Semınar múgedektiktiń ortasha jáne kúrdeli deńgeıindegi (GMFSC IV-V) balalarmen jumys tıimdiligin arttyrýǵa, mekemelerde jáne úıde qımyl-qozǵalysy buzylǵan balalar men eresekterdi ońaltýdyń zamanaýı álemdik qaǵıdattaryn qoldanýǵa, ózdiginen júrip, turýyna, otyrýyna jáne fýnksıonaldyq qozǵalys mashyqtaryn, sonymen qatar ońaltýdyń qalyptaǵy tásilderimen qol jetkizýge bolmaıtyn qabiletterin damytýǵa arnaldy.
Búginde respýblıkada psıhologııalyq-konsýltatıvti keńestiń tirkeýinen ótken 203 717 bala bar. Erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalarǵa ǵylymı-ádistemelik keńes beretin «Arnaıy jáne ınklıýzıvti bilim berýdi damytýdyń ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy» dırektorynyń mindetin atqarýshy Aıgúl Baıtursynovanyń aıtýynsha, zııatynda, estýinde, kórýinde, tirek qımyl-qozǵalysynda, sóıleýinde kúrdeli kemistigi bar, psıhıkalyq damýy tejelgen, sondaı-aq aýtıstıkalyq spektrli balalar osy sanatqa jatady.
– Qazirgi kezde erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalar sanaty anyqtaldy. Osyǵan baılanysty balalardy oqýdaǵy qıyndyqtaryna, sebepterine qaraı eki topqa bólip qarastyramyz. Birinshi topqa damý kemistiginiń saldarynan oqýda qınalatyn, al ekinshi topqa oqýdaǵy qıyndyqtary áleýmettik psıhologııalyq faktorlar saldarynan bolatyn balalar kiredi. Bul topqa qandastar, mıgranttardyń balalary, basqa elderden qonys aýdarǵan jáne psıhologııalyq turǵyda oqýǵa qınalatyndar kiredi. Búginde salada normatıvtik qujattar rettelgenimen, jalpy bilim beretin mektepterde psıhologııalyq, pedagogıkalyq súıemeldeýge qajetti baǵyttardy damytý ýaqyt talabynan týyndaıdy. Mundaı jaǵdaıda mamandar balanyń jeke qajettilikterine súıene otyryp jumys isteýi tıis. Mektepterde ózge synyptastarymen birge bilim alýy balalardyń damýyna oń yqpal etedi desek, olardy turaqty súıemeldep otyratyn mamandarmen ýaqtyly qamtamasyz etý ýaqyt talabynan týyndaıdy. Eger balanyń sóıleý tilinde kemistigi bolsa, mektepte bilikti logoped, psıhıkalyq damýy tejelgen balalarǵa olıgofrenopedagog, logoped, psıholog sııaqty mamandar kómektese alady. Olar synyptaǵy muǵalimderge kómek berýmen qatar balanyń boıyndaǵy kemistikti túzetýge yqpal etedi. Al balanyń minez-qulqyna qatysty týyndaıtyn jaǵdaıdy baqylaýda ustaýda pedagog-assısentterdiń qyzmeti asa qajet. Olar kásibı áreketterge bara otyryp, jaǵymsyz jaǵdaıdyń aldyn alýǵa qoldaý kórsete alady, – deıdi Aıgúl Baıtursynova.
Balanyń damýy qanshalyqty kúrdeli bolsa, ony sheshý joldary da ońaıǵa soqpaıdy. Qazirgi tańda respýblıkada aqparattyq-avtomattandyrý júıesi jumys isteıdi. Osy oraıda psıhologııalyq-medısınalyq-pedagogıkalyq keńesterdi esepke ala otyryp, múmkindigi shekteýli balalarǵa arnaıy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaý kórsetedi. Búginde respýblıkada 212 pedagogıkalyq-psıhologııalyq túzetý kabınetteri bar. Onda dáriger-reabıtolog, emdik dene shynyqtyrý, reabılıtolog, taǵy da basqa sala mamandary kómek kórsetedi. Múmkindiginshe, mundaı ortalyqtardy balanyń turǵylyqty mekenjaıyna jaqyn mańda ashý kózdelgen. Búginde ońaltý ortalyqtarynyń jumysyna ata-analardy da qatystyrý arqyly, otbasyǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalar aıasynda úı jaǵdaıynda balamen jumys isteýdi jetildirý kózdelgen.
Semınar barysynda MOVE halyqaralyq baǵdarlamasynyń kýratory, vrach travmatolog-ortoped Andreı Kalachev jáne Natalııa Kýshvaha tirek-qımyl qozǵalysy kúrdeli balalarmen jumys, jańa tehnologııalardy qoldaný tájirıbelerin bólisti.
MOVE baǵdarlamasynyń ókili Natalııa Kýshvahanyń aıtýynsha, tirek-qımyly óte kúrdeli balalardy qalypty jaǵdaıda ómir súrýge, qorshaǵan ortaǵa zamanaýı tehnıkalyq quraldardyń kómegimen beıimdeýge bolady. Olardyń kúndelikti qımyl-qozǵalysy, júrip-turýy úshin kúrdeli jabdyqtar qajet. Tirek-qımyl qozǵalysy kúrdeli balalar álemde ınklıýzııa kórsetkishiniń 5 paıyzyn quraıdy. Búginde álemniń birqatar elinde qoldanyp jatqan reabılıtasııalyq standartty, dástúrli ońaltý baǵdarlamalary mundaı dıagnozdaǵy balalarda nátıje bermeıdi. Sondyqtan tirek-qımyly kúrdeli balalardyń jeke jaǵdaıyn eskere otyryp, kóp fýnksıonaldy quraldardy qoldaný eshkimniń kómegine súıenbeı, ózdiginen qımyldaý múmkinshiligin arttyrady. Aýlaǵa shyǵyp serýendeý, mektepke, saýda alańdaryna ózdiginen baryp, óz qatarlastarymen emin-erkin aralasýyna yqpal etedi. Álemde mundaı zamanaýı ári óte qymbat turatyn quraldarmen qamtamasyz etýdi qaıyrymdylyq qorlary iske asyrady. Ulybrıtanııa, Germanııa, Fınlıandııa, Shvesııa, Amerıka elderiniń tájirıbesine súıene otyryp, tirek-qımyly qozǵalysy kúrdeli balalardy turaqty qadaǵalap otyrý, áleýmettik-turmystyq beıimdeý jáne fýnksıonaldyq daǵdylaryn damytýǵa ınnovasııalyq sheshimder men jańa tehnologııalar yqpal etedi.
Semınarda mamandar balalardyń qozǵalys buzylystaryn keshendi ońaltý ádisteriniń teorııalyq ári tájirıbedegi múmkindikterin qarastyrdy. Tirek-qımyl apparatynda buzylystary bar balalardy ońaltý, mektep-ınternattarynda qoldanylatyn keshendi ádisnamalyq, tehnologııalyq jáne ádistemelik, kásibı quzyrettilikter, mamandardyń ata-analarmen úıde belgili bir daǵdylardy oqytý boıynsha yntymaqtastyǵyn damytý máseleleri talqylandy.
ALMATY
