Jadyraev qana jarady
Ǵalamdyq dodada Qazaqstannyń tórt balýany baq synady. Sol «klassıkter» arasynan Demeý Jadyraevtyń ǵana joly boldy. 77 kg salmaqta synǵa túsken sańlaqtyń júrip ótken joly jaıynda buǵan deıin de biz san márte áńgimelegenbiz. Sol sebepti oǵan qaıta oralyp jatýdyń qajeti joq dep oılaımyz. Eń bastysy, jasy 35-ke taıaǵan jampoz óziniń ójettigi men tabandylyǵy arqyly osyndaı dárejege jetti. Jalpy, Parıj Demeý úshin qutty meken boldy. Olaı deýge negizi, Jadyraev óziniń sporttyq mansabyndaǵy eń qomaqty tabystaryna dál osy shaharda qol jetkizdi. 2017 jyly ol Sena ózeniniń jaǵalaýynda álem chempıonatynyń kúmis medalin moınynda jarqyratsa, arada jeti jyl ótkennen soń sol kórsetkishin Olımpııa oıyndarynda qaıtalady.
Táýelsiz Qazaqstannyń grek-rım sheberleri arasynan Demeý Jadyraevtyń esimi Olımpıadada jeńis tuǵyryna kóterilgen altynshy balýan retinde tarıhta qaldy. Boranbek Qońyratovtyń shákirtine deıin atalǵan básekede Iýrıı Melnıchenko (1996 jyly) – altyn, Georgıı Sýrsýmııa (2004) men Nurbaqyt Teńizbaev (2008) – kúmis jáne Mhıtar Manýkıan (2004) men Danııal Gadjıev (2012) qola medaldi moınynda jarqyratty. Keıingi eki jarystan otandastarymyz oljasyz oralǵanymen, ózge memleketterdiń týy astynda óner kórsetken qandastarymyz jaqsy nátıje kórsetti. Atap aıtsaq, eń jeńil salmaqta saıysqa túsken О́zbekstannyń qazaǵy Elmurat Tasmuratov Rıo-de-Janeıroda jáne Qytaıdyń qazaǵy Ýálıhan Serikuly Tokıoda úzdik úshtikti túıindedi.
О́kinishke qaraı, ózge «klassıkterimiz» el senimin aqtamady. Aıdos Sultanǵalı (60 kg) alǵashqy aınalymnan asa almady. Tusaýkeser kezdesýlerin jeńispen aıaqtaǵan Nursultan Tursynov (87 kg) pen Álimhan Syzdyqov (130 kg) ekinshi kezeńde súrindi. Sóıtip, Demeý Jadyraevtyń jalǵyz júldesi kóńilge demeý boldy.
Ańyz adam bozkilemmen qosh aıtysty
Parıjdegi oıyndardan keıin birneshe sportshy úlken sportpen qosh aıtysatynyn jarııa etti. Solardyń arasynan aty ańyzǵa aınalǵan eki balýanǵa erekshe nazar aýdara ketsek, esh aıyby joq. Alǵashqysy – Mıhaın Lopes. Kýbanyń qabylany adam nanǵysyz kórsetkishke qol jetkizdi. Alǵash ret ol 2004 jyly Afıny Olımpıadasyna qatysyp, shırek fınalda reseılik Hasan Baroevqa jol berdi. Ol kezde bolashaq juldyz 22 jasta edi. Esesine «El Terrıbl» (Qorqynyshty) atanǵan taý tulǵa 2008 jyly Beıjińde, 2012 jyly Londonda, 2016 jyly Rıo-de-Janeıroda, 2021 jyly Tokıoda qarsylas shaq keltirmedi. Mine, endi Parıjde barlyq qarsylasynan basym túsip, bes dúrkin Olımpıada chempıony atandy. Lopeske deıin birde-bir balýan osyndaı dárejege jetken emes.
Tarıhtyń sarǵaıǵan betterin paraqtasaq, 2004-2016 jyldar aralyǵynda áıelder kúresiniń qas sheberi, japonııalyq Kaorı Itıo tórtjyldyqtyń basty dodasynda tórt márte daralandy. Grek-rım kúresinen Karl Vestergren (Shvesııa, 1920, 1924, 1932 jyldary) men Aleksandr Karelın (KSRO, TMD, Reseı, 1988, 1992, 1996), erkin kúresten Aleksandr Medved (1964, 1968, 1972) pen Bývaısar Saıtıev (1996, 2004, 2008), osy kúres túrleriniń ekeýin de jetik meńgergen Ivar Iýhansson (Shvesııa, 1932 jyly – eki ret, 1936 jyly), dzıýdoshy Tadahıro Nomýra (Japonııa, 1996, 2000, 2004) men Teddı Rıner (2012, 2016, 2024) bul belesti úsh retten baǵyndyrdy.
