Basty mindet – turaqty ekonomıkalyq damý

Úkimet basshysy óńirdiń júıe quraýshy kásiporyndarynyń, atap aıtqanda hımııa, jeńil ónerkásip, taý-ken salasy kom­panııalarynyń qyzmetimen tanysty. Sondaı-aq aýmaǵynda jańa iri óndiristerdiń qurylysy júrgizilip jatqan Jibek Joly arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyna bardy.

Qazirgi sátte Jambyl obly­synyń ónerkásibinde 44 myńnan astam adam jumyspen qamtylǵan, óńirde 859 kásiporyn jumys istep tur, dep ákimniń orynbasary Ábilhaıyr Tamabek Úkimet basshysyna baıandady. Bul rette oblysta hımııa salasyn damytý boıynsha aýqymdy sharalar qabyldanýda. Jibek Joly arnaıy ekonomıka­lyq aımaǵynyń qurylýy búgingi tań­da óńirdiń bar áleýetin tıimdi­rek iske asyrýǵa múmkindik beredi. Dál qazirgi ýaqytta AEA júkte­mesi 86,7%-ǵa teń, 16 qatysýshy kompanııa tirkelgen, onyń 4-i ju­mys istep turǵan kásiporyn, 3-i qurylys jáne ornalastyrý satysynda, qalǵany memlekettik saraptamadan ótýde nemese jobalaý júrgizilip jatyr. Máselen, arnaıy ekonomıkalyq aımaq aýmaǵynda Qytaıdyń «TAS Market» jáne ózbektiń «Universal Trade LLP» kompanııalary óndi­ris­­terin lokalızasııalaýdy jos­par­­lap otyr. QHR jobasy bastap­­qy kezeńde quny 12,9 mlrd teńge bo­latyn shoıyn, bolat jáne fer­ro­qorytpa óndiretin zaýyt salý­dy, О́zbekstan tarapy – jal­py ınvestısııa kólemi 120 mln dol­lar bolatyn qara metal­dy bal­qytý jáne juqa tabaqty my­ryshtalǵan bolat óndire­tin kásiporyn salýdy kózdeıdi. Alaıda bul jobalar AEA qyz­metiniń basym túrlerine jatpaıdy jáne tıisti jeńildikterdi paıdalana almaıdy. Premer-mınıstr О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine, sondaı-aq Ulttyq ekonomıka mınıstr­ligine basym qyzmet túrleriniń tizbesin keńeıtý máselesin jedel pysyqtaýdy tapsyrdy.

Búginde Jambyl oblysynyń lokomotıvi – hımııa salasy, onyń úlesi 37%-dy quraıdy. О́ńirdegi qala quraýshy kásiporyndardyń biri – «Qazfosfat» mıneraldy tyńaıtqyshtar shyǵaratyn zaýyty, onda 1,8 myńǵa jýyq adam eńbek etedi. Jyldyq qýaty 1 mln tonna tyńaıtqyshqa jetedi. Qazirgi ýaqytta tabıǵı gazdy paıdalanýdy shekteý sebebinen óndiris kóleminiń tómendeýi baıqalady. Kásiporynnyń tolyq qýatynda tıimdi jumys isteýi úshin 81 176 myń m³ qajet. Oljas Bektenov aýyl sharýashylyǵy salasyn tyńaıtqyshtarmen qamtamasyz etetin kásiporynnyń turaqty jumysyn qamtamasyz etý basty mindet ekenin atap ótti. Úkimet basshysy Jambyl oblysynyń ákimdigi men zaýyt basshylyǵyna máseleni sheshý úshin Taraz qalasynyń 2-Gaz taratý stansasyn jańǵyrtý jóninde usynystar engizýdi tapsyrdy. Sonymen qatar fosforly gıps qaldyqtaryn ornalas­tyrý jáne lastanýdy boldyrmaý úshin aýdany 51,3 ga jańa úıindi qurylysyn tezirek aıaqtaý mindeti qoıyldy.

Sondaı-aq jumys sapary barysynda Oljas Bektenov Shý aýdanynyń Shatyrkól-Jaısań klasterindegi jańa baıytý fab­rıkasyna bardy. Búgingi tańda qurylys-montaj jumystary 95%-ǵa aıaqtalǵan. Zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 1,2 mln tonna kendi quraıdy. Iske qosý tamyz aıyna josparlanǵan, bul rette kásiporyn aldaǵy qazan aıynda óziniń eseptik kórsetkishine shyqpaq. Premer-mınıstr Oljas Bektenov óńir ónerkásibindegi úlesi 10%-dy quraıtyn metallýrgııa salasynyń keleshegin atap ótip, Úkimet osyndaı jobalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetýge da­ıyn ekenin aıtty.

«Úkimettiń aldyna qoıyl­ǵan min­dettiń biri – turaqty ekono­mı­kalyq damýdy qamtamasyz etý. Bıyl syn-tegeýrinderdi es­ke­re oty­ryp, biz barlyq sala­ǵa mýl­­tıp­lıkatıvti áser etetin óner­­­­kásip­tik óndiristi kúsheı­til­gen re­jim­de damytýymyz qa­jet. Joba­lardy iske qosý jáne tolyq qýat­ta jumys isteý kezinde biz eko­no­­mıkanyń derbestigin arttyra­myz jáne joǵary bilikti jumys oryn­daryn ashamyz. Elimiz­diń bar­lyq óńirinde oń ózgeris­ter bar, olar­dy qoldap, keńeıte berý qa­jet»,  dep atap ótti Oljas Bektenov.

Otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý sharalaryna, onyń ishinde kásiporyndardyń tolyq júktemesin qamtamasyz etýge nazar aýdarylýda. Elimizdegi aıaq kıim shyǵaratyn negizgi zaýyttardyń biri Jambyl oblysynda ornalasqan. Oljas Bektenov О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine oblys ákimdigimen birlesip, otandyq óndirýshilerdi, onyń ishinde jeńil ónerkásipti qoldaý sharalaryn kúsheıtýdi tapsyrdy.

Sonymen qatar Premer-mınıstr Tasótkel sý qoımasyn rekonstrýksııalaý barysymen jáne aýyl sharýashylyǵynda qoldanylyp jatqan sý únemdeý tehnologııasymen tanysty. Úkimet basshysy aımaq úshin mańyzy zor sý qoımasyn qarap shyǵyp, atalǵan nysanda júrgizilip jatqan qurylys jumystarynyń jaı-kúıin tekserdi.

Tasótkel sý qoımasy Shý jáne Moıynqum aýdandarynyń barlyq kólemi shamamen 35 myń gektardaı sýarmaly jerin sýmen qamtamasyz etedi. Sondaı-aq osy jerden Tasótkel GES qajettiligi úshin sý berý, Shý ózeniniń tómengi aǵysyndaǵy Jambyl oblysynyń Moıynqum, Sarysý aýdandaryna jáne Túrkistan oblysynyń Sozaq aýdanyna ekologııalyq sý jiberý júzege asyrylady.

Búginde sý nysanynda bógettiń seısmıkalyq turaqtylyǵyn arttyra otyryp, rekonstrýksııalaý jónindegi jobanyń ekinshi kezegi iske asyrylýda. Jer qazý jumystary, uńǵymalardy tazartý, ólsheý datchıkterin (pezo­metrlerdi) ornatý 100%-ǵa oryndaldy. Apatty sýqashyrtqy júıe­si salyndy, tótenshe jaǵdaı kezin­de qulaqtandyrý jáne beıneba­qylaý júıeleri ornatyldy, ótkizý pýnkti jetildirildi. Nysan bıyl tamyz aıynda paıdalanýǵa beriledi dep josparlanyp otyr.

Premer-mınıstr sý ınfra­qu­rylymy máselesi Úkimettiń erekshe baqylaýynda ekenin atap ótti.

«Elimizdegi barlyq bóget pen sý qoımalary 1950-1970 jyldary salynǵan. Memleket basshysy Úkimetke 134 eldi mekende sý basý qaýpin azaıtý úshin 20 jańa sý qoımasyn salýdy jáne jumys istep turǵan 15-in rekonstrýksııalaýdy tapsyrdy. Tasótkel sý qoımasyndaǵy qurylys jumystary aıaqtalýǵa jaqyn ekenin kórip otyrmyz. Biraq bógettiń seısmıkalyq turaqtylyǵyn arttyra otyryp, rekonstrýksııalaýdan keıin apatty sýqashyrtqy jumysyn synaqtan ótkizý qajettiligine basa nazar aýdarýǵa shaqyramyn», dep atap ótken O.Bektenov Jambyl oblysynyń ákimdigine Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligimen birlesip, synaq jumysyn júrgizý máselesin pysyqtaýdy jáne nysandaǵy sý deńgeıin jobalyq kólemge jetkizýdi tapsyrdy.

Úkimet basshysy Aqbulym aýyly­nyń «Sharıpov» sharýa qoja­lyǵynyń egistiginde sý únem­deý tehnologııasyn engizý ju­mysymen tanysty. Sharýashy­lyqtyń egis alqabynyń jalpy aýdany 330 ga quraıdy, onyń ishinde qant qyzylshasyna 80 ga bólingen. Sonymen qatar pııaz, kartop, júgeri jáne dándi daqyl­dar ósiriledi. Jalpy jobalyq qýa­ty – jylyna 10 myń tonna ónim.

Aýyl sharýashylyǵy quryly­mynyń aýmaǵynda tereńdigi 300 metrge deıingi 11 uńǵyma ornalasqan. 6 jańbyrlatqysh qondyrǵy jetkizilip, ornatyldy, sonyń nátıjesinde tamshylatyp sýarý qazir 160 ga aýmaqta júzege asyrylýda.

Jalpy, aýyl sharýashylyǵyn­da sý únemdeý tehnologııasyn engizý jáne ınfraqurylymdy júrgizý úshin Úkimet 80%-ǵa deıin ınvestısııalyq sýbsıdııalaý túrinde memlekettik qoldaý sharasyn kórsetýde. Sondaı-aq sý berýshilerge tikeleı sýbsıdııalar bólý arqyly fermerlerge sý berý qyzmetiniń quny arzandatylady. Budan basqa, jyldyq syıaqy mólsherlemesin 2,5%-ben, 5 mlrd teńgege deıin 10 jylǵa deıingi merzimge sý únemdeý tehnologııasyn engizetin jobalarǵa nesıe berý kózdelgen.

Úkimet basshysy sý únemdeý teh­nologııasyn engizýdiń jáne eginshilikte sýarmaly alqaptardy ulǵaıtýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

Basymdyq berilip otyrǵan aýyl sharýashylyǵy daqyldary­nyń biri – qant qyzylshasy, onyń egis alqaby óńirde 10,6 myń ga deıin ulǵaıdy. Bıyl ortasha ónimdiligi gektaryna 60 myń tonna bolatyn 600 myń tonnadan astam ónim óndiriledi dep kútilýde. Jıyn-terim boıynsha boljamdardy eskere otyryp, Oljas Bektenov Jambyl oblysynda qant qyzylshasyn óńdeýdiń óndiristik qýatyn arttyrý qajettigine nazar aýdardy.

Budan bólek, Aýyl sharýashy­lyǵy mınıstrligi men Jambyl oblysynyń ákimdigine óńirde shegirtke zııankesterine qarsy kúres boıynsha barlyq agroteh­nıkalyq is-sharalardyń ýaq­tyly júrgizilýin qamtama­syz etý tapsyryldy.

О́ńirge sapar barysynda Oljas Bektenov Shaıqoryq aýylyndaǵy «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasy aıasynda salynǵan dáriger­lik ambýlatorııaǵa baryp, oblys ortalyǵyna jaqyn mańda ornalasqan Aısha bıbi aýylyn­daǵy «Super-Rharm» medısınalyq buıymdar óndiretin zaýytynyń qyzmetimen de tanysty.