Ǵylym men bıznes birlesti

– Árbir qoǵamnyń damý qar­qynyn ǵylym men bilimniń damý deńgeıi anyq­taıdy. Ony biz aldyńǵy qatarly damyǵan elderdiń tájirıbesinen anyq kórip otyrmyz. Olaı bolsa, biz búgingi tańdaǵy qoǵamymyzdaǵy ǵylym men bilim salasyna degen qalyptasyp qalǵan kózqara­sy­myzdy túbegeıli túrde ózger­týimiz kerek. Qazir ǵylymı jobalardy qarjylandyrý jyldan-jylǵa artyp, ǵalymdarǵa mem­lekettik qoldaý kúsheıip kele jat­qandyqtan, ǵylymnyń nátı­jeliligin arttyrý, ony bıznes-qoǵamdastyqtyń senimdi seriktesi etý mańyzdy. Sondyqtan qazirgi tásilderdi túbegeıli qaıta qarap, otandyq ǵylymdy damytýdyń jańa strategııasyn qurýymyz kerek. Bizdiń basty mindetimiz – ǵylymdy qoldanbaly etý. Bul óndiristi suranysqa ıe ınnovasııalarmen jasaqtaýǵa jáne eldiń ekonomıkalyq damýyn­da eleýli serpilis jasaýǵa múm­kin­dik beredi. Bul rette osy ózge­ris­terdiń barlyǵy ǵylymı qo­ǵam­dastyqtyń ǵana emes, eko­nomıkanyń naqty sektorynyń da pikirlerin eskere otyryp júzege asyrylýǵa tıis.

Osy tusta Ulttyq ǵylym aka­­de­­­mııa­sy mańyzdy ról atqara­dy. Ol ǵylymı mekemelerdi qaıta baǵyndyryp, ǵalym­darǵa arnalǵan taǵy bir ákimshilik qury­lym bolmaýy kerek. Onyń ózindik biregeı mıssııasy men paıymy bar. Ol avtonomdy, táýelsiz usy­nys­tardy beretin, bedeldi sarap­tamalyq ǵylymı uıym bolýǵa umty­lý jáne ǵylymdy basqarý sala­synda jiberilgen júıelik ol­qy­lyqtardyń ornyn toltyrý, for­saıttyq zertteýler men teh­no­logııalyq boljaý negizinde otandyq bıznespen birge ǵylymı zertteýlerdiń basym baǵyttaryn aıqyndaý, – dedi Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Aqyl­bek Kúrishbaev.

Ǵylym salasyndaǵy zertteý­ler men qolǵa alynǵan jobalar­dyń nátıjesi qaǵaz betinde emes, ekono­mıkaǵa serpin beretin ón­diriste kórinýi kerek. Al ol úshin ǵylym­dy qarjylandyrý men bızneske ıkemdeý máseleleri asa mańyz­dy. Osy yntymaqtastyqqa negiz­delgen dóńgelek ústelde Ata­meken» ulttyq kásipkerler pala­tasynyń basqarma tóraǵasy mindetin atqarýshy Raıymbek Batalov bıznes ókil­deriniń birle­sip jumys isteýge, ǵylymdy qol­daýǵa múddeli ekenin jetkizdi.

– Bizge nátıje mańyzdy. Osy salada 30 jyldan artyq tájirı­bemiz bar. Ǵalymdar men bıznes ókilderi arasynda memorandým qabyldanyp jatqany – qýantarlyq bastama. Biraq bul sóz júzinde emes, is júzinde júzege asýǵa tıis ekenin basa aıtqym ke­le­di. О́tken jyldyń mamyr aıyn­­­da otandyq kásipkerler keńe­si ótip, Kásipkerler palatasy ǵy­­lymdy damytýdaǵy usynys­taryn aıtqan. Qazirgi ýaqytta bul usynystardyń bir bóligi «Ǵy­­­­lym jáne tehnologııalyq saıa­sat týraly» jańa zań jobasyn­da kórinis tapty jáne qabyldandy. Atap aıtqanda, ǵylymǵa qosqan úlesi úshin bızneske salyqtyq jeńildikter berý, jeke sektordy tartý arqyly tehnoparkter, bıznes-ınkýbatorlar, ınnovasııalyq ortalyqtar qyzmetin kúsheıtý usynystary boldy. Odan bólek, bizdiń palata «Ǵylym qory­men» birlesip, ǵalymdar men kásipkerler úshin birneshe kommersııalandyrý reaktoryn ótkiz­di, onda ın­novasııa­lyq jobalarmen tanysyp, jobalardy birle­s­ip kommersııa­landyrý týraly kelisimderge qol qoıdy. Bar­lyq ótkiziletin is-sharanyń basty mindeti – ǵylym men bız­nestiń turaqty kooperasııasyn ázirleý. Ǵalymdar men bıznes bir damý josparymen júrýi kerek. Búgingi memorandým da bizdiń ǵylymı zertteýlerge, ınno­vasııalarǵa jáne damýǵa degen ortaq umtylysymyzdyń sım­voly bolady jáne uıymdary­myz arasyndaǵy seriktestikti ny­ǵaıtý­ǵa kúsh salýymyzdyń dáleli bolady, – dedi Raıymbek Batalov.