Balýandardan bólek, ondaı baq boksshylar men aýyr atletterge de buıyrmady. Bylǵary qolǵap sheberleri arasynan majarstandyq Laslo Papp (1948, 1952, 1956) jáne Kýbanyń qos qabylany – Teofılo Stıvenson (1972, 1976, 1980) men Felıks Savon (1992, 1996, 2000), ziltemirshiler saıysynda túrkııalyq Naım Sýleımanoglý (1988, 1992, 1996) men Halıl Mýtlý (1996, 2000, 2004), grekııalyq Pırros Dımas (1992, 1996, 2000) pen Akakıos Kakıashvılıs (1992, 1996, 2000) jáne qytaılyq Lıýı Sıaoszıýnniń de (2012, 2016, 2020) Olımpıadanyń úsh dúrkin chempıony degen ataqtary bar. Biraq Bostandyq araly batyrynyń orasan zor tabysynyń qasynda bunyń barlyǵy da qazirgi kezde qarapaıym kórsetkish sekildi kórinip qaldy.
Álemdik sport tarıhynda óz ornyn oıyp turyp alǵan Mıhaın Lopes fınaldyq saıystan keıin aıaqkıimin sheship, bozkilemde qaldyryp ketti. Bul rásim balýandar arasynda «úlken sportpen qoshtastym» degendi bildiredi. Sol sátte taý tulǵanyń ózi ǵana emes, «Gran-Pale-Efemerge» jınalǵan san myń jankúıer men kógildir ekranǵa kóz tikken mıllıondaǵan kórermen kózine jas aldy. Tipten, egilip jylaǵandardy da kózimiz kórdi. Sóıtip, ańyz adam barshamyzǵa «Qosh!» dedi.
Belenıýk ketti, Aleksanıan qaldy
Olımpııa oıyndarynda tolyq medaldar jıyntyǵyn enshilegen 33 jastaǵy Jan Belenıýk te dál solaı istedi. Onyń ákesi Vensan – rýandalyq, anasy Lıýdmıla – ýkraınalyq. Olar keńes odaǵy dáýirinde stýdent kezinde tanysqan. Kóńili jarasqan jastar kóp uzamaı, otbasyn qurdy. 1991 jyly Kıevtegi perzenthanalardyń birinde Jan dúnıege keldi. 1994 jyly Rýandada azamattyq soǵystyń oty órshidi. Ákesi sol jaqqa attanyp, mert boldy. Jan atalǵan memlekettiń astanasynda anasy men ájesiniń qolyna tárbıelendi.
Ýaqyt oza Belenıýk Ýkraınanyń maqtanyshyna aınaldy. Olımpıadada – úsh (1+1+1), álem chempıonatynda – bes (2+1+2), Eýropa birinshiliginde – alty (3+0+3), Eýropa oıyndarynda – eki (1+1+0) jáne Dúnıejúzilik ýnıversıadada (0+0+1) bir júlde aldy. 2019 jyly áıgili balýan Joǵarǵy radanyń depýtaty bolyp saılandy. Jan Belenıýk Parlamentte Jastar jáne sport komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary qyzmetin atqarady. Bul azamat ta qola medaldi qanaǵat tutqannan keıin aıaqkıimin kilemde qaldyryp, biraz jankúıerdi jylatty. Belenıýk boıyndaǵy bar kúsh-jigeri men qajyr-qaıratyn endi Ýkraına halqynyń ál-aýqatyn arttyrý úshin jumsaýǵa bekindi.
