KÚN TÁRTIBINDE – ADAM QUQYǴY

Valmonton qalasynda (Ita­­lııa) Rım quqyǵy bo­ıynsha 1-shi eýrazııalyq kon­greske daıyndalý aıasynda adam qu­qyqtaryn qorǵaý jáne osy saladaǵy halyqaralyq yn­tymaq­tastyqqa qolqabys etý taqyrybynda halyq­aralyq konferensııa ótti. Eýropanyń, Azııanyń jáne Latyn Amerıkasynyń birqatar elderiniń delega­sııa­laryn jınaǵan Italııanyń Ulttyq ǵylymı zertteýler keńesiniń bastamasymen uıym­das­ty­rylǵan kon­fe­ren­sııanyń ju­mysyna QR Adam quqyqtary jónindegi ýákil Asqar Shákirov qatysyp baıandama jasady. Ombýdsmen konferensııaǵa qatysýshylardy Qazaqstandaǵy quqyqtyq saıasat pen adam quqyqtaryn qorǵaý salasynda mem­lekettiń quqyq qoldaný tá­jirıbesin jetildirýdegi qyz­metiniń basym baǵyt­tarymen tanystyrdy. Konferensııa jumysynyń qorytyndylary boıynsha aza­mattardyń quqyqtarynyń saq­talýyn jáne osy saladaǵy jalpyǵa tanymal normalar men standarttardyń qolda­nylýyn baqylaý salasynda ult­tyq quqyqtyq qorǵaý me­kemeleriniń halyqaralyq deń­geıde ózara tyǵyz is-qımyl jasaý qajettigi týraly ortaq pikir aıtyldy, dep habarlady Adam quqyqtary jónindegi ýákil apparatynyń baspasóz qyzmeti. ÚShJYLDYQ BAǴDARLAMAǴA QOL QOIDY Maýsymnyń 15-inde Jeneva qalasynda Qazaqstannyń áleýmettik áriptestiginiń úsh tarapty ókilderi Halyqaralyq eńbek uıymymen Laıyqty eńbek jónindegi úshjyldyq baǵdarlamaǵa qol qoıdy. Atap aıtqanda, Baǵdarlamaǵa QR Úkimeti tarapynan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri G. Ábdiqalyqova, Halyqaralyq eńbek uıymy tarapynan S. Hoffmann jáne Jumys berýshiler men kásipodaqtardyń respýblıkalyq birlestigi tarapynan óz ókilderi qol qoıdy. Atalǵan baǵdarlama osynyń aldyndaǵy álemdik qarjylyq jáne ekonomıkalyq daǵdarys áserin esepke ala otyryp júzege asyrylǵan áleýmettik-eńbek qa­ty­nastary aıasyndaǵy ynty­maq­tastyq baǵdarlamasynyń jalǵasy bolyp tabylady. Burynǵy baǵdarlama Myńjyl­dyqtar damý maqsattary men BUU damý maqsatyndaǵy kó­mekter kórsetý jónindegi negizgi baǵdarlamalar erejelerin basshylyqqa alatyn. Baǵdarlama 2030 jylǵa de­ıingi Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń damý strategııasynda aıqyndalǵan ulttyq basym­dyqtarǵa, sondaı-aq 2024 jylǵa deıingi Qazaqstannyń ornyqty damýǵa kóshý tujy­rymdamasy, 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń stra­te­gııalyq jospary sekildi orta jáne uzaq merzimdi úkimettik stra­tegııalarǵa negizdeledi. Yn­tymaqtastyqtyń basym ba­ǵyt­ta­ry negizinde HEU jumys or­yn­dary týraly Jahandyq pak­ti­siniń qaǵıdattaryn ustanýǵa nazar aýdarylady, dep habarlady Eń­bek jáne halyqty áleýmettik qo­rǵaý mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti. QADAǴALAÝ QARYMY Keshe Bas prokýratýranyń kezekti alqa májilisi ótip, onda qylmystyq qýdalaý organ­da­rynyń qylmystyq proseste aza­mattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostan­dyq­tarynyń qorǵalýy, sondaı-aq osy baǵyttaǵy prokýrorlyq qada­ǵalaýdyń jaı-kúıi máse­leleri qarastyryldy, dep habarlady Bas prokýratýranyń baspasóz qyzmeti. Alqa jumysyna Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Ishki ister mınıstrligi, Ekonomıkalyq qyl­­mysqa jáne sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres agent­tiginiń ókilderi qatysty. Memleket basshysy bekitken Quqyqtyq saıasat tujyrym­damasynda adamdar men aza­mattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostan­dyq­taryn barynsha qamtamasyz etý qajettiligi erekshe atap kórse­tilgen. Osyǵan baı­lanysty, ásirese, qyl­mystyq prosess aıasynda olardy múl­tik­siz oryn­daý prokýratýra or­gandarynyń udaıy baqy­laýynda tur. Alqaǵa qatysýshylar qaras­tyrylyp otyrǵan máseleniń ózektiligin jáne qylmystyq qýdalaýdy júzege asyrýshy laýazymdy tulǵalar tarapynan bolatyn zańsyz áreketterdiń jolyn kesý boıynsha qabyl­danyp otyrǵan sharalardyń tıimdiligin odan ári art­ty­rý­dyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Tutas­taı alǵanda, osy saladaǵy quziretti organdardyń jumys deńgeıi qanaǵat­ta­narlyq dep tanyldy. Sonymen qatar, kú­dikti adamdardy ustaý bary­synda jiberiletin zań buzý­shy­lyqtarǵa jáne keıbir quqyq qorǵaý organdarynyń ishki qaýipsizdik qyzmetteriniń ju­mys­­taryndaǵy  jekelegen kem­shilikterge nazar aýda­ryl­dy. Talqylaý nátıjesi bo­ıynsha alqa qylmystyq qý­dalaý organdarynyń qyzmetin jetildirýge, jedel-izdestirý jáne is júrgizý is-sharala­ryndaǵy zańdylyqtyń joǵary deńgeıin qamtamasyz etýge, osy másele boıynsha prokýrorlyq qadaǵalaýdy jáne vedomstvo­lyq baqylaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan sheshim qabyldady. PARTIIаARALYQ KEŃESTIŃ KEZEKTI OTYRYSY “Qazaqstan – 2030” stra­tegııasyna sáıkes elimizdi damy­tý­dyń uzaq merzimdi  basym­dyq­tarynyń biri ekologııalyq ortany jaqsartý bolyp tabylady. Qazaq­stan 2030 jyly taza jáne jasyl, taza aýaly jáne móldir sýly elge aınalýy kerektigi atap ótilgen. Memleket basshysynyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kin­dikteri” atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda 2020 jylǵa deıin qazaqstandyqtardyń ómir súrý jasyn 72-ge deıin uzartý mindeti qoıylǵan. Aral teńiziniń kebýin BUU ǵalam­dyq ekologııalyq apat dep tanydy. Teńizdiń keýip ketken qabatynan jylyna aýaǵa 6 mln. tonna tuz shyǵady. Sol tuzdyń qu­ramy Soltústik polıýste de ta­byl­ǵan. Aral teńiziniń taǵdyryn Bal­qash kóli de qaıtalaýy múmkin. So­nymen qatar, Semeı polıgonynda jasalǵan ıadrolyq synaqtardyń saldary áli kóp jyldar boıy seziletin bolady. Búginde osy jáne basqa da máseleler alańdaýshylyq týǵyzyp otyr. Osyǵan oraı, Astana qalasynda “Ekologııalyq qaýipsizdik – qazaqstandyqtardyń ómir sapasyn arttyrýdyń ajyramas quramdasy retinde” máselesin talqylaýǵa arnalǵan Partııaaralyq keńestiń H otyrysy bolyp ótti. Partııaaralyq keńesti ótkizýdiń maqsaty – 2003 jyly bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııalyq qaýip­sizdigi tujyrymdamasynyń iske asyrylý barysyn talqylaý. Otyrysqa saıası partııalardyń basshylary, Parlament depý­tat­tary, Bas prokýratýranyń, Qo­r­shaǵan ortany qorǵaý, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikteriniń ókil­deri, saraptaý qaýymdas­tyǵynyń jáne buqaralyq aqparat qu­raldarynyń ókilderi qatysty. Partııaaralyq keńestiń jumys qorytyndysy boıynsha tıisti sheshim qabyldandy. Láıla EDILQYZY.