Jýrnalıstıkanyń jańa tynysy

Forýmda alǵashqy bolyp sóz alǵan BUU Jahan­dyq kommýnıkasııa departa­men­tiniń ókili Vlastımıl Samek tehnologııa qansha jerden qaryshtap damysa da, adamnyń oı-órisi árqashan alda bolatynyn málimdedi. Al jasandy ıntellekt qyrýar jumysty jeńildetetin kómekshi qural ǵana. Túrli aqyldy quraldar, adamnyń shynaıy sezimi men oıyn, shyǵarmashylyq qabiletin almastyra almaıdy. Robot qu­ras­tyryp ber­gen jylt etpe aqpa­rattar jyldam qoljetimdi bolǵanymen, dáıekti bol­maýy múmkin. Al mazmun tereńdigi men oı ushqyrlyǵy óz aldyna bólek áń­gime. Dese de zaman kóshinen qalyp qoıý­ǵa taǵy bolmaıdy. «О́ıtkeni búgingi tań­da tehnologııa tilin jetik meńgerý jýr­na­lıstiń basty qarýy», deıdi sarapshy.

Osy taqyrypqa oraılas pikir bildirgen qyrǵyzstandyq sarapshy Aıta Sýltanalıeva bolashaq jýrnalısterdi daıarlaýda jasandy ıntellektini paıdalanýdyń tıimdi tásilderi, etıkasy men normalary týraly baıandady.

«Jýrnalıstıkadaǵy jasandy ıntellekt aldaǵy bolashaqta aqparat salasynyń mamandaryn jumyssyz qaldyrýy múmkin be degen másele jıi aıtylady. Menińshe olaı emes. Atalǵan quralǵa úrke qaramaı, keri­sin­she onyń kómegine júginý arqyly ju­my­s­ymyzdy jeńildetemiz ári zertteý múmkindikteriniń aýqymyn keńeıte alamyz. Bul álemdik aqparat júıesinde óziniń tıimdiligin kórsetken joba, biz de budan aınalyp óte almaımyz. Saıyp kelgende munyń bári adam ıgiligi úshin, adam qolymen jasalǵan jetistikter. Zań, lıngvıstıka, qarjy, bıznes, medısına salalary jasandy ıntellekt kómeginiń arqasynda alysty jaqyndatty. Mundaǵy bas­ty másele – jýrnalıster daıarlaý­da bolashaq mamandardy jasandy ıntellektimen júıeli ári sapaly jumys isteýge mashyqtandyrý. Robot belgilengen taqyrypqa qatysty ǵalamtordaǵy aqparatty tutas qam­týǵa tyrysatyndyqtan, jalǵan fak­ti­ler, negizsiz máli­metter de beleń alýy yqtımal. Avtor­lyq quqyqtyń saqtalýy, etı­ka, aıtar oıdy astarlap jet­kizý turǵysynan kómekshi quralǵa úne­mi redaktorlyq baqylaý qa­jet», deıdi Aıta Sýltanalıeva.

QazUÝ Jýrnalıstıka fa­kýl­teti, Baspasóz jáne elektrondy BAQ kafedrasynyń meńgerýshisi Gúlmıra Sultan­bae­vanyń piki­rin­she, jańa aqparattyq keńis­tik­­tiń keńge qanat jaıýy kóp ju­­mystardy jeńildetkenimen, adam­zat aldyna aqparattyq qaýip, kom­pıýterlik qylmys, qoǵamdyq sanany shatastyrý, kıbershabýyl, jalǵan málimet berý syndy jańa kedergilerdi ákelýi múmkin. Bul qaýipterdiń aldyn alý úshin buqaralyq aqparat quraldary men akademııalyq ortanyń baılanysy berik bolýy shart.

