Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Alǵashqy zaem berildi
Atalǵan baǵdarlama aıasynda nesıe berý úshin «Otbasy banki» Qazaqstan qor bırjasynan («KASE») 170,5 mlrd teńge aldy. Iаǵnı 24 shildede «KASE»-de banktiń áleýmettik oblıgasııalarynyń eki shyǵarylymyn ornalastyrý boıynsha mamandandyrylǵan saýda-sattyq ótkizilgen. Nátıjesinde, tutynýshylarǵa alǵashqy 60 zaem berildi. Qazir qonystoıyn atap ótýge Astana, Semeı, Shymkent, Almaty, Aqtóbe, Taraz jáne ózge de óńir turǵyndary daıyndalyp jatyr. Aıta keteıik, bir oblıgasııanyń nomınaldy quny – 1000 teńge. Bul rette tartylǵan qarajat mólsherlemesi saýda-sattyqty ótkizý qorytyndysy boıynsha aıqyndalyp, 14,25%-dy quraǵan. Oblıgasııalardyń aınalym merzimi – 5 jyl. Kýpondy tóleý kezeńdiligi – jylyna 2 ret. Bank oblıgasııalaryn satyp alýdyń artyqshylyǵy, bul kýpondyq syıaqy úshin salyq salynbaıdy.
«Otbasy banktiń» oblıgasııalary áleýmettik oblıgasııalar mártebesine ıe. Bul qosymsha opsııa olardyń ıelerine ESG damý saıasatyn júzege asyrý aıasynda aıtarlyqtaı artyqshylyq beredi. Sondaı-aq qor bırjasynda bizdiń oblıgasııalardy satyp alǵan ınvestorlar is júzinde «Naýryz» baǵdarlamasynyń qatysýshylary boldy. Olar erekshe muqtaj azamattardyń sanattaryna qoljetimdi nesıe berý úshin qarajat túrinde qorlandyrý jasady degen sóz. Men seriktesterimizge qosqan bul úlesteri úshin alǵys aıtamyn. Olardyń qoldaýynyń arqasynda bıyl 12 500 azamat qonys toıyn atap ótedi», dedi «Otbasy banktiń» basqarma tóraǵasy Lázzat Ibragımova.
«Naýryz» baǵdarlamasymen elimizde birinshi bolyp nesıe alyp, óz páteriniń kiltine qol jetkizgen tutynýshynyń biri – Gúlmıra Nurpeıisova. Tórt balanyń anasy. Aýrýhanada jumys isteıdi. Kópbalaly otbasy buǵan deıin aýyldaǵy ata-anasynyń úıinde turyp kelgen. Qazir Semeıden 2 bólmeli, árlengen páter satyp aldy. Nesıeni jyldyq 7% mólsherlememen rásimdegen.
«Biz sııaqty úlken otbasyǵa, árıne, jeke baspana qajet. 2016 jyly «Otbasy bankten» depozıt ashyp, qarajat jınadyq. Salymdy tezirek ósirý úshin jalaqydan aqsham birden banktegi depozıtime aýdarylatyndaı etip avtotólem ornattym. Jınaqtalǵan qarajat pen otbasymnyń úlken quramy «Naýryz» baǵdarlamasymen qatysýshylar tizimine enýge kómektesti», deıdi ol.
Bir kem dúnıe
Sarapshylar eldegi ıpotekalyq baǵdarlamalardyń keıbir tustary tıimsiz ekenin aıtady. Olardyń sózinshe, ıpoteka qymbat, ıaǵnı turǵyn úıge alynǵan nesıe somasy tym kóp. Al damyǵan memleketterde eń tómengi mólsherleme 2%-dan aspaıdy. Bizde mundaı jeńildik tek «Baqytty otbasy» baǵdarlamasynda ǵana bar, onyń ózinde ol barlyǵyna qoljetimdi emes.
«Mysaly, «Naýryz» baǵdarlamasyn alaıyq. Ipoteka somasy 30 mln teńge dep kórsetilgen. Jalpy merzimi – 12 jyl, 6 aı. Bul – osy paıyzdyq mólsherleme men bastapqy jarnaǵa sáıkes maksımaldy ıpoteka merzimi. Esepteıik. Bastapqy jarnasy – 20% nemese 6 mln teńge. Onyń ústine qosyp tóleıtini –
22 834 000 teńge. Ári qaraı kettik. Aldyn ala turǵyn úı zaemy 9%-ben 8 jylǵa júrse, bunyń ústine qosymsha tólemi sol jyldarda 21 600 000 teńge bolmaq. Sonda jalpy tólem – 302 703, sonyń ishinde 225 000 teńgesi aýaǵa ketetin tólem bolady. Qalǵan
77 703 teńgesi depozıtti toltyrýǵa ketedi. 8 jyldan soń depozıtte 50% (15 mln) jınalady da klıent turǵyn úı zaemyna aýysady. Bul 3,5%-ben 54 aıdy qamtıdy. Sol ýaqytqa ústine qosyp tóleýi – 1 234 000 teńgeni quraıdy. Bunyń tólemi – 300 630 teńge, sonyń ishinde negizgi boryshqa 257 myń teńge qarajat ketedi. Al paıyzdyq tólemi – 43 630 teńge», deıdi turǵyn úı jónindegi sarapshy Jasulan Jetpis.
