Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Bizdiń naryqqa syrttan kóz salýshylar tym kóp. Ázirge belgilisi – ártúrli deńgeıdegi 15 qytaılyq brend bizge kelip, resmı ortalyǵyn ashýǵa daıyn. Demek alpaýyttar arasyndaǵy alaman báıgeniń dúbiri qulaq túbinen estile bastady. Naryqtyń landshafy qııalymyzǵa da kelmeıtin túrli tústi reńde ózgerýge kóshti. Endi túrli baǵdarlama aınalymǵa enedi. Brend kompanııalar taýarynyń básin kóterý úshin túrli jeńildikke barady. Bul – tutynýshy úshin oń ózgeris. Jalpy, naryq uzaqqa sozylǵan toqyraýdan shyqty. 2023 jyly 198 686 birlik jańa kólik satyldy, 2024 jyly satýdyń oń dınamıkasy jalǵasýy múmkin, biraq ótken jylmen salystyrǵanda tómendeýi de yqtımal. 2020–2022 jyldary koronavırýs pandemııasymen baılanysty óndiristik jáne logıstıkalyq daǵdarysqa, sondaı-aq batys tarapynan salynǵan sanksııalarǵa baılanysty jańa kólikterdiń tapshylyǵy baıqaldy. Osy daǵdarys kezeńinde eski kólikterdiń baǵasy ósti», deıdi B.Nesipbaev.
2024 jyldyń kókteminde otandyq avtoóndirýshilerge qoıylatyn talaptar jańardy. Aldaǵy úsh jyl ishinde shaǵyn qondyrǵylardy qurastyrý úlesi kásiporyndardyń jalpy óniminiń 50%-yn quraýy kerek. Úkimet keıingi úsh jylda ónerkásiptik qurastyrý rejiminde jumys isteıtin avtoóndirýshilerge qoıylatyn talaptardy úsh ret kúsheıtti. 2024 jylǵy sáýirdegi jaǵdaı boıynsha kólik quraldaryn ónerkásiptik qurastyrý boıynsha 8 kelisimshart kúshinde bolsa, onyń ekeýi jeńil avtokólik óndirýshilerimen – «Hyundai Trans Kazakhstan» jáne «SaryarqaAvtoPrommen» jasalǵan. Sondaı-aq О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi arnaıy tehnıka men avtobýs óndirýshilermen: «Daewoo bus Kazakhstan», «Hyundai Trans Auto», «QazTehna», «SemAz», «Kamaz-Injınırıng» jáne «Ýralskagremmash» kompanııalarymen osyndaı kelisimshart jasaǵan. Mýltıbrendti zaýytqa bıyl 400 mıllıon dollar qarjy quıylatyny jaqynda málim boldy. Bastapqy jyldary 9 model shyǵarylady.
Sarapshylar sózinshe, biz syrtqy naryqtyń atmosferasyna táýeldimiz. Keıingi birer jylda quramdas bólikterdi lokalızasııalaýǵa basymdyq berile bastady. Mysaly, bir avtokreslonyń logıstıkalyq quny 50%-ǵa, 330 dollardan 165 dollarǵa deıin tómendeıdi, ıaǵnı jetkizý quny eki ese azaıady. Al eger kóliktiń qozǵaltqyshy nemese syrtqy korpýsy ózimizde daıyndalsa, logıstıkalyq quny 600 dollardan 450 dollarǵa deıin tómendeıdi. Bizdiń jaǵdaıymyzda kóliktiń elektrondy basqarý qurylǵysynan ózge bólshekterdiń basym kópshiligin ózimizde shyǵarýǵa múmkindik bar. IT mamandaryn kólik ındýstrııasynyń qyr-syryna baǵdarlasaq, biraz túıtkil tarqatylar edi.
Naýryz aıynyń sońynda Almatyda avtokreslo shyǵaratyn zaýyttyń qurylysy júrip jatqany habarlanǵan bolatyn. Bul – «Vehicles Almaty», «Astana Motors» jáne «Youngsan Kazakhstan» kompanııalarynyń birlesken kásiporny. Onyń óndiristik qýaty jylyna 100 myń oryndy quramaq.
Táýelsiz sarapshylar el turǵyndary Qytaıdan kelgen kólikterdi ózderi miný úshin alatynyn aıtady. Satylymǵa shyǵarǵan jańa kólikterdiń 30%-y Qytaıdan ákelingen. Qazir Qytaı elektrli kólikter óndirisinde álemde kóshbasshy bolýǵa umtylyp jatyr. Qytaıda 2028 jylǵa qaraı jylyna 8 mln elektrmobıl shyǵarylady dep boljanyp otyr. Al Eýropa osy ýaqytqa taman 5,7 mln, Soltústik Amerıka naryǵy tek 1,4 mln elektrli kólik shyǵaramyz dep josparlapty. 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha elimizde satylǵan tanymal 10 brendtiń jeteýi Qytaıda shyǵarylǵan kólik eken. О́tken jyly qytaılyq avtobrendter bizdiń naryqtaǵy úlesin eki ese arttyrdy. Eń kóp satylatyn qytaılyq avtobrendter – «Chery», «Haval» jáne «Jac».
Sarapshylar jıi aıtatyndaı, Qytaı avtokólikteriniń artýyna birinshi kezekte qarjylyq jaǵdaı áser etken. Bıýdjetti brendter naryqtan ketip qalǵannan keıin, baǵasy arzan Qytaı kólikterine suranys artqan. Ekinshi sebep – Qytaıdyń az ýaqyt ishinde jaqsy kólik jasap úırenýi jáne baǵasynyń da kóptiń kóńilinen shyǵýy.
Avtokólik naryǵynyń monıtorıngi jáne taldaý agenttiginiń basshysy Artýr Mıskarıan qytaılyq brendter kerek kezde jáne ózin qajet etetin ortada paıda bolǵanyn aıtyp berdi.
«2023 jyly Qazaqstandaǵy satylymdar boıynsha alǵashqy ondyqqa 6 qytaılyq brend kirdi. Bul – úlken kórsetkish. Olardyń suranysqa ıe emestigin ýaqyt kórsetedi. Bizde qytaılyq kóliktermen «baılanys» tájirıbesi áli jınaqtalǵan joq. Kórshi el aldaǵy birer jylda ishki naryqta kólik saýdasyn yntalandyrý, jańa kólikter saýdasyn arttyrý úshin eski avtokólik eksportyn arttyrý múmkin. Ishki naryqta jańa kólikter saýdasyn arttyrý úshin ne isteý kerek degen másele qazir barlyq elde ózekti. QHR bıligi shetelge eski avtokólik eksportyn arttyrýdy barynsha qoldaıtyny anyq», deıdi sarapshy.
Avtokólik odaǵynyń prezıdenti Anar Maqashovanyń aıtýynsha, elimizde eski avtokólikterdi azaıtýdyń birneshe joly bar. Otandyq avtoóndirýshilerdi qoldaý jáne eski kólikter sanyn azaıtý úshin Túrkııadaǵydaı shekarany jaýyp alýǵa nemese О́zbekstandaǵydaı salyq pen tarıfterdi ósirýge bolady.
Buǵan deıin avtopark jylyna 100–150 myń kólikke deıin jańartylatyn. Qazir ol óte eski kóliktermen tolyǵyp jatyr. Basqa naryqtar óz elderin eski kólikterden bosatyp, damýshy elderge yǵystyra bastaǵany da jıi aıtylady. Kúni búgine deıin Eýropanyń qoqysyn jısaq, endi onyń qataryn Qytaıdyń eski kólikteri tolyqtyrýy múmkin. Azamattar elimizdiń eski kólikter jınalatyn alańǵa aınalýyn qalamaıdy. Avtoparkti jańartyp, múmkindiginshe kóp qural-saımanǵa ıe bolýyn jáne eski kólikterdiń zeınetke shyǵýyn qamtamasyz etý úshin sharalar qabyldaý qajet.
ALMATY