Jasandy ıntellekt múmkin­dik­terin keńinen paıdalaný búkil álemde kún saıyn damyp kele jatqan úrdis. Reseılik sarapshy ǵalym Sergeı Grıshın álem ǵalymdarynyń 33 pa­ıyzy jasandy ıntellektpen erkin jumys isteýdi meńgere bastaǵanyn aıtady. Al árbir úshinshi ǵalym úshin bul áli tańsyq taqyryp. Grıshın álemdik aqparat salasy mamandarynyń jartysyna jýyǵy jasandy ıntellekt kómegine qatty qajet bolǵan jaǵ­daı­da ǵana júginetinin jetkizdi. Bul negizinen aqparatty taldaý, jańalyqtar legimen tanysý, mátin quraý isine qatysty.

Forým jumysyna onlaın for­mat­ta­­ qatysqan Mádenıet jáne aqpa­rat mı­­­nıs­trligi BAQ salasyndaǵy mem­le­ket­­­tik saıasat departamentiniń dırekto­ry Qaı­nar Ahetov, jýrnalıstıka men sıfr­­ly tehnologııany tyǵyz qa­rym-qa­­ty­­nasta damytý sala alǵa qoı­ǵan ma­ńyz­dy mindetterdiń biri ekenin ata­­­dy. Ha­lyq­aralyq uıymdar men zert­­­­teý ýnı­ver­sıtetteriniń medıa jáne kom­­­­mý­nı­kasııa salasynyń ókilderi qa­­tys­­­­qan is-sharada jasandy ıntellekt dá­ýi­­­rindegi etıkalyq barometr, de­­zın­for­­­­ma­sııamen kúres: jasandy ın­tel­­lek­­­­tiniń jýrnalıstıkadaǵy róli, neı­ro­­­­je­liler jáne jýrnalıstıka: taıaý bo­­­la­­­­shaǵy, qaterler men boljamdar dep atal­­­ǵan arnaıy seksııalar jumys istedi.

«Keleshekte jýrnalısterdiń robot kómekshisi paıda bolady. Ol túsirilgen vıdeony montajdaýǵa, sapasyn tekserýge, mátinde redaksııalaýǵa, tipti zertteý júrgizýge qolushyn tıgizedi. Túsirilim kezinde robot kómekshi, robot operator júrýi yqtımal. Damyǵan elderde telestýdııalyq habarlardy robottar túsire bastaǵanyna biraz jyldyń júzi boldy. Jańa múmkindikterdi ıgerý úshin sıfrlyq tehnologııalardy meńgergen jýrnalıst mamandarǵa suranys artady», deıdi jas ǵalym Oljas Esenbaı.

 Basqosý barysynda búgingi jýr­nalıstıkada kenjelep qal­ǵan dástúrli janrlardy qaıta jań­ǵyrtý máselesi de keńinen sóz boldy. Jýrnalıster qaýymy ocherk, esse janrlaryn tyń formatta túrlendirip, taǵylymy mol tarıhı maqalalarǵa kóbirek qalam terbese degen oı aıtyldy. Son­daı-aq osy taqyrypqa baılanysty maz­mun­dy jýrna­lıs­tik zertteýler jasalsa degen usynystar ortaǵa tastaldy. Eli­miz­degi medıakeńistiktiń aqpa­rat­tyq-teh­no­logııalaryn, ınno­va­sııalyq jańalyq­ta­ryn damytý júıesi men joldary ­týraly usy­nys tilekter aıtyldy.

Jýrnalıster men ǵalym­dar­dyń oılaryn qoryta aıtqanda, ýaqyt talabyna saı kez kelgen aqparat salasynyń mamany ámbebap bolýǵa tıis. Dástúrli qun­dy­lyqtardyń qaınarynan qa­nyp iship, jańa zamannyń da jańa­lyq­taryna beıimdelýi kerek. Al mýl­tımedııalyq tehnologııalar men ǵalam­tor­ qýatyn tıimdi paıdalaný dástúrli medıa­nyń jańa tynysyn ashady.

ALMATY