Elimiz táýelsizdigin alǵan alǵashqy jyldary osy bir rýhanı salanyń kenjelep qalǵany ras. Jurtshylyq ne isterin bilmeı, abdyrap qalǵan toqsanynshy jyldardaǵy alasapyran ýaqytta myńdaǵan kitaphananyń jabylǵany da esten shyǵa qoıǵan joq. Sol kezeńde mıllıondaǵan kitap qorynan aıyrylǵanymyz ókinishti-aq, árıne. Alaıda bir qýanyshtysy sol – keıingi ýaqytta jaǵdaıdy qalpyna keltirý úshin keshendi áreket jasalyp ta jatyr. Bul týraly taıaýda Atyraý qalasynda ótken Ulttyq quryltaıdyń úshinshi otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev atap ótti. «Kitapqumarlyq – jaqsy qasıet... Shyn máninde, ozyq oıly ult bolýdyń eń tóte joly – kitap oqý. Sondyqtan kitap oqý mádenıetin qoǵamda barynsha ornyqtyrýymyz kerek», dedi Prezıdent.
Ne kóp, bile bilgen adamǵa kitap jóninde aıtylǵan danalyq támsil kóp. Aıtalyq, japon halqynda: «Áýeli mıdy toıdyraıyq, sonda ol qaryndy toıdyrady» degen danalyq sóz bar. Al Shyǵys támsiline úńilsek: «Dúnıede eń zor, eń kerekti, barlyq nárseden habardar etetin ne bar?» degen saýalǵa bir danyshpan oıshyl «kitap» dep jalǵyz aýyz sózben jaýap bergen eken kezinde.
Kórkemsóz ben kósemsózdiń has sheberi Sheraǵań, Sherhan Murtazasha aıtsaq, «Kitap – ǵajaıyp qazyna. Kitapty súımegen Qudaıdy da súımeıdi. Adam janyn tot bassa, ony tek kitap qana ketire alady. Árıne, asyl kitap, adal kitap».
Egemendiktiń eleń-alańynda elimizde myńdaǵan kitaphananyń jabylǵany týraly joǵaryda aıttyq. Sondaı bir ótkinshi synnan shalǵaıdaǵy Sozaq aýdanynyń kitaphana júıesi sol kezdegi bolashaǵyn oılaǵan aýdan basshylary men kitaphana qyzmetkerleriniń arqasynda qysqartylmaı aman qaldy. Esesine endigi jerde sonyń rahatyn aýdannyń kitapqumar qaýymy kórip jatyr. Bir qýanyshtysy sol, aýdan ortalyǵy – Sholaqqorǵan aýylyndaǵy ortalyq kitaphanaǵa mektep oqýshylary jıi kelip, ártúrli ádebıetti súıip oqıdy. Mundaǵy kitaphanashylar kelgen árbir oqyrmandy kúlip qarsy alyp, izetpen shyǵaryp salady. Kitaphanada qurmetti qonaqtarǵa arnalǵan estelik albom qoıylǵan. Onda aýdanǵa kelgen ataqty aqyn-jazýshylar, kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkerleri mundaı kitap qory mol kitaphanany sırek kezdestirgenderin aıtyp, rızashylyqtaryn bildirip, qoltańbalaryn qaldyrǵan. Olardy kitaphanashylar jastarǵa úlgi etip, árdaıym nasıhattap otyrady.
Osynaý teriskeı óńirinen kezinde ataǵy alty alashqa málim Táken Álimqulov, Sáýirbek Baqbergenov, Asqar Súleımenov, Tólegen Toqbergenov, Bátıma Batyrbekova, Satybaldy Narymbetov syndy aqyn-jazýshylar shyqqanyn jerlesteri oryndy maqtan etedi. Olardyń ómirsheń týyndylary kitaphana sórelerinen laıyqty oryn alǵan. Kitapqumarlar olardyń shyǵarmalarymen tereń tanysyp, jansaraılaryn baıytady.
Osyndaıda eske túsedi, kezinde aýdandyq ortalyqtandyrylǵan kitaphana júıesinde Aqbıkesh Ibijanova degen apaıymyz ómir boıy kitaphanashy bolyp, abyroı men laıyqty qurmetke bólenip, zeınetkerlikke shyqty. Kópbalaly, ardaqty ananyń tula-boıy úlgi-ónegege toly edi. Keıinnen sol kisiniń Gúlnár О́mirbek degen qyzy da álgi biz aıtqan anasynyń jolyn qýyp, urpaq sabaqtastyǵyn jalǵastyryp, aıaýly anasy eńbek etken ujymda uzaq jyldar jemisti jumys atqardy. Gúlnár qaryndasymyz – birneshe jyr jınaqtarynyń avtory, aýdarmashy, oblysqa aty málim aqyn.
Áıgili Ysqaq bap áýlıe damyldap jatqan aıadaı ǵana Babaata degen aýylda (erterekte Jibek joly boıyndaǵy qala bolǵan) Ábdirashıd Babaqulov degen aǵamyz da óziniń sanaly ǵumyryn kitaphana isine arnaǵan jan edi. Shejireshi qart bertinde ǵana dúnıeden ótti: batagóı, dinı saýaty da mol bolatyn. Áńgimeniń maıyn tamyzyp, qıssa-dastandardy jatqa aıtatyn. Kitaphanada kúni boıy sarylyp otyratyn Ábekeń kóz janarynyń álsizdigine qaramaı, bir ózi búkil kitap qoryn kartotekalap shyqqan eken. Ozat kitaphanashynyń kitaphanasynda aýdandyq, oblystyq semınar-keńester ótkendigine myna biz kýámiz.
Keńestik kezeńde Sozaq atyrabynda 54 kitaphana jumys istedi. Aýdan ortalyǵynda tutynýshylar qoǵamyna qaraıtyn arnaıy kitap dúkeni bolatyn, nebir injý-marjan, tasqa basylǵan ádebı dúnıelerdi sodan tabýshy edik.
Bir kezderi aýdandaǵy parasat saraıynda úlgili kitaphanashylar bolǵan Aıtjamal Baımurzaeva (marqum), Kúlaısha Usaeva, Janat Tilepova, Sáýle Boranshıeva sekildi mádenıet salasynyń maıtalmandary – etken eńbeginiń zeınetin kórip otyrǵan aıaýly ana-ájeler.
Aıtpaǵymyz – kópten beri oıda júrgen usynys-tilek. Meniń turǵylastarym jaqsy biledi, kezinde kitapqumarlar qoǵamy degen qurylym bolǵan. Osy joldardyń avtory da sol aýdandyq kitapqumarlar qoǵamynyń jaýapty hatshysy bolyp qoǵamdyq negizde jumys atqarǵan-dy. Jurtshylyqtyń kitapqa degen ynta-yqylasyn arttyrýǵa tıgizetin sebi mol edi. Endigi jerde sol qoǵamdy ómirge qaıta engizsek qalaı bolar edi? Odan utpasaq, utylmasymyz anyq.
Qalaı bolǵanda da qoǵamymyz kitap álemine bet túzedi. Jaqsy qasıet qaıta jandansa ıgi.
Káribaı ÁMZEULY,
Sozaq aýdanynyń qurmetti azamaty
Túrkistan oblysy