Al Jan Belenıýkpen túıdeı qurdas Artýr Aleksanıannyń áli de kúrespen qosh aıtysqysy joq. HHI ǵasyrdaǵy Armenııanyń eń ataqty sportshysy dep tanylǵan grek-rım kúresi sheberinde Olımpıadanyń (1+2+1) – tórt, álem chempıonatynyń – jeti (4+3+0), qurlyqtyq dodanyń 10 (7+2+1) jáne Eýropa oıyndary (1+0+0) men Dúnıejúzilik ýnıversıadanyń (0+1+0) bir júldesi bar. О́ziniń ákesi, ataqty bapker Gevorg Aleksanıannyń qolastynda jattyǵatyn ol BAQ ókilderine bergen suhbatynda «Men jeńiske toıǵan joqpyn. Áli de alysyp-julysyp, jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterilgim keledi. Kúnde sol oımen oıanamyn jáne sol oımen uıqy qushaǵyna ketemin. Eń bastysy, maqsat bar. Soǵan jetý úshin aldaǵy jyldary da aıqasýǵa daıynmyn. Al eger motıvasııamnan aıyrylsam, sol kúni-aq bozkilemnen ketemin», dep málimdedi.
Lopesten basqalary tuǵyrdan taıdy
Osydan úsh jyl buryn Tokıo Olımpıadasynda bas júldeni oljalaǵan balýandar arasynda tek Mıhaın Lopes (130 kg) ǵana óz bıiginde qala aldy. Qalǵany tómendedi. Osydan úsh jyl buryn aldyna jan salmaǵan onyń otandasy Lýıs Ortıs (60 kg) Parıjde 67 kg salmaqta synǵa túsip, qola medaldi qanaǵat tutty. Jan Belenıýk te (87 kg) úshinshi orynnan asa almady. Tokıoda dara shyqqan úsh daraboz Fransııada kórermender nazarynan tys qaldy. Tarqatyp aıtsaq, ırandyq Mohammed Reza Geraıdiń (67 kg) ornyna Saıd Esmaılı kúresti. Parsy eliniń jas jolbarysy senimdi tolyǵymen aqtady. Jasyndaı jarqyldaǵan Esmaılı bas júldeni oljalady. Majarstandyq Tomash Lerınsti (87 kg) almastyrǵan álem chempıony Tomash Loshonsı bul básekede úzdikter qataryna qosyla almady. Al saıası jaǵdaıǵa baılanysty Reseı balýandarynyń Olımpıadaǵa qatyspaǵany belgili. 2021 jyly Kúnshyǵys elinde 97 kg salmaqta Musa Evloevtyń top jarǵany esimizde.
Japonııanyń juldyzy Keneshıro Fýmıta (60 kg) osydan úsh jyl buryn alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndaryndaǵy kúmisin Parıjde altynǵa almastyrdy. Kúnshyǵys elinde qolaǵa qol sozǵan Irannyń pehlevany Mohammadhadı Saravı (97 kg) bul joly bas júldeni qanjyǵasyna baılady. Al Parvız Nasıbov (67 kg) pen Artýr Aleksanıan (97 kg) óz ornyn saqtap qaldy.
Parıj Olımpıadasynda jeńis tuǵyryna kóterilgen balýandar arasyndaǵy eń eresegi Mıhaın Lopes ekenin aıta ketýge tıispiz. Olımpıadanyń bes dúrkin chempıony 20 tamyzda 42 jasqa tolady. Fınalda Lopeske ese jibergen chılılik Iаsmanı Okosta – 36 jasta. Ardagerler qatarynda Demeý Jadyraev ta bar. Olımpıadanyń kúmis júldegeri atanǵan jerlesimizdiń jasy 35-ke taıady. Al eń jas chempıon – 21 jastaǵy Saıd Esmaılı. Onymen túıdeı qurdas ázerbaıjandyq Hasrat Jafarov 67 kg salmaqta úzdik úshtikti túıindedi.
Sonymen, Fransııanyń bas shaharynda ótken jarysta Iran men Japonııa quramalary keremet nátıje kórsetti. Parsy eli pehlevandary 2 altyn, 1 kúmis jáne 1 qolany oljalady. Kúnshyǵys eliniń órenderi bas júldeniń ekeýin óz qorjynyna saldy. Úshinshi orynda – Kýba. Bostandyq eliniń balýandary 1 altyn men 2 qolany enshiledi. Sondaı-aq bul jarysta Bolgarııa (1+0+0), Qytaı (0+1+2), Armenııa (0+1+1), Ýkraına (0+1+1), Qazaqstan men Chılı (0+1+0), Qyrǵyzstan (0+0+3), Soltústik Koreıa, Ázerbaıjan jáne Danııanyń (0