Rýhanı derbestiktiń máni

Kóptegen zertteý qoǵamnyń rýhanı salasynda bolyp jatqan kúrdeli ózgeristerdi kórsetedi. Destrýktıvti qubylystar beleń alyp, dástúrli qundylyqtar júıesine áserin tıgizip, moraldyq nusqaýlardyń joǵalýy, kúmándi ıdeologııalardyń adam sanasyna enýi túrinde kórinis taýyp jatyr. Jekelegen tulǵa­lar­dyń qajettilikteri, múdde­leri, maqsattary, áleýmettik baıla­nys­ta­rynyń sıpaty ózgerip, ulttyq biregeıligimizge qaýip tóndi.

Búgingi tańda qazaq qoǵamynyń rýhanı negizderin – ulttyq rýh, ulttyq sana jáne halqymyzdyń ulttyq mádenıeti ósetin tamyrlardy saqtaý máselesi asa mańyzdy. Sol sebep­ti qazaq rýhanııatyn, qazaq dilin qalyptastyrǵan alǵysharttardy anyqtaý qajet.

Rýhanııat – óte kúrdeli qubylys, ol árqashan qoǵamnyń, halyqtyń, mádenıettiń biregeıligi men tutas­­tyǵyn bildiretini sózsiz. Qazaq rýhanııaty árqashan qoǵamnyń shynaıy ıntegratory retinde áreket etti. Qazaqstannyń áleýmettik-mádenı damýynyń barlyq ke­zeńin­de ol progress nysany re­tin­de kórindi, onyń nátıjeleri árqashan gýmanıstik ıdeal­dar men qun­dylyqtarǵa baǵyt­talǵanyn bi­le­­miz.

Elimizdegi rýhanı úderistiń dınamıkasyn zertteý, onyń bastaýlaryn anyqtaý tarıhı materıalǵa júginýge ıtermeleıdi. Qazaq tarıhynda dástúrli mádenıettiń rýhanı negizderiniń rólin súnnıttik baǵyttaǵy hanafı mázhaby oryndady, ol qazaq jan dúnıesinde jáne halyqtyń minezinde ádilettilik, janashyrlyq, qurbandyq pen adam paryzynyń ótkir seziminiń moraldyq-rýhanı kózqarastaryn qalyptastyratyn adamgershilik pen shynshyldyq ıdealdaryn ornatty. Osylaısha, hanafı mázha­bynyń ıdeıalyq kózqarastary qalyp­tastyrǵan mádenı úlgi rýhanı qun­dy­lyqtardyń basym damýyna negiz boldy.

Qazirgi qazaq qoǵamynyń rýhanııatymen baılanysty keıbir máseleler mádenıetimizdiń rýhanı bastaýlary – qazaq dástúrlerine oralý qajettiligin kórsetedi. Bular – adamdardy birtutas etetin jaq­sylyq pen jamandyq týraly ıdeıa­lar, sáıkestik qurylymyndaǵy mańyzdy komponentterdiń biri.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń: «Biz halqymyzdyń rýhanı negizin qurmetteı otyryp, memleketimizdiń zaıyrly el retindegi mártebesin kúsheıte túsýimiz kerek. Qazaqstan óziniń memlekettiligine jáne qoǵamdyq moraline qaıshy kelmeıtin dinı nanym-senimderdiń, túrli tanymdar men ilimderdiń bárine túsinistikpen qaraıdy. Biraq biz batystyń, ıa bolmasa basqa da kózqaras ıeleriniń yqpalymen tól mádenıetimizge jat ári álemniń dýalıstik negizine kereǵar qundylyqtardy nası­hat­taýshylardyń jetegine erip kete almaımyz, ketpeımiz de», degen sózderi de óz Otanyna degen maqtanysh sezimin oıata alatyn aza­mattarǵa arnalǵan.

«El taǵdyry – er taǵdyry». Memleketimizdiń tuǵyrynyń bıik bolýy, halqymyzdyń amandyǵyn qamtamasyz etý qasterli boryshymyz ekenin esten shyǵarmaǵanymyz abzal.

Isataı BERDALIEV,

Astana qalasy «Dinderdi zertteý» ortalyǵynyń teolog mamany, PhD