Onyń sózinshe, «Otbasy banktegi» kez kelgen zaım basynda ne sońynda bolsyn qalaı bolǵanda da turǵyn úı zaemyna aýysý qajet. Al ony alý úshin banktiń 3 talaby bar:
- Depozıtke úsh jyl bolýy;
- 50% qarjy jınaqtalýy;
- Baǵalaý kórsetkishi kem degende 16 koeffısıent bolýy qajet.
Bizde qandaı da bir memlekettik baǵdarlamaǵa qatysýshy turǵyn úı zaemyn birden ala almaıdy. Ipoteka rásimdeledi, biraq aldymen 8 jyl boıy banktiń paıyzdyq boryshyn óteıdi. Qalǵan shaǵyn soma depozıt qoryna túsip otyrady.
О́ńirlik jobalardyń deńgeıi qalaı?
Búginde ár óńirge tıesili ıpotekalyq baǵdarlamalar da bar. Máselen, «Elorda jastary», «Almaty jastary» nemese «Syr jastary». Olar mundaı jobany «Otbasy bankpen» birlese otyryp iske asyrady jáne jobaǵa tek sol aımaqtyń turǵyndary qatysady.
7 jyldan beri jumys istep kele jatqan «Almaty jastary» baǵdarlamasyna 18 jastan bastap 34 jasqa deıingi turaqty tirkeýde turǵan almatylyqtar qatysady. Bul rette jubaıynyń jasy eskerilmeıdi, sondaı-aq baǵdarlamaǵa erli-zaıyptylardyń bireýi ǵana qatysýǵa quqyly. Baǵdarlamaǵa qatysýshynyń jumys ótili sońǵy 6 aıdan kem bolmaýǵa tıis. Ony mindetti zeınetaqy aýdarymymen rastaý qajet. Al ózin-ózi jumyspen qamtyǵan músinshi, sýretshi, dızaıner jáne basqa da qatysýshylar úshin, ıaǵnı jeke kásipkerler úshin eńbek ótili keminde 1 jyl bolýy kerek.
«Almaty jastary» baǵdarlamasy 2017 jyly bastaldy. Osy ýaqyt aralyǵynda 4 570 jas qonys toıyn toılady. Statıstıkaǵa saı bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salasynyń mamandary eń kóp nesıe alǵan. Qaryz alýshylardyń ortasha jasy – 29 jas. Bıyl baǵdarlamany júzege asyrýǵa 25 mlrd teńge qarastyryldy, onyń 22 mlrd teńgesi qalalyq bıýdjetten, 3 mlrd teńgesi «Otbasy bankten» bólindi. Bul 1 200 almatylyqtyń baspana máselesin sheshýge múmkindik beredi», deıdi «Otbasy bank» AQ Almaty qalalyq fılıalynyń dırektory Danagúl Túsipova.
Sarapshy Jasulan Jetpistiń aıtýynsha, aımaqtyq ıpotekalyq baǵdarlamalarda jumys isteıtin basqa salalar boıynsha keıbir shekteýler bar.
«Nelikten zaýytta, óndiriste nemese qurylysta isteıtin jas maman qoldaý ala almaıdy? Durysy, olarǵa 5% mólsherlemesi, 13 jylǵa bastapqy jarnasy 10%, meıli 20% bolsa da, 18 mln teńgege deıin birinshi ne ekinshi naryqtan alýǵa úı alýǵa tejeý bolmasa eken. Ekinshiden, turǵyn úıge kezekke turǵandardy ǵana memlekettik baǵdarlamaǵa qatystyrý sharty belgilengen. Buryn olaı emes edi. Kezekke turmaǵan azamattar da memlekettik baǵdarlamaǵa qatysyp, óz depozıtin jaqsy jınaǵandar úı alý múmkindigine ıe bolatyn. Buny da qaıta jandandyrý kerek», deıdi.
Sondaı-aq sarapshy óńirlik baǵdarlamalardaǵy «óz qalasynda turaqty tirkeýde turý kerek» degen talapty da qaıta qaraý kerek dep esepteıdi.
