Boljamǵa beıqam qaraýǵa bolmaıdy

«Qazgıdromet» mamandary sý tasqyny bolady-aý degen aımaqtardy kúzde topyraq ylǵaldylyǵynyń joǵary bolǵanyna qarap shamalaǵan. Ol azdaı qys mezgilinde jaýyn-shashyn, qar kóp tústi. Kúnniń kúrt jylynyp, qaıta sýytqanynan topyraqtyń beti men qarda muz qabaty paıda boldy.

Mamandar osy faktilerdi negizge ala otyryp, sý tasqyny qaýpi bar aımaqtardyń kartasyn aqpan, naýryz aıynda shyqqan negizgi gıdrologııalyq boljamdarda kórsetipti. Ári sol kartada qazir sý basqan aımaqtar bar eken. «Qazgıdromet» RMK mamandary negizgi gıdrologııalyq boljamnan bólek, naýryz aıy­nan beri apta saıyn boljam usynyp keledi. El aýmaǵyndaǵy gıdrometeorologııalyq jaǵdaı^­ǵa turaqty monıtorıng júrgi­zip otyrady. Sý deńgeıi kúrt kóterilgen jaǵdaıda gıdrologııa­lyq beketter ár 4 saǵat saıynǵy jıi baqylaýǵa aýysady. Osylaı­sha sý basý qaýpi týraly daýyldy eskertýlerdi ýaqtyly anyqtaıdy eken. Mysaly, bıyl sý tasqyny týraly «Qazgıd­ro­met» RMK fılıaldary 64 eskertý jarııalaǵan.

«Qazgıdromet» RMK gıdrolo­gııalyq boljamdar basqar­ma­sy­nyń basshysy Serik Ibraev­pen sóıleıskenimizde, el aýma­ǵyndaǵy ahýal jóninde suraǵan edik. Ol sý tasqynynyń sebep-saldarymen qatar aldaǵy eki-úsh kúnge arnalǵan aýa raıy boljamyn aıtyp berdi.

– Ortalyǵy Qostanaı obly­sy­nyń ústinde ornalasqan keń sıklon Qazaqstannyń barlyq aýmaǵyna áser etedi. Jaýyn-sha­shyn kútiledi. Soltústik Qazaqstan oblysynda, Aqmola oblysynda, Pavlodar men Qara­ǵandy oblysynda, Shyǵys Qa­zaq­stan oblysynda jańbyr, qar jaýady degen boljam bar. Almatyda, Túrkistan, Jetisý oblystarynda jańbyr molynan túsedi. Qazir Qaraǵandy, Ulytaý, Aqtóbe, Batys Qazaqsan, Shyǵys Qazaqstan, Abaı oblystarynda sý kóterilgeni baıqaldy. Endi Aqmola, Soltústik Qazaq­stan­da sý kóterilýi múmkin. Tas­qyn­­nyń sebep-saldaryn kúzgi ylǵal­danýmen, jaýyn-shashynmen baılanystyramyz. Bıyl kúzge deıin jaýyn mol jaýdy. Al qar jyldaǵydan kóp tústi dep aıta almaımyz. Qardyń bıyldan da kóbirek túsken jyldary bar. Biraq kúzgi ylǵaldaný ádettegiden áldeqaıda joǵary bolyp tur. Sý basý qaýpin aldyn ala eskertkenimiz osydan. Se­bebi keıbir óńirlerde yl­ǵal­daný deńgeıi 5 esege deıin ósken, – deıdi basqarma basshysy S.Ibraev.

Kóktemde eldiń basym bóli­gin­de aýa temperatýrasy bir tó­men­dep, joǵarylaıtyny túsi­nik­ti. Naýryzdyń sońynda soltús­tik-batysta, soltústikte (Aqtó­be, Qostanaı, Aqmola, Soltús­tik Qazaqstan oblystary) aýa tem­peratýrasy 3-10 gradýsqa deıin tómendeýi múmkin eken. Al kúndiz birtindep 2-8 gradýsqa deıin joǵarylaıdy degen boljam bar. Elimizdiń ortalyǵynda (Qaraǵandy, Ulytaý oblystary) túnde 0-8 gradýs aıaz bolsa, kúndiz +1+6 gradýsqa deıin tómendeıdi. Respýblıkanyń shyǵysynda (Shyǵys Qazaqstan, Abaı oblys­tary) túnde aýa temperatýrasy – 3+2 gradýsqa deıin, kúndiz +2+7 gradýsqa deıin tómendeıdi eken. Al Ońtústik óńirlerde (Túr­kis­tan, Qyzylorda, Jambyl, Almaty, Jetisý oblystary) aýa tempe­ratýrasy túnde 0, +5 gra­dýsqa deıin, kúndiz +5+13 gradýs­qa deıin tómendeıdi. Atalǵan óńir­lerde aýa temperatýrasy belgi­li bir deńgeıde tómendese, respýb­lıkanyń batysynda (Batys ­ Qazaqstan, Atyraý oblystary) aýa temperatýrasy túnde 0,+7, kúndiz +12+17 gradýsqa deıin joǵa­rylaıdy degen boljam jasalǵan.

Sáýir aıyndaǵy aýa raıynyń konsýltatıvtik boljamyna sáıkes ortasha aılyq temperatýrasy elimizdiń basym bóliginde normadan 1 gradýsqa joǵary nemese norma shamasynda bolady desedi. Ári jaýyn-shashyn mólsheri respýblıka aýmaǵynyń basym bóliginde normadan joǵary bolýy múmkin. Al norma shamasyndaǵy jaýyn ortalyqta (Ulytaý, Qaraǵandy oblystary), soltústikte (Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Aqmola oblystary), ońtústik-shyǵysta (Jambyl, Almaty, Jetisý oblys­tary), shyǵysta (Abaı, Shyǵys Qazaqstan oblys­tary), ońtústikte (Qyzylorda, Túrkistan oblystary) kútiledi eken.

Naq qazir sý deńgeıi eldiń birneshe gıdrologııalyq beket­terinde qaýipti deńgeıge jaqyn, tipti qaýipti deńgeıden asyp turǵandary da bar. Mysaly, Qaraǵandy oblysynyń Sheshen­qara aýylyndaǵy Nura ózeni, Prııshımskoe aýylyndaǵy Esil ózeni qaýipti deńgeıge jaqyn. Ulytaý oblysyndaǵy Sarysý ózeni de qaýipti deńgeıge jaqyn bolsa, Malshybaı kentindegi Qarakeńgir ózeni qaýipti deńgeı­den astyp tur eken. Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Shyń­ǵyr­laý, Shejin 2, О́lenti ózenderi de qaýipti deńgeıden asqan. Sol sekildi Aqtóbe oblysyndaǵy Yrǵyz ózeni qaýipti deńgeıge jaqyn bolsa, Elek, Shıeli ózeni qaýipti deńgeıden asyp barady. Qostanaı oblysyndaǵy Sarytorǵaı ózeni de qaýipti deńgeıden asyp barady desedi.

Bıylǵy tasqynnyń sebep-saldary 2017 jyly keıbir óńirlerde bolǵan jaǵdaıǵa uqsaıtyndaı. Mundaı derekterdi salystyra bersek, taýsylmaıdy, árıne. «Qazgıdromet» mamandary usynǵan boljamdar sý tasqynyna tosqaýyl qoıýǵa asyqqan­darǵa septigin tıgizse, boljamdarǵa beıqam qaraǵan basshylarǵa sabaq bolady dep seneıik.