Al nemis astronomy S.Marıýs atalǵan galaktıkany alǵash teleskoppen kúzetip, ony «múıiz tútikke uqsaıtyn sham» dep ataǵan. Biraz jyldan beri astronomdar ony Qus joly ishindegi galaktıka dep túsinip, «Andromeda tumandyǵy» dep keldi. Tek ótken ǵasyrdyń 20-jyldary AQSh astronomy Habbl onyń Qus joly galaktıkasynyń syrtyndaǵy derbes galaktıka ekenin ǵylymı turǵyda dáleldedi.
Satýrn ǵalamshary
Satýrn – Kúnnen eń alys qashyqtyqta ornalasqan ǵalamshar. Ony aspannan qarapaıym teleskoptyń kómegimen baıqaýǵa bolady. Oǵan Kúndi tolyq aınalyp ótý úshin 29,5 jyl qajet.
Bul ǵalamsharda bolatyn daýyldyń jyldamdyǵy saǵatyna 1800 shaqyrymǵa deıin jetedi. Satýrn negizinen gazdardan turady, onyń qatty beti joq. О́ıtkeni ǵalamshar sýtegiden, gelııden, metannan, ammıaktan, aýyr metaldardan quralǵan. Satýrn saqınalaryn alǵash 1610 jyly ıtalııalyq ǵalym G.Galıleı baıqaǵan. Bul saqınalar muzdan turady. О́te juqa, dıametri 250 kılometrden asqanyna qaramastan, qalyńdyǵy 1 kılometrge de jetpeıdi. Satýrn sýǵa batpaıdy, óıtkeni onyń tyǵyzdyǵy sýdan 2 ese tómen.
Betelgeıze juldyzy
Bul juldyz Jerden 550 jaryq jyly qashyqtyqta ornalasqan. Ol 400 kún saıyn tabıǵı túrde aǵaryp, qaraıady.
Betelgeızeniń massasy Kúnniń massasynan shamamen 15-20 ese aýyr, al onyń dıametri Kúnge qaraǵanda 500-800 ese úlken. Astronomdar bul juldyz jarylý kezeńine jaqyndap keledi deıdi. Sondaı-aq ǵalymdar aspandaǵy «ekinshi Aıdyń» osy juldyzdyń jarylýy nátıjesinde paıda bolýy múmkin dep aıtady. Onyń jaryǵy kúndiz de kórinbek. Biraq onyń jarylýy jerge qaýipsiz. Degenmen munyń bári ǵylymı joramal ǵana...
