Oblysta jemshóppen qamtamasyz etý boıynsha qamqorlyq joq dep aıta almaımyz. Byltyr 2 000 sharýa qojalyǵyna mal sharýashylyǵyn damytýǵa 2 mlrd 542,5 mln teńge sýbsıdııa usynylǵan. Osynyń 1 mlrd 400 mln teńgesi 1 000 sharýaǵa jemshóp úshin berilipti. Biraq «balyq aýlap berme, qarmaq ustaýdy úıret» demekshi, jemshóp qoryn jasaýǵa syrttan satyp alý jolymen emes, ósimdik sharýashylyǵyn damytý arqyly qol jetkizý mańyzdy bolmaq. Áttegen-aıy oblysta buǵan bel sheshe kirisken sharýa qojalyqtary ázirge azdaý. О́tken jyly ósimdik sharýashylyǵyn damytýdy sýbsıdııalaýǵa bar-joǵy 18,2 mln teńge bólingenine qarap, sondaı oı túıýge bolady.
Jemshóp máselesin sheshýdiń eń tıimdi joly – óńirde sýarmaly alqapty damytý. Bul oraıda sońǵy tehnologııalardy paıdalana otyryp sýdy jańbyrlatyp sýǵarý arqyly únemdi, tıimdi paıdalaný qajet. Munyń jarqyn mysalyn Jańaarqa aýdanyndaǵy «Mıras» sharýa qojalyǵynyń tájirıbesinen kórýge bolady. Qojalyq basshysy Tólegen Jamanov – «mal ustaý úshin jemshóbiń daıyn tursyn» deıtin ustanymdy basshylyqqa alǵan azamat.
Ol mal azyǵynyń qoryn óz kúshimen daıyndaýǵa 2019 jyldan bastap kirisken. Qazir mol tájirıbe jıdy. Sol jyly alǵash ret 155 gektarǵa atalyq shóp, 100 gektarǵa arpa egip kórdi. Nátıjesi kóńil qýantty. Sodan beri mal sharýashylyǵyna qosa ósimdik sharýashylyǵyn da damytýdy qolǵa alǵan Tólegenniń jemshóp bazasyn daıyndaýdaǵy tájirıbesi kópke úlgi bolǵandaı. Ol ótken jyly «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ-nyń qarjylaı qoldaýymen barabandy úlgidegi jańbyrlatqysh qondyrǵy satyp aldy. Qondyrǵy qunynyń 50 paıyzyn sýbsıdııa jolymen memleket keri qaıtaryp berdi. 2023 jyly alǵash ret jońyshqa egip, jyl boıyna eki ret orym jasady. Byltyr 16 gektarǵa ekken bolsa, bıyl aýmaǵyn keńeıte tústi.
Jemshóbi ózinen bolǵasyn maldy da soǵan qaraı shaqtap, eseptep ósirip otyr. Alǵashynda 60 bas gereford taıynshasyn satyp alyp sharýashylyq qurǵan Tólegenniń qorasynda qazir analyqtyń ózi 100-ge jetti. Tóńiregindegi sharýa qojalyqtaryna asyl tuqymdy buqalaryn satyp, olardyń da maldanýyna septigin tıgizip otyr.
«Mal ósir, biraq onyń jaǵdaıyn da oıla. Qora-qopsyń saı bolsyn, jemshóbiń jetkilikti bolsyn. Osyny kúnilgeri oılasań, isiń ońǵa basady. Muny ata-babamyz «Mal baqqanǵa bitedi» degen biraýyz ósıetke syıdyryp ketken», deıdi Tólegen.
Jalqyny mysal ettik, endi jalpyǵa qaıta oralaıyq. Ulytaý – aýyl sharýshylyǵyn, sonyń ishinde mal sharýashylyǵyn damytýǵa óte qolaıly oblys. Árıne, jemshóp máselesine kelgende qıyndyq týyndaıtyny ras. Qazirgi kezde oblys sharýalary qajetti jemshóptiń 30 paıyzyn kórshiles Qyzylorda, tipti árirektegi Túrkistan oblystarynan satyp alýǵa májbúr bolyp júr. Al kisideginiń kilti aspanda bolatyny belgili. Memleket tarapynan 400 gektar kóleminde sýarmaly alqapta shóp ósiretin sharýaǵa qajetti tehnıkalar satyp alý, basqa da qajettilikter úshin 2,5 paıyz kóleminde jeńildikpen nesıe beriledi. Osy múmkindikti nege paıdalanbasqa? О́kinishke qaraı, sharýalardyń kóbi osyndaı múmkindiktiń barynan beıhabar bolýy da ǵajap emes. Túsindirý jumystaryna mán berilmeıtini ókinishti-aq.
Jyl sońyna taman oblys bıýdjetinen jemshóp óndirisin damytýǵa arnalǵan aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary men jabdyqtaryn jyldyq 6 paıyz mólsherlememen nesıelendirý maqsatynda 500 mln teńge bólindi. Qazir sol qarjynyń 210,5 mln teńgesine aýyl sharýashylyǵyna qajetti tehnıkalar, qosalqy jabdyqtar satyp alynǵan kórinedi. Bul oblysta jemshóp óndirisin damytýdaǵy oń betburystyń qalyptasyp kele jatqanyn aıǵaqtaıdy. Eger sharýa qojalyǵy aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn lızıng boıynsha alǵysy kelse, buǵan da múmkindik jasalǵan. Osy maqsatta bıyl oblystyq bıýdjetten 300 mln teńge bólindi. 2024 jylǵa respýblıkalyq bıýdjetten ınvestısııalyq jobalardy qarjylandyrýǵa 3,0 mlrd teńgeniń qarastyrylýy da baǵdarlama aıasynda sýarmaly eginmen aınalysýǵa múmkindik týǵyzady.
Ulytaý oblysy
