Almaty.tv Dúnıejúzilik taǵamtaný mamandarynyń zertteýine súıenip jazǵandaı, sońǵy 36 jylda salmaq qosqandardyń úlesi eki ese kóbeıgen. Ásirese alyp shaharlarda qarbalas ómir saltynyń áserinen belsendilik tómendep, túrli tez daıyndalatyn taǵamdarmen asqazandy toltyrý qalyptasqan ádetke aınalǵan.
– Adamdar az jumys isteıdi. Onyń ústine jastardyń fast-fýdty kóp jeýi, durys tamaqtanbaýy, sportpen shuǵyldanbaýy jáne bir orynda noýtbýktyń, kompıýterdiń aldynda azannan keshke deıin otyrýy, densaýlyǵyna zııan tıgizip, artyq salmaq qosyp jatyr dep oılaımyn, – dedi qala turǵyny Aısana Jalaıyr.
– Negizi artyq salmaq qozǵalystyń azdyǵynan jáne durys tamaqtanbaýdan qosylady, – dedi qala turǵyny Almas Farhatuly.
Artyq salmaq joǵaltý prosesi tek taǵamdy shekteý ǵana emes, sondaı-aq biz qalyptastyratyn ómir saltymen, tamaqtaný rejımi jáne uıyqymen de tyǵyz baılanysty. Eldegi eresekter arasynda 29,7 paıyz áıel men 33,9 paıyz er adamnyń artyq salmaǵy bar. Al halyqtyń 41 paıyzy semizdikke shaldyǵyp, zardap shegip júr.
– Taǵamtaný akademııasynyń derekterine sáıkes, elde semizdikke shaldyqqan adamdardyń sany 30 paıyzǵa jaqyndap barady. Bul - alańdatarlyq kórsetkish. Jurttyń artyq salmaqty tez jınap, aryla almaýynyń basty 2 faktory bar. Durys tamaqtanbaýdyń áserinen salmaǵyńyz ósip, ishki aǵza, densaýlyǵyńyzǵa zııany tıedi. Bizdiń oıymyzsha bul máseleni memlekettik deńgeıde qadaǵalap, kóńil bólýi kerek. Taǵam quramyn jiti tekserý mańyzdy, – dedi Tamaq bıotehnologııalary jáne mamandandyrylǵan tamaq ónimderi zerthanasynyń basshysy Iýrıı Sınıavskıı.
Belsendiliktiń azdyǵy, stress jáne genetıkalyq faktorlar, gormon jumysynyń buzylýy men tamaqtaný rejımin saqtamaýdyń áserinen artyq maı aılap, jyldap qosyla beredi. Dene salmaǵynyń ındeksi 30-ǵa jetse, semizdiktiń 1-dárejesi bolyp esepteledi. Mamandardyń aıtýynsha, qoǵamda durys tamaqtaný men salaýatty ómir salty mádenıetin qalyptastyrmaı másele sheshilmeıdi.
– Balalar men eresekterdiń semizdigi ártúrli bolady. Bul rette ata-analary balanyń tamaqtaný qaǵıdatyn qalyptastyrady. О́z tájirıbemde adamdardyń eń jıi jiberetin qateligi - ishetin sýyn tátti sýsyndarmen almastyryp, perzentterine de dál sony beredi. Amerıka halqyna qarasaq, olardyń basty problemasy - maıly taǵamdardy shekten tys paıdalanady. Al bizdiń eldegi dertti týdyratyn faktor - nan, sút, et ónimderi, ıaǵnı kómirsýdy mólsherden asyp beriledi, – dedi nýtrısıolog Lılııa Korpýsevıch.
Artyq salmaq – tek syrtqy kelbetke qatysty másele emes, bul adam densaýlyǵyna tóngen qaýip-qater. Júrek-qan tamyrlary aýrýlary, qant dıabeti, joǵary qan qysymy, býyn aýrýlary – artyq salmaqtyń saldarynan týyndaıtyn aýrýlar. Semizdik balalar men jasóspirimder arasynda da keń taralyp otyr.
