Máskeý terakti: qyrǵynnyń artynda kim tur?

«Nord-Osttan» da asyp tústi

Sońǵy ret soltústik kórshimizde osyǵan uqsas iri terakt 22 jyl buryn, ıaǵnı 2002 jyldyń 23-26 qazan kúnderi bolǵan edi. Ol kezde «Nord-Ost» tea­tryna basa-kóktep kirgen qyryq shaqty qarýly qylmysker 916 adamdy kepilge alǵan bolatyn. Osy qandy oqıǵanyń zardabynan 135 adam qaza taýyp, 700-deıi jaraqat aldy.

Al «Krokýs Sıtı Hollda» bolǵan terakt qaza tapqandar sany jáne qan­quılylyǵy jaǵynan «Nord-Osttan» da asyp tústi. Bul joly terrorıster eshkimdi kepilge de almady, bılikke talabyn da qoımady, olar ǵımaratqa kirgennen-aq aldynan kezdesken adam­­dardyń bárine oq jaýdyrdy. Sońǵy derekter boıynsha 144 adam qaza taýyp, 182 adam jaraqat alǵan. Júzge tarta adam qazir aýrýhanada jatyr, birazynyń jaǵdaıy óte aýyr. Qurbandar sany áli de ósýi múmkin.

23 naýryzda oqıǵaǵa oraı pikir bildirgen Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın qylmyskerlerdiń áreketin ashyq­tan-ashyq adam óltirý qylmysyn jasaǵan gıtlerlik jendetterdiń qany­pezerligimen teńedi. Halyqaralyq terrorızmmen kúreste ózge de tileýles eldermen kúsh biriktirýge daıyn ekenin jetkizgen Reseı basshysy «Krokýs Sıtı Holldaǵy» qyrǵynnyń artynda Ýkraına turǵanyn emeýrinmen bildirdi. О́ıtkeni qylmyskerler sol elge qaraı ketip bara jatqan jolda shekaraǵa jaqyn mańnan ustalǵan. Onyń aıtýyn­sha, shekarada Ýkraına tarapynan terrorıster úshin arǵy betke ótetin «tereze» daıyn turypty. Biraq ol bul sózine naqty dálel keltirgen joq.

Osy kúni Vladımır Pýtınmen telefon arqyly tildesken Qasym-Jomart Toqaev Máskeý oblysyndaǵy lańkestik áreket saldarynan kóptegen adamnyń qaza tabýyna baılanysty Qazaqstan halqynyń atynan qaıǵyra kóńil aıtyp, beıbit turǵyndarǵa qarsy zorlyq-zombylyqty qatań aıyptaıtynyn jáne terrorızmge qarsy kúreste Reseımen birge ekenin jetkizdi.

Syrtqy ister mınıstrliginiń resmı ókili Aıbek Smadııarovtyń máli­metinshe, «Krokýs Sıtı Hollda» qaza tapqandar men jaraqat alǵandar ara­synda elimizdiń azamattary joq. «Biz qazir oqıǵanyń egjeı-tegjeıin anyq­tap jatyrmyz. Máskeýdegi elshilik jergilikti bılikpen jáne tıisti qyzmettermen baılanysta. Qaza tapqandar nemese jaraqat alǵandar arasynda Qazaqstan azamattary týraly aqparat túsken joq. Qosymsha málimetter bolsa taǵy da habarlaımyz. Qazirgi tańda elshilikte 8 (925) 897-71-14 telefon nómiri boıynsha qaýyrt jeli jumys istep tur», dedi ol.

Oqıǵa qalaı órbidi?

Osy kúni «Krokýs Sıtı Hollda» «Pıknık» rok-tobynyń konserti ótýge tıis edi. Bir mezgilde 7 200 adamǵa deıin syıatyn bul ǵımarat – Máskeý men onyń tóńiregindegi eń úlken konsert zaldarynyń biri. Oǵan bıletterdiń bári satylyp ketken. Terrorıstik shabýyl bastalar aldynda zalǵa kórer­men­derdiń kóp bóligi kelip, oryndaryna jaıǵasyp úlgergen.

Konsert saǵat keshki 20.00-de bas­talýǵa tıis edi. Biraq dál osy kezde ǵımarat aldyna sýyt kelip toqtaǵan aq tústi «Renault» avtokóliginen túsken qarýly tórt adam bas­ty kireberis esikke kelip, eń aldymen sol jerdegi kúzet­­shilerdi atyp óltiredi. Qol­darynda re­zeńke shoq­par men elektroshokerden basqa qarýy joq sekıýrı­tıler adam óltirýge ázir­lenip kelgen qyl­mys­ker­lerge eshqandaı qarsylyq kórsete almaǵan.

Ǵımaratqa erkin kirip úlgergennen keıin terrorıster kezdes­ken­niń bárin avtomatty qarýmen jaıpaı bas­taǵan. Bul kúni «Pıknık» tobynyń konsertinen bólek osy jerde sporttyq bıden balalar arasynda Reseı chempıonaty da ótip jatqan edi. Iаǵnı ǵımarat ishinde jasóspirimder de kóp bolatyn.

«Krokýs Sıtı Holda» atys júrip jatqany týraly alǵashqy málimet Telegram-kanaldarda saǵat 20.15-te jarııalana bastaǵan. Reseı aqparat kózderiniń habarlaýynsha, konsertte Memlekettik dýmanyń Tatarstan atynan saılanǵan depýtaty Aıdar Metshın de otyrǵan. Ol – qyrǵynnan aman qalǵan adam­dar­dyń biri. «Zal ishinde atys jo­ǵary jaqtan bas­taldy. Men tó­mengi jaqtaǵy parterde otyrǵan edim. Aman qal­ǵanym da sonyń arqasynda. Úzdiksiz tarsyl­datyp atqan avtomat dybysy bastalǵanda zal­dyń ústińgi ja­ǵyn­daǵy adam­dar tómenge qa­raı jappaı qasha bastady. Bireýler oryndyqtyń astyna tyǵylyp jatty. Men munyń jaı nárse emes, terakt ekenin birden túsindim. Qasymdaǵy adamdarmen birge sahnanyń art jaǵyndaǵy bólmege qashyp kirdik. Munda «Pıknık» tobynyń ánshileri ádemi kıimderin kıip, mýzykalyq aspaptaryn asynyp, sahnaǵa shyǵýǵa da­ıyn otyr eken. Bárimiz qyzmettik esik arqyly syrtqa qashyp shyqtyq», deıdi ol.

Terrorıster adamdardy atyp qana qoımaı, zaldyń ishine tez janǵysh suıyqtyqty tógip, órt qoıǵan. Aq­parat kózderiniń habarlaýynsha, qurban bolǵandardyń kóbi de órtten, ýly gazdan jáne konsert zalynyń tóbesi opyrylyp túsýinen ómirimen qosh aıtysypty. Keıin «Krokýs Sıtı Holldyń» ájethanalarynan onnan astam adamnyń múrdesi tabyldy. Olar terrorısterdiń oǵynan qutylǵanymen, ýly gazdan qutylmaı, jasyrynyp otyrǵan jerinde kóz jumǵany belgili boldy.

Bul oqıǵanyń túsiniksiz tusy – qylmyskerler tek óltirý jáne dúrbeleń týdyrý úshin kelgen. Ǵımaratqa op-ońaı basyp kirip, 18 mınýttyń ishinde júzdegen adamdy jaıpap salyp, zaldyń tóbesin ortasyna túsirip, artynsha kelgen kólik­te­rimen esh kedergisiz qashyp ketýi kóńilge kóp kúdik uıalatady.

Lańkester kimder?

Kelesi kúni Federaldy qaýipsizdik qyzmeti Brıansk oblysynda terrorıs­ter mingen kólikti toqtatyp, «Krokýs Sıtı Hollda» atys salǵan tórt kúdiktini jáne osy teraktini uıym­das­tyrýǵa qolǵabys etken taǵy jeti adamdy qolǵa túsirdi. Reseı aq­parat kózderiniń habarlaýynsha, terakt jasady dep aıyptalyp oty­r­ǵan tórt adamnyń esimderi – Dalerdjon Mırzoev, Saıdakramı Rachabalızoda, Shamsıdın Farıdýnı, Mýhammadsobır Faızov. Bári de 19 ben 32 jas aralyǵyndaǵy Tájikstannan shyqqan  aza­mattar. Qazirgi tańda olardyń ústinen sot bastalyp ketti. Eger qyl­mystary dáleldense, olarǵa ómir boıyna bas bostandyǵynan aıy­rý jazasy taǵaıyndalýy múmkin.

Aqparat kózderinen bul lańkestik áreketti «Islam memleketi» uıymy (IGIL Qazaqstanda tyıym salynǵan) óz moınyna alǵany belgili boldy. Biraq buǵan senýshiler de, senbeýshiler de bar.

Osy oraıda áleýmettik jelilerde bul oqıǵa ultaralyq qaq­tyǵysqa sebep bolyp, Reseı men Tá­jikstan arasyn nasharlatyp jibermeı me degen kúdik te aıtylyp jatyr. Beıresmı derekterge qaraǵanda, búginde bul elde bir mıllıonnan asa tájik azamaty jumys isteıdi. Osyǵan oraı Tájikstan elshiligi óz azamattaryn qoǵamdyq kópshilik is-sharalarǵa qatyspaýǵa, jumystan keıin múmkindiginshe úıden shyqpaýǵa keńes berdi.

Teraktiden keıin olardyń bir­sypyrasy óz qaýipsizdigi úshin alań­dap otandaryna qaıtýy ǵajap emes. Sonymen birge Tájikstannan Reseıge jumys izdep baratyndar qatary da báseńsýi múmkin. Biraq óz elderinde bárine birdeı eki qolǵa bir kúrek tabylmaıtyny taǵy ras.

Ázirge bul qyrǵynǵa qatysty suraq kóp, jaýap mardymsyz. Teraktiniń artynda kimder tur? Olardyń kózdegen maqsaty ne? Aldaǵy ýaqytta tıisti qyzmetter jaýapsyz san suraqtyń mán-jaıyn anyqtap, alasapyrannyń aqıqatyn aıtar dep úmittenemiz.