Tartysqa toly aıaqdop alamany

• F tobynyń alǵashqy týryn bastaǵan Túrkııa men Grýzııa quramalary arasyn­daǵy tartys Dortmýnd qalasyndaǵy «Sıg­nal Idýna Park» stadıonynda ótti. Match aldynda eki quramanyń qyzýqandy jan­kúıerleri jaǵa jyrtysyp, judyryq sil­tesip te aldy. Qala aspanyn torlap, jóń­kile kóshken bult búrkip jańbyr da tolassyz jaýyp turdy. Tabıǵattyń tosyn minezi de, jankúıerlerdiń teketiresi de tartysty matchtyń ótýine kedergi bola almady.

Sóz joq, oıynda tarazynyń aýyr basy Túrkııa quramasyna qaraı qısaıatyny belgili edi. Olar Eýropa chempıonatyna al­­tynshy márte at baılap otyr. 2008 jyly jartylaı fınalǵa deıin jetip, qola júlde oljalaǵany taǵy bar. Osyndaı ólshemge salǵan jaýyrynshylar Túrkııa quramasynyń jeńisine shúbásiz sendi.

Oıynnyń 25-mınýtynda Mert Móldir esep ashyp, Túrkııa quramasyn alǵa shyǵarǵan. 32-mınýtta Jorj Mıkaýtadze esepti teńestirdi. Grýzııa fýtbolynyń tarıhyna esimin qashaǵan Mıkaýtadze osylaısha Eýropa chempıonatynda tuń­ǵysh gol soqqan fýtbolshy atandy. Ekin­shi taımda suǵyna shabýyldap, emine entelegen túrikter degenine jetip toqtady. Túrkııanyń Messıi degen madaqqa ıe 19 jas­taǵy Arda Gúler 65-mınýtta alys­tan shirene tartyp, Gıorgı Mamardashvılıdi san soq­tyryp ketti. Argentınalyq tó­reshi Fakýndo Telo negizgi ýaqytqa 6 mı­nýt qosqan. Grýzınder tarazy basyn teńes­tirýge taıly-taıaǵymen shabýyldady. Tipti sońǵy shabýylǵa qaqpashy Ma­mar­dashvılıdiń ózi de kelgen edi. Tú­rikterdiń tas qamal qorǵanysy toıtarys berdi. Qarymta shabýylda ala dopty aldyna salyp antalaı umtylǵan Kerem Aq­túrikoǵly ıesiz qalǵan qaqpaǵa úshinshi goldy toǵytty. Esep – 3:1. Osylaısha, túrikter Eýropa chempıonatynyń toptyq keze­ńinen shyǵýdyń qadamyn sátti bastady. 2021 jyly ótken Eýropa chempıonatynyń toptyq kezeńinde ótkizgen úsh matchtyń barlyǵynda oısyraı utylǵan túrik fýtbolshylary jeńiske sýsap kelgendigin kórsetti.

• Osy toptaǵy kezekti tartys Leıpsıg qalasynda órbidi. 2016 jyly Eýropa chempıony atanǵan Portýgalııa quramasy Chehııa ulttyq quramasyn 2:1 esebimen utty. Matchtyń aýtsaıderi sanalǵan Chehııa fýtbolshylary qyryqtan asqan Pepe, oǵan tete Ronaldý (39 jasta) bastaǵan kári tarlandardyń qyspaǵyna tótep berdi. Tipti teń dárejede tartysty deý­ge de bolady. Eýropa chempıonatynyń dýyn 19 jasynan beri kórip kele jatqan Krıshtıaný Ronaldý altynshy márte alamanǵa qosylyp otyr. 2004 jyly 19 jasynda Eýropa chempıonatynyń kúmis júldesin, 2012 jyly qola medalin oljalady. 2016 jyly Portýgalııa quramasynyń kapıtany retinde alańǵa jigitterdi bastap shyqqan Ronaldý Eýropa chempıony atandy. Degenmen de ańyz fýtbolshy­nyń shaý tartyp qalǵany shaban qımylynan ańǵarylyp-aq turdy. Áıtpese, Portýgalııa fýtbolynyń tarıhynda Eýropa chempıonatyna eń kóp qatysqan (25 match), qurlyq birinshiliginiń eń úzdik surmergeni (14 gol) atanǵan sańlaqtyń gol soǵatyn múmkindigi boldy. 7-mınýtta áýelep jetken pasty basymen burýǵa talpynǵanymen, ıyǵyna tıip, qıys ketti. Odan keıin de birneshe múmkindigin múlt jiberip aldy.

Cheh fýtbolshylary juldyzdy qu­ra­manyń dańqynan da, daq­pyrtynan da yqqan joq. Tipti esepti qonaqtar ashty. 62-mınýtta Provod gol soǵyp Chehııa quramasy alǵa ozǵan. 2023 jyly Portýgalııa ulttyq quramasynyń bas bap­keri laýazymyna taǵaıyndalǵan Ro­berto Martınes alań jıeginde ábden degbiri qashty. 69-mınýtta Portýgalııa quramasynyń shabýyly sátti aıaqtaldy. Áýelep jetken pasty Nýný Mendesh mań­­daıymen súze Chehııa qaqpashysy Iındrıh Shtanekke baǵyttaǵan. Qaqpashy qaýipti shabýyldyń betin toıtaryp, dop­ty qaqqanymen, ortalyq qorǵaýshy Robın Granachtyń aıaǵyna tıip avtogol tirkeldi. Bıylǵy Eýropa chempıonatynyń alǵashqy týrynda avtogol jıi soǵyldy. Matchtaǵy jeńisti goldy negizgi ýaqytqa bas tóreshi ústegen qosymsha mınýtta so­ǵyldy. Kezekti shabýyldy gol­ǵa ulastyrǵan – Fransıshký Kon­seısaý. 21 jastaǵy sańlaq ómir deregine Eýropa chempıonatynda soqqan alǵashqy golyn jazdy. Konseısaý – «Portý» klýbynyń shabýylshysy. Bul klýbty Fran­sıshkýdiń ákesi Serjıý Kon­seısaý baptaıdy. 2000 jyly ótken Eýropa chempıonatynda jasyndaı jarqyldap, Germanııa quramasyna 3 gol toǵyt­qan da osy Serıjý Konseıaý edi. Ákesiniń tálimindegi sańlaq alańǵa 90-mınýtta shyqqanyna qaramastan «altyn kezdik qap túbinde jatpaıtynyn» kórsetti. Eýropa chempıonatynda ákesi de, balasy da oınap qana qoı­maı gol soqqan sańlaqtar tym sırek.

Portýgalııa quramasy – Eý­ropa chempıo­natynyń kýbogin ıelenýden úmitti ko­mandanyń biri. Krıshtıaný Ronaldý sport­tyq mansabyndaǵy sońǵy qurlyq birin­shi­ligin kóńildi notada aıaq­taǵysy keletini belgili.

Keshe Eýropa chempıonatynyń ekinshi týr oıyndary ótti. V tobynda Horvatııa quramasy Albanııaǵa qarsy oınasa, A tobynda Ger­manııa – Majarstan, Shotlandııa – Shveısarııa tartysqa tústi.