Mıllıard teńge taýdaı qoqysty retteı ala ma?

Memleket basshysy Úkimettiń ke­ńeı­tilgen otyrysynda ınvestorlardy tarta otyryp, iri qala­larda qatty turmystyq qal­dyq­tardy qaıta óńdeý zaýyt­ta­ryn salý jóninde tapsyrma bergen. Naýryz aıynda Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda iri qala­larda qatty turmystyq qal­dyq­tardy qaıta óńdeý zaýytta­ryn salý máselesi qaraldy. Eko­lo­gııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstri Erlan Nysanbaevtyń aıtýynsha, qaldyqtardy basqa­rý salasyndaǵy jobalardy jeńildik­pen qarjy­landyrý tetigi bekitildi. Buǵan qoqys tasıtyn kólikter satyp alý, suryptaý jelilerin iske qosý jáne qaıta óńdeý kásiporyndaryn qurý jobalary kiredi.

«Qaldyqtardy qaıta óńdeý, suryptaý jáne ónim alýǵa ba­ǵyt­talǵan mınıstr­lik­tiń óz min­dettemeleri bar. «Jasyl» eko­nomıkaǵa kóshý tujyrym­dama­syna sáıkes 2030 jylǵa qaraı kom­mýnaldyq qaldyqtardy qaıta óńdeý kórsetkishin 40%-ǵa jetkizý jumystaryn qolǵa aldyq. Úkimet baǵdarlama ázirledi. Munyń ishin­de qaldyqtardy basqarý sa­la­­syn­daǵy jobalarǵa 3%-ben, 3 jyl­dan 15 jylǵa deıin nesıe beriledi», deıdi Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi, Qal­dyqtardy basqarý depar­tamenti kom­mýnaldyq qaldyqtar basqarmasynyń basshysy Abylaı Álmuqanov.

Memleketten aldaǵy úsh jylǵa 185 mlrd teńge shamasyn­da qarjy qarastyrylyp otyr. Mınıstrlik pen ákimdikter birlesken túrde 94 jobany júze­ge asyrýdy josparlaǵan. Olardy iske asyrý arqyly tósemtas, lıýk, qoqys jáshigi, shyny ydys, streıch plenkalaryn jáne basqa da halyq tutynatyn taýarlar shyǵarýdy jolǵa qoıýǵa múmkindik týady.

Aıtalyq, osy 94 jobanyń ishinde 28-i qoqys shyǵaratyn tehnıka satyp alýǵa baǵyttalǵan. Sondaı-aq qýattylyǵy jylyna 3 mln tonnadan asatyn suryptaý jelilerin salý jáne jańǵyrtý boıynsha óńirler arqyly 21 joba pysyqtalypty. Jobalardy iske asyrý kezinde suryptaý jelileriniń qýatyn qazirgi 1,7 mln tonnadan 4,7 mln tonnaǵa deıin jetkizýge, ári elimizdiń barlyq óńirindegi qalalar men iri eldi me­ken­derdi qamtýǵa múmkindik beredi.

Qatty turmystyq qaldyqtar­dy qaıta óńdeý boıynsha jalpy qýattylyǵy jylyna 1,2 mln tonnadan asatyn jańa 37 zaýyt salý jáne jumys istep turǵan 8 zaýytty jańǵyrtý kózdelgen. Bul óńdeý kólemin jylyna 1,4 mln tonnaǵa deıin arttyrýǵa sebin tıgizedi. Atalǵan jobalar iri qalalarda ǵana emes, aýdandarda da iske asyrylady. Atap aıtqanda, ákimdiktermen birlesip Astana, Almaty, Shymkent, Semeı, Stepnogor, Aqtóbe, Atyraý, О́skemen, Taldyqorǵan, Oral, Qaraǵandy, Qyzylorda, Rýdnyı, Qostanaı, Aqtaý, Jańa­ózen, Ekibastuz, Shardara, Jez­qazǵan qalalarynda jáne Ile, Baızaq, Talas, Qaratal, Kóksý, Qaraqııa, Maqtaaral, Saryaǵash, Sozaq, Saıram aýdandarynda qoqys qaldyqtaryn óńdeıtin zaýyt qurylysy bastalady.

«Munyń barlyǵy jergilikti at­qarýshy organdarmen birlese júr­giziledi. Árbir joba Úkimet pen salalyq mınıstrliktiń baqylaýynda. Másele týyndaǵan jaǵdaıda sheshimin tabýǵa tyrysyp jatyrmyz. Ekinshiden, jergilikti ákimdiktermen sóılese otyryp, qaı óńirge qandaı qal­dyqtardy óńdeýge, suryptaýǵa qatysty joba qajet ekenin zerttep, sony ǵana pýlǵa engizdik. Jalpy, ekologııalyq kodekske sáıkes, bul saıasatty júzege asyrý negizinen jergilikti atqarýshy organdarǵa júkteldi. Árıne, bul jerde ár óńirdiń qarjylyq jáne basqa da jaǵdaıy birdeı emesi belgili. Mysaly, bir oblys­ta suryptaý jumystary jaqsy bolǵanmen, polıgondary nashar. Bolmasa, qoqys polıgondary durys bolǵanmen, suryptaý nemese qaıta óńdeý jaǵynda kemshilik bar. Biraq salaǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵan ınvestorlar jetkilikti. Endi buǵan qajetti barlyq qoldaýdy jandandyra otyryp, qaldyqtardyń bólinisi boıynsha, ıaǵnı qaǵaz, shyny, metall jáne plastık qaldyqtaryn qaıta óńdeý kásiporyndaryn qurý jumystaryn qolǵa aldyq», deıdi basqarma basshysy.

«Jasyl damý» AQ osy salada­ǵy qaıtalama shıkizatty jınap, qaıta óńdeýmen aınalysatyn kásiporyndarǵa sýbsıdııa qarastyrady. Aıtalyq, bıyl sýbsıdııalaýǵa 7,6 mlrd teńge bó­lin­gen. Bul – kásipkerlerdi yn­ta­landyrý jáne qaıta óńdeıtin kompanııalar jumysyn jaqsartý. Jergilikti bılik jobamen aınalysatyn kásipker nemese ınvestordy qoldaý úshin qajetti ınfraqurylymǵa (jol, elektr jelisi, sý jáne gaz qubyr­lary) kómektesý qajet. Demek qaldyqtardy óńdeýge qatysty jobalar aıaqqa nyq turǵansha ár óńirdegi jergilikti basshylyq olardy súıemeldeý jumysyn atqarady.

Sonymen qatar mınıstrlik qaldyqtardy basqarý salasyn­daǵy kásip­kerlik sýbektilerin tirkeýdi júr­gizgen. Búginde salaǵa qatysty 1 200-den astam kásip­kerlik tirkelipti. Sýbek­tiler tizimi mınıstrliktiń ınternet-resýrsynda ornalastyrylǵan. Demek bul kommýnaldyq qaldyq­tar eldiń keıbir aımaǵynda qoqys óńdeý keshenderinde suryptalady jáne óńdeledi degen sóz.

Mysaly, Astana qalasynda kom­mýnaldyq qaldyqtardy qaıta óńdeıtin «Astana Recycling Plant» zaýytyn, Almaty qalasynda – «Green Recycle», Shymkent qala­synda – «EKO Shına», «Baikra», «Býmprom», «MPZ Green Line», «Eco recycle», «Green Strap», «As-Pık» jáne «Evrokrıstall» JShS, Atyraý oblysynda – «EcoGreen Service», «Grınsıtı», Almaty oblysynda – «Qazaqstan Qaǵazy» AQ, «DorPlastInvest» pen «Qazja­sylteh» JShS, Soltústik Qazaqstan oblysynda – «Radýga», «Green Park», Túrkistan oblysynyń Ordabasy aýdanynda – «Green Technology Industries», «Statýs Everest», Qaraǵandy oblysynda «Qaraǵandy qalasy­nyń – Gor­KomTrans», «TTK», «Resaık­lıng», «Qaraǵandy Ekoservıs», Qostanaı oblysynda – «S.M.F system» toqyma emes materıaldar fabrıka­sy, Jambyl oblysynda – «Recycle Management Company» serik­tes­tikterin jáne Pavlodar obly­syndaǵy «Popov Ilıa» jeke kásipkerligin osy qatarǵa jatqyzýǵa bolady.

Premer-mınıstr aıtqandaı, kóp óńirlerde áli kúnge deıin kommýnaldyq qaldyqtardy jınaýǵa, olardy suryp­tap, qaıta óńdeýge jetkilikti kóńil bólinbeı tur. Ruqsat etilmegen qoqys úıindileri kóbeıgen ári ony joıý máselesi sheshimin tabar emes.

«Halyqaralyq tájirıbe kórse­tip otyrǵandaı, damyǵan elder turmystyq qaldyqtardy qaıta óńdep, barynsha kádege jaratyp júr. Bizde jınalǵan qoqysty jerge kóme salý, tipti bolmasa taýdaı qylyp úıip qoıý úırenshikti jaǵdaıǵa aınal­ǵan. Bul eldi mekenderdiń kórkin buzýmen qatar, eshqandaı sanıtarlyq, ekologııalyq nor­malarǵa saı kelmeıdi. Mı­nıstr­lik pen óńirler bul jumysty sozbalańǵa salyp jiberdi. Kásiporyndardyń kóbi qaıtalama shıkizatty jınaýmen, ony býyp-túıip, shetelge satýmen ǵana aınalysady. Al qaldyqtardy qaıta óńdep, túpkilikti ónim shyǵaryp otyrǵandar az», deıdi Úkimet basshysy.