Sharapaty mol baǵdarlama

Memleket qoldaýymen júzege asqan joba kúni búginge deıin talaı janǵa taıanysh bolǵan. Qysqa­merzimdi kásiptik oqýdan keıin mansap ortalyǵyndaǵylar jumysqa ornalasýyńyzǵa da muryndyq bolmaq. Joba jumys izdeýshilermen qatar jumys berýshilerdiń de suranysyn qanaǵattandyrýdy kózdeıdi.

Almaty qalalyq Mansap ortaly­ǵynyń jetekshisi Ádilet Jańabaev bıyl kásiptik oqytý kýrstaryna 34 mamandyq boıynsha qabyldaý júretinin jetkizdi. Ásirese tiginshi, shashtaraz, kondıter, býhgalter, avtoelektrık, týrızm jónindegi agent, naýbaıshy, kıim dızaıneri sekildi mamandyqtarǵa suranys joǵary. Bıyl dál osy kásiptik salalar boıynsha myńǵa tarta azamatty qamtý josparlanǵan.

– Elimizde eńbek naryǵyn damytý­dyń 2024-2029 jyldarǵa arnalǵan tujy­rym­damasynda áleýmettik qorǵaýdy uıym­dastyrý basym baǵyttardyń biri retinde kórsetilgen. Eńbek mobıldiligi ortalyǵynyń negizgi maqsaty – jumys izdeýshiniń jumys tabýyna jáne kadrlardy irikteýde jumys berýshilerge kómek kórsetý. Atalǵan bastamany jumys­pen qamtýǵa ári kásiptik bilim alýǵa jár­dem­desýdiń belsendi sharasy dep ataǵan jón. Oqytý jumys berýshilerdiń ótinishi boıynsha oqý ortalyqtarynda, jumys berýshilerdiń jumys ornynda júrgiziledi. Oqý uzaqtyǵy 6 aıǵa deıin. Jobaǵa qatysýshylar oqý aqysy, bilim berý uıymdary jáne jumys berýshiler (70 myń teńge), jumys izdeýshiler (32 681 teńge) shákirtaqy nemese (73 840 teńge) jalaqy sııaqty mem­leket­tik qoldaýmen qamtamasyz eti­ledi. Oqý aıaq­talǵannan keıin ju­mys berýshi jumys­syzdardy alǵan mamandyǵy boıynsha turaqty jumys ornyna (keminde 6 aı mer­zimmen) jumysqa ornalastyrýǵa mindet­teledi. О́tken maýsym aıynda 184 adam oqýǵa jiberildi, – deıdi Á.Jańabaev.

Oqý men jumysta tabandylyq ta­nytq­an jandardyń óz kásibin órge dóń­geletýine de múmkindik mol. Jappaı kásip­kerlikti damytý sheńberinde 400 ese­lengen aılyq eseptik kórsetkish mólsherine deıin (1 476 800 teńge) memlekettik granttar berý kózdelgen. Bul – jańa bıznesti bastaý, damytý úshin qaıtarymsyz negizde beriletin bastap­qy kapıtal. Grant qarajaty isin jańa bastaǵan kásipkerlerge, sondaı-aq jekelegen áleýmettik sanattarǵa jatatyn azamattardyń óndirisin jolǵa qoıyp, ózin turaqty tabyspen qamtamasyz etýine kómek retinde beriledi. Dálirek aıtqan­da, kópbalalylar, asyraýshysynan aıy­rylý jaǵdaıy boıynsha járdemaqy alatyndar, qandastar, múgedek balany tárbıeleýshiler, múgedektigi bar azamattar qaıtarymsyz grantqa úmitker bola alady.

Deıturǵanmen, granttar qajetti qural-saımandar, eńbek quraldary, tehnologııalyq jabdyqtar, janýarlardy, kóshetterdi, butalardy, tuqymdardy satyp alý, úı-jaıdy jalǵa alý aqysyn tóleý sekildi baǵyttar boıynsha ǵana beriletinin eskergen jón. Arnaýly kómek jeke tutyný maqsattaryna, ıaǵnı kredıttik qaryzdardy óteýge, turǵyn úı jyljymaıtyn múligin satyp alýǵa jáne salýǵa, jer ýchaskelerin satyp alýǵa,obsh aksızdeletin ónim óndirýge berilmeıdi.

– Memleket bergen qarjyny maqsat­syz paıdalanǵany úshin 2020 jyly – 342, 2021–2022 jyldary – 106, 2023 jyly 255 talap-aryz sotqa berildi. 2024 jyly Almaty qalasy boıynsha jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa 528 mln 694 myń teńge somasyna 358 grant beriledi. 20 mamyr men 31 mamyr aralyǵynda grant berýdiń alǵashqy kezeńi ótip 179 azamat qamtyldy. Bi­rinshi lekte business.enbek.kz portalyna úmitkerlerden 902 ótinish túsken edi. О́tinish berýdiń kelesi kezeńi 15 shilde men 26 shilde aralyǵynda ótedi. Bul kezeńge de 179 grant qarastyrylǵan, – deıdi Á.Jańabaev.

Búgingi tańda jumysqa ornalasý – eń ótkir máseleniń biri. Almaty qalalyq О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda jýrnalıstermen júzdesken Mansap ortalyǵynyń mamandary áleýmettik jumys oryndary degenimiz ne, olar qalaı erekshelenedi, onyń kimderge arnalǵany týraly tarqatyp aıtyp berdi. Qarapaıym tilmen aıtqanda, áleýmettik jumys oryndary degenimiz – jumyssyz azamattardy jumysqa ornalastyrý úshin jumys berýshi men jergilikti atqarýshy organ arasyndaǵy sharttyq negizde jumys isteıtin ınstıtýt. Bul rette jumys berýshiniń menshik nysany mańyzdy emes.

Sarapshylardyń sózinshe, Almaty­nyń eńbek naryǵy birneshe baǵyt boıyn­sha damyp jatyr. Onyń alǵashqysy – dál osy áleýmettik jumys oryndary. Joba jumyssyzdar men múgedektigi bar adamdar úshin 12 aıǵa deıingi mer­zimge ýaqytsha jumys oryndaryn qurý­dy kózdeıdi. Jalaqynyń bir bóli­­gin memleket sýbsıdııalaıdy. Bul dege­­nińiz jumys berýshi belgilegen jala­qy mólsheriniń 35%-yn quraıdy. Mega­polıste jyl basynan beri áleýmettik jumys oryndaryna 519 adam jiberilgen bolsa, byltyr jyl kóleminde 985 adam qamtylǵan.

– Eńbek naryǵynyń taǵy bir baǵyty – qoǵamdyq jumystar. Olar biliktiligi joq adamdar úshin 12 aıdan aspaıtyn merzimge ýaqytsha jumys oryndaryn qurýdy kózdeıdi. Jalaqyny tolyq kólemde memleket (30 AEK mólsherinde) tóleıdi, bul osy jyly 110 760 teńgeni qurap otyr. Jyl basynan beri qoǵamdyq jumystarǵa 6 720 adam jiberildi (2023 jyly – 13 241).

12 aı­dan aspaıtyn merzimde mamandyǵy boıynsha bastapqy jumys tájirıbesin alý úshin 35 jastan aspaǵan, keıingi bes jyl ishinde oqýyn aıaqtaǵan, JOO jáne OOO túlekteri qataryndaǵy jumyssyzdarǵa arnalǵan Jastar praktıkasy baǵdarlamasy da óz tıimdiligin kórsetip otyr. Jalaqyny tolyq kólem­de memleket tóleıdi, bul bıyl 110 760 teńgeni quraıdy. Bıyl jastar tájirı­besine 134 qatysýshy jiberildi, – deıdi Mansap ortalyǵyndaǵylar.

Atalǵan baǵdarlamalardan bólek, 35 jastan aspaǵan, onyń ishinde jumys tájirıbesi joq NEET sanatyndaǵy jas­tardy 18 aıdan aspaıtyn merzimge ýaqytsha jumys oryndarymen qamtýǵa baǵyttalǵan «Birinshi jumys orny» dep atalatyn baǵdarlama bar. О́tken jyly jobaǵa 413 azamat tartylǵan bolsa, bıyl ázirge 48 adam jiberilgen.

Úsh jyl ishinde oqý oryndaryn bitirgen ári 35 jastan aspaǵan túlek­terge arnalǵan «Urpaqtar kelisim­sharty» jobasynyń, 50 jastan asqan jumyssyzdardyń ekonomıkalyq belsen­diligin arttyrýǵa baǵyttalǵan «Kúmis jas» jobalarynyń da tıimdiligi zor. Megapolıste bıyldan bastap zeınetkerlerge arnalǵan «Altyn jas» baǵdarlamasy júzege aspaq.

– Bul baǵdarlama zeınet jasyndaǵy adamdardy jumysqa tartý, olardyń belsendi fızıkalyq jáne emosıonaldyq jaǵdaıyn qoldaý, eńbekke qabiletti halyq sanyn jáne tálimger rólin arttyrý boıynsha teń jaǵdaı jasaýǵa arnalǵan. Baǵdarlamaǵa Almaty qalasyn­da tirkelgen jáne turatyn zeınet jasyn­daǵylar, sondaı-aq menshik nysanyna qaramastan Almaty qalasynyń jumys berýshileri qatysady. Zeınetkerlik jastaǵy adamdardyń jalaqysy jumys berýshilerdiń qarajaty esebinen belgi­lengen jalaqynyń 50%-dan kem emes mólsherinde jáne jergilikti bıýdjet qarajatynan 50% mólsherinde sýbsıdııalanyp, 85 myń teńgeden aspaıtyn mólsherde júrgiziledi. Baǵdarlamaǵa qatysý 36 aıdan aspaıdy jáne eńbek qatynastaryn merziminen buryn toqtatý múmkindigi bar. Joba 2024 jyldan 2028 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan. Jospar boıynsha 2024 jyly – keminde 500 adam, 2025 jyly – 1 000 adam, 2026 jyly 1 500 adam qamtylady dep kózdep otyrmyz, – deıdi Mansap ortalyǵynyń basshysy Á.Jańabaev.

Aıtpaqshy, jumys izdeýshilerge arnalǵan barlyq qyzmetti onlaın formatta paıdalanýǵa bolady. Búgingi tańda elektrondyq eńbek bırjasynda jumys berýshiler 4 805 jumys ornyna 2 213 bos jumys orny týraly habarlandyrý jarııalaǵan. Jyl basynan beri 30 994 adam jumysqa ornalasypty.

Kásiptik bilim alyp, jumysqa ornalasýdy kózdegen jandar ózderin tolǵan­dyrǵan saýaldar boıynsha Dostyq dańǵyly, 85 mekenjaıyndaǵy Mansap ortalyǵyna, «Áleýmettik qyzmetter úıine» júgine alady.

ALMATY