Solarǵa bas suǵyp, jergilikti turǵyndardyń tynys-tirshiligimen tanystyq. Tarıhyna zer saldyq. Koreılerdiń kórmegeni joq eken. Soǵys pen otarshyldyqty da bastan ótkizgen. Talaı tar jol, taıǵaq keshýdi bastan keshken. Biraq moıymaǵan. Rýhy bıik el. Bul jaǵynan bizdiń halqymyzben tabıǵaty jaqyndyǵy baıqalady. Bizge olardyń qonaqjaılyǵy, meıirbandyǵy da qatty uqsaıdy.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵys qarsańynda Koreıa agrarlyq ekonomıkasy basym eń kedeı eldiń biri bolǵan edi. Al olardyń qarqyndy damýy ótken ǵasyrdyń 60-jyldarynan bastaldy. Sol kezdegi bılik basyna kelgen el basshysy úkimettiń barlyq kúsh-jigerin shetel ınvestısııalaryn tartýǵa, eksport kólemin arttyrýǵa, ekonomıkany ındýstrııalandyrýǵa baǵyttaǵan. Sondaı-aq bilim men ǵylymdy damytýǵa basa mán bergen. Nátıjesinde, jetpis jylǵa jýyq ýaqyt ishinde Ońtústik Koreıa álemdegi ekonomıkasy damyǵan ozyq memleketke aınaldy.
Qazaqstan men Koreıa arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynas 1992 jyly bastalǵan. Sol jyly Koreıa memleketi Almaty qalasynda óz elshiligin ashqan. Al Qazaqstan elshiligi Seýlde 1996 jyly ashylǵan. Qazir qos memleket arasyndaǵy baılanys óte jaqsy. Ásirese jańa tehnologııa, ınfraqurylym, ónerkásip, aýylsharýashylyq jáne bilim, ǵylym salalarynda yntymaqtastyq ornaǵan. Biz ony osy sapar barysynda da baıqadyq. О́ıtkeni el turǵyndary Qazaqstan týraly jaqsy biletinderin ańǵartty.
* * *
Uıymdastyrýshylar bizge tıimdi bolý úshin sapar baǵdarlamasyn jan-jaqty qarastyrǵan bolyp shyqty. Ýaqyt tyǵyzdyǵyna qaramastan, olar bizge ózderine qatysty barlyq jaqsy dúnıeni kórsetýge, ozyq jetistigimen tanystyrýǵa tyrysty. Úzdik ýnıversıtettermen qatar, biregeı ónerkásip oryndaryna apardy. Jalpy, Koreıa – ónerkásibi joǵary damyǵan memleket. О́ıtkeni bul elden eksporttalatyn árbir taýar úlken suranysqa ıe. Ony ózimiz de tutynamyz. Máselen, bizdiń elimizde osy jaqta óndirilgen turmystyq tehnıkalar ótimdi. Ásirese álemge áıgili «Samsung» kompanııasynyń ónimderi óte tanymal. Zamanaýı tilmen aıtqanda, brend desek bolady. Kompanııa turmystyq tehnıkanyń barlyq túrin shyǵarady. Onyń basym bóligi eksporttalady. Biz osy kompanııanyń uıaly telefon shyǵaratyn zaýytyna bardyq. Zaýyt ishi tap-taza. Qyzmetkerleri óte jyly qarsy alyp, bizge aǵylshyn tilinde kompanııa tarıhymen tanystyrdy. Alǵashqy shyqqan uıaly telefonnan bastap, jańasha jetilgen sońǵy modelderin kórsetti.
Odan keıin «Hyundai Motor» stýdııasyna at basyn tiredik. Tóbesine qarasań, bas aınaldyrar ǵımarat. Ishi mýzeı dersiń, aınadaı jarqyrap tur. Munda avtomobılderdiń sońǵy modelderi qoıylǵan. Bul kólikter bizdiń elimizge áli kelmegen sekildi. Bári de jutynyp tur. О́te sapaly jasalǵan. Júrgizýshi men jolaýshynyń qaýipsizdigine erekshe mán berilgen. Sonymen birge zaýytta kólik qalaı jasalyp, boıalady, sonyń bári úlgi retinde kórsetilgen. Bul jerge el turǵyndary, qonaqtar kóp keledi eken. Biz kelgende de tolǵan adam. Ásirese kishkentaılaryn ertken ata-analar jıi kezdesedi. Jas balalar kez kelgen kólikke minip, qyzyqtap júr. Eshkim olardyń betinen qaǵyp jatqan joq. Erkin. Bir jaǵynan, bul balalar «óskende erteń osyndaı kólik alyp minemin», degendeı yntalandyrady.
* * *
Odan soń Ýlsan qalasyndaǵy «Hyundai Motor» zaýytyna bardyq. Bul – Koreıanyń bas ónerkásip shahary. Munda kólik, keme jasaý jáne munaı-hımııa nysandary ornalasqan.
«Hyundai Motor» – ataǵy keń taraǵan avtoóndirýshi kompanııanyń biri. Sonymen birge olar áskerı tehnıka men ónerkásiptik jabdyqtardy shyǵarady. Kompanııanyń irgetasy 1967 jyly qalanǵan. Shtab-páteri Seýlde ornalasqan. 1968 jyldan Ýlsan qalasynda alǵashqy avtomobıl zaýyty jumys istedi. Kásiporynnyń 50 jyldan asa tarıhy bar. Aýmaǵy úlken. At shaptyrym dese bolady. Aýlasy muntazdaı. Zaýyt ishin sýretke túsirýge bolmaıdy. Tártip qatal.
Jalpy, bul kompanııa shyǵarǵan jeńil kólikter yńǵaıly. Júrisi jumsaq, soqpaıdy. Tehnıkalyq sıpattamasy da jaqsy. Tózimdi. Kompanııa mamanynyń aıtýynsha, keıingi shyqqan jeńil kólikterge «smart» júıesi qoldanyla bastaǵan. Sondaı-aq kompanııa qazir elektromobıldi kólikterdi damytýǵa mańyz bergen. Bir jaǵynan, bul kólikterge suranys joǵary bolsa, ekinshiden, ekologııaǵa tıimdi. Aýaǵa eshqandaı zııandy qaldyq taramaıdy.
«Hyundai Motor» kompanııasyna «KIA» jáne «Hyundai» kólikteri kiredi. Byltyr 73 mln ústinde kólik satylǵan. Atalǵan kompanııa álem boıynsha kólik satýda úshinshi oryn alady. Sondaı-aq kompanııanyń 15 elde kólik jasaıtyn zaýyty jumys isteıdi. Koreıanyń ózinde úsh zaýyt bar. Al 18 memlekette kólik qurastyratyn zaýyt ornalasqan.
Biz Ýlsandaǵy zaýytty aralap kórdik. Barlyq júıe avtomattandyrylǵan. Máselen, bir sheber kóliktiń aldyńǵy áınegin salsa, ekinshisi aınasyn qoıady. Úshinshisi, faryn ornatady. Biraq bári de ýaqytpen belgilengen. Saǵattap sozý joq. Jyldam jasaý qajet. Munda elektrli jáne gıbrıdti kólikterge basymdyq berilgen. Zaýyt jylyna 1 mln 500 myńnyń ústinde kólik shyǵarady. Shaharda úlken teńiz porty bar. Sol port arqyly jańa kólikterdi ár aımaqqa alyp ketedi.
* * *
Bir aptalyq sapar barysynda Koreıaǵa birge barǵan serikterimizben de jaqyn tanysyp, aralasyp kettik. Sondaı azamattyń biri, elordadaǵy «Riviera International School» halyqaralyq mektebiniń dırektory Baýyrjan Uzaqbaev. Ol bul sapardan jaqsy áser alǵanyn aıtty.
«О́z basym, osy sapardan Koreıa týraly biraz maǵlumat aldym. Turmys-tirshiligimen tanysyp, ulttyq taǵamynan dám tattyq. Ýnıversıtetterdi aralap, kampýstaryn kórdik. Qysqasy, ózimizde munda oqýshylardy ákelip kórsetýge yntalymyz. Taǵy bir atap ótetin jaıt – birneshe ýnıversıtetti aralaǵanda, bizge sonda bilim alyp jatqan otandyq stýdentter ózderiniń oqý oryndary týraly biraz aqparat berdi. Endi biz ony oqýshylarymyzǵa jetkizemiz. Osynda oqıtyn otandyq stýdentterdiń alyp jatqan bilimderine rıza ekenin baıqadym. Biz byltyr ashyldyq. Bıyl mektepti 24 oqýshymyz bitiredi. Solardyń arasynda Koreıanyń joǵary oqý ornyna túsýge nıet bildirgen túlekterimiz bar», dedi ol.
Jalpy, bir baıqaǵanym – koreıalyqtar óz tarıhyna, salt-dástúrine, tiline, dinine óte qurmetpen qaraıdy. Olardyń damý ereksheligi sonda ma dep oılaısyń. Ana tili men salt-dástúrin, ulttyq qundylyqtaryn baǵalaǵan el alǵa ozady. Oǵan mysal kóp. Sonyń biri ózimiz kórgen – Ońtústik Koreıa.