Ulttyq ǵylym akademııasynyń maqsa­ty – ǵylymı-tehnologııalyq saıasatty ázirleý men júzege asy­rý­ǵa qoldaý kórsetý, ǵylymdy damytýdyń basym baǵyttaryn anyqtaý. Sondaı-aq ekonomıka men qoǵamnyń eń ózekti másele­lerin sheshý úshin ǵylymı-sarap­ta­malyq zertteýler júrgizý maq­sa­tynda jetekshi ǵalymdardy biriktirý.

UǴA bas ǵylymı hatshysy Ismaıl Toqbergenovtiń aı­týynsha, 2024 jyly forsaıt zert­teýleriniń josparlanǵan nátı­jesinde 2027 jylǵa deıin qys­qa­merzimdi keleshekte ǵylym men tehnıkany damytýdyń basym baǵyttary men ulttyq deńgeıdegi ǵylymı-tehnıka­lyq mindetter aıqyndalatyn bolady.

– Qazirgi kezde bizdiń aldy­myzda mańyz­dy mindetter tur. Soǵan baıla­nys­ty álemdik ǵyly­mı ón­diriske qol jet­kize otyryp, ón­diristik jáne óner­kásiptik sek­­torǵa otandyq ǵylymnyń ozyq tehnı­kalyq sheshimderin engi­zýge yqpal ete otyryp, ǵy­lym men óndiris arasyndaǵy isker­lik baılanystardy ornatý qajet. Halyqaralyq tájirı­beni taldaý negizinde ǵyly­mı ınfra­qurylymdy damytý jáne ǵylymı obektilerdi úzdik halyqaralyq standarttarǵa sáıkes jabdyqtarmen qam­tama­syz etýde jáne bıznes sekto­ry­nyń ǵylymǵa ınvestısııany ulǵaıtýdy yntalandyrý sharalary boıynsha usynystar kerek, – dedi ǵalym.

Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezı­denti A.Kúrishbaev bes stra­tegııalyq mańyzdy baǵdarlamany ázirleý jumys­tary bastalyp ket­kenin aıtty. Onyń aıtýynsha, bizdiń damyǵan elderden aıyrma­shylyǵymyz, ǵylymdaǵy basym baǵyttar kóbinese eldiń qajet­tiligine emes, ǵalymdardyń múm­kindigine negizdelgen. Osy­ǵan baılanysty Akademııa bazasynda ekonomıkanyń, ǵylymnyń naqty jaı-kúıimen jáne ǵylymı-tehnologııalyq damýdyń álemdik trendterin baǵalaý arqyly ǵyly­mı zertteýlerdiń basym ba­ǵyt­taryn aıqyndaýdyń obektıv­ti júıesi engiziletin bolady. Ekin­shiden, irgeli ǵylymı zert­teý­lerdi qarjylandyrý formaty túbegeıli ózgeredi. О́ıtke­ni konkýrstyq negizde qarjylan­dyrýdyń úshjyldyq kezeńimen ǵylymnyń barlyq baǵytyna qoldanylatyn shablondyq tásil ǵylymda, ásirese irgeli zertteý­ler salasynda nátıjeliliktiń tómendeýine ákelip soqty. Osy ýaqytqa deıin elimizde zamanaýı bazalyq quzyretterdi damytý­ǵa yqpal etetin jáne qoldanbaly ázir­le­melerdiń tıimdiligin artty­rý­ǵa negiz bolatyn, eldiń zııat­ker­lik áleýetin turaqty túrde qam­tamasyz etetin irgeli ǵylym úshin tıisti jaǵdaı jasalǵan joq. So­ny­men qatar Akademııa jetekshi ǵalym­darmen birlesip, irgeli ne­gizderdi qalyp­tastyrýdan bastap praktıkalyq qoldanýǵa deıingi barlyq aspektini qamtıtyn tigi­nen ıntegrasııalanǵan nysanda qurylatyn zamanaýı sıfr­­lyq jáne genomdyq tehnolo­gııa­lardy paıdalana otyryp, el damýynyń mańyzdy áleýmettik-ekonomıkalyq problemalaryn sheshýge baǵyttalǵan iri pánaralyq megajobalardy iske asyrýǵa usy­nystar engizetin bolady.

Olardyń biri – aýyl sharýa­shylyǵyn­daǵy zamanaýı bıotehnologııany damytý baǵdarlamasy. Bul joba aýyl sharýa­shylyǵy daqyldarynyń ónimdiligin arttyrýda eleýli serpilis jasaýǵa múmkindik beredi. Aqylbek Qajyǵululy óńirdegi ǵylymdy damytý jobasyna egjeı-tegjeı toqtalyp ótti.

– Qazaqstanda ekonomıkany teńgerimdi túrde damytý úshin óńir­lik ǵylymdy damytý óte mańyzdy. Tehnologııalyq damy­ǵan elder tabysynyń qupııasy nede? My­saly, AQSh-tyń ár shtatynda derlik iri zertteý ýnıver­sıtetteri bar. Olar – sol óńir­diń ekonomıkasyn damytýdyń ınnovasııalyq ortalyǵy, «mı haby». Bul jumysty tikeleı shtat gýber­natory úılestirip oty­ra­dy. Al bizde jaǵdaı múl­dem bas­qa. Ǵalymdar óńirdegi má­selelerdi bilmeıdi, al óńirler ǵalymdardyń múmkindiginen habarsyz. Tipti kóptegen ákimdik­te ǵylymı salaǵa jaýapty maman­dar joq. Al eger ár óńir osy sala­­da myqty jumys isteıtin bol­sa, elimizdiń ekonomıkasy nyǵaıa túsedi. Bul máseleni sheshý úshin Akademııa óńirlik ýnıversıtetter men ǵylymı zert­teý ınstıtýttaryn jan-jaqty qoldaıtyn bolady. Qajet bolǵan jaǵdaıda Akademııa músheleri men sheteldik seriktesterdi tar­ta otyryp, óńirler úshin ǵylymı zertteýlerdi durys uıymdasty­rýǵa kómektesedi. Bul jumysty óńirlik ýnıversıtetter bazasynda oblys ákimi orynbasarynyń basshylyǵymen Ǵylym jáne tehnologııalyq damý jónindegi keńes qurýdan bastaýdy usyna­myz. Sondaı-aq osy tusta bıznes ókilderiniń qoldaýy ǵylym úshin asa mańyzdy.

Aıta ketetin taǵy bir jaıt, Aka­demııa talantty jastardy ǵy­lym salasyna tartý ortalyǵyna aınalady. Bul baǵyttaǵy alǵash­qy qadamdar jasaldy, Akademııa janynan tuńǵysh ret Jas ǵalym­dar keńesi quryldy. Qazir jas ta­lant­­tardy qoldaý tetikteri ázir­lenip jatyr. Osy oraıda bıznes ókilderine osy bastamany qup­taýdy jáne elimizdiń úzdik jas ǵalymdaryn qarjylaı qoldaý qoryn qurýdy usynamyn. Bıznes-qoǵamdastyqpen kezdesý Akademııa úshin óte mańyzdy. Bıznes ókilderi ǵylymdy óndi­ris­pen tyǵyz ınteg­ra­sııalaý­ǵa baǵyttalǵan tájirı­belik qadam­dardyń dáleldengen algorıtmin jasaýǵa kómektesedi. Bul – bizdiń alǵashqy kezdesýimiz. Sondyqtan alda qyrýar ju­mys kútip tur, – dedi UǴA prezıdenti.

Alqaly otyrystyń sońynda Ulttyq ǵylym akademııasy men «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy arasynda ózara túsinis­tik jáne yntymaqtastyq týra­ly memorandýmǵa qol qoıyldy.