryna sáıkes biz ınstıtýttyń professorlyq-oqytýshylyq quramyna 20 bilikti oqytýshyny tańdadyq. Oqytýshylardyń barlyǵy derlik shetelde taǵylymdamadan ótti. AQSh, Germanııa, Shveısarııa jáne Ulybrıtanııada bilim aldy, úlken kásibı tájirıbesi bar. KINI arqasynda bizdiń bilim berý baǵdarlamalarymyz el jastary úshin jańa múmkindikter ashady.
Volrad Rommel: – HyrasiaOne jobasyn sátti júzege asyrý jáne tolyq tabysqa jetý úshin ártúrli daǵdysy men biliktiligi bar mamandardy kóbirek tartý qajet. KINI ınstıtýtynda daıyndalǵan joǵary bilikti mamandar ǵana emes, sonymen qatar tájirıbeli ınjenerler men qarapaıym jumysshylar da qajet bolady. Jumysshylardyń kópshiligi jergilikti turǵyndardan alynady. Bul joba – Mańǵystaý oblysynyń turǵyndary úshin ǵana emes, Qazaqstannyń barlyq turǵyny úshin tamasha múmkindik. Mańǵystaýda Sh.Esenov ýnıversıtetiniń bazasynda oqý, jumysqa turý úshin de tamasha jaǵdaılar jasalǵan. KINI ınstıtýty aımaqtyń turaqty damýyna jáne onyń turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa úles qosýǵa tyrysady.
– KINI jobasynda qandaı qadamdar jasaldy, endigi damý jospary týraly ne aıtasyz?
Berik Ahmetov: – Eń aldymen, biz osy joba úshin DKU-men jáne nemis seriktesterimen birlesken ınstıtýt qurý týraly sheshim qabyldadyq. О́tken jyly Germanııa prezıdenti bastaǵan nemis delegasııasynyń qatysýymen Aqordadaǵy memleket basshylarynyń kezdesýi aıasynda kelisimshartqa qol qoıyldy. Germanııa prezıdenti bolashaq túlekterge arnalǵan ýaqyt kapsýlasy salynǵan birlesken ınstıtýtty ashý jónindegi is-sharaǵa qatysty. Bizdiń tujyrymdamamyzda álemdik standarttarǵa sáıkes keletin pánaralyq zerthanalaryn uıymdastyrýdy qamtıtyn keń pánaralyq ortany qurý kózdelgen. Qurylys jumysy Mańǵystaý oblysyn damytýdyń keshendi jospary sheńberinde shamamen 2024-2025 jylǵa josparlanǵan. Instıtýt qyzmetiniń birinshi jylynda negizgi mindet nemis standarttaryn bizdiń ishki standarttarymyzǵa beıimdeý boldy. Kelesi oqý jylyna bakalavrıattyń úsh bilim berý baǵdarlamasy men magıstratýranyń eki baǵdarlamasyna qosymsha stýdentterdi qabyldaý josparlanǵan. 2030 jylǵa deıin biz bakalavrıattyń segiz bilim berý baǵdarlamasy jáne magıstratýranyń alty baǵdarlamasy boıynsha 1000-ǵa jýyq stýdentti qabyldaýdy jobalap otyrmyz.
Volrad Rommel: – Biz 7 jyl ishinde KINI-de halyqaralyq baǵdarlamalar boıynsha 1000-ǵa jýyq stýdenttiń bilim alýyna jaǵdaı jasaımyz. Barlyq stýdent nemis ýnıversıtetinen qos dıplom ala alady. Qazirgi ýaqytta birneshe jetekshi nemis ýnıversıtetterimen kelissóz júrgizip jatyrmyz. Biz sondaı-aq «jasyl» tehnologııalarǵa mamandanǵan TU Berlin jáne Hochschule Hof sııaqty ýnıversıtettermen seriktestik ornattyq. Osylaısha, birtindep jańa bilim berý baǵdarlamalaryn engizip jatyrmyz. KINI-de jańa «jasyl» tehnologııalardy, qoldanbaly ǵylymdardy jáne tilderdi úırenýde mansaptyq ósýdiń keń perspektıvalaryn usynady. О́z salasynda tereń bilimi bar jáne birneshe tildi meńgergen maman Qazaqstanda ǵana emes, Ortalyq Azııa men Eýropanyń basqa elderinde de tabysty jumys isteı alady. Alaıda biz osy elde áleýet pen múmkindikterdi damytýǵa basty nazar aýdaramyz.
– Kelesi oqý jylyna qabyldaý jospary qandaı?
Berik Ahmetov: – 2024-2025 oqý jylynda ınstıtýtqa bakalavrıat baǵdarlamalary boıynsha oqý úshin 150 stýdentti jáne magıstratýra baǵdarlamalaryna 30 bilim alýshyny qabyldaýdy josparlap otyrmyz. Osylaısha, aldaǵy oqý jylynda ınstıtýtta bakalavrıattyń bes qos dıplomdy bilim berý baǵdarlamalary: «Energetıkalyq jáne ekologııalyq ınjınırıng», «Logıstıka», «Tehnologııalyq ınjenerııa», «Mehatronıka», «О́ndiristik menedjment» jáne eki magıstratýra – «Industrial engineering» (О́nerkásiptik ınjenerııa), «MBA Energy management» (Energetıkalyq menedjment magıstri) baǵdarlamalary jumys isteıdi. Bilimdi maman bolý úshin shetelderde bilim alý shart emes, óz elimizdiń irgeli oqý oryndarynyń jańashyldyǵyn moıyndaı bilýimiz kerek. Mańyzdy jasandy ıntellekt jáne sıfrlandyrý júrip jatqan qazirgi álemde irgeli bilim men analıtıkalyq oılaý qabileti qajet bolyp qala beredi. Synı turǵydan oılaý jáne shyndyqty ótirikten ajyratý qabileti negizgi daǵdylar sanalady. Qajetti aqparatty taba bilý, taldaý jáne aqparattyq molshylyq jaǵdaıynda júıeli túrde oılaý sizdiń básekege qabilettiligińizdi arttyrýǵa kómektesedi. Jasandy ıntellekti qoldanatyn adamdar ony paıdalanbaıtyndardyń ornyn basýy múmkin. Sondyqtan jańa quraldarǵa daıyn bolý, olardy paıdalaný, biraq sonymen birge táýelsiz oılaý qabiletin joǵaltpaý mańyzdy. Bul sizge zamanaýı álemge sátti beıimdelýge jáne onyń múmkindigin barynsha tıimdi paıdalanýǵa kómektesedi. Biz jastardyń zamanǵa saı osy talaptar turǵysynan kórinýin qalaımyz.
Mańǵystaý oblysy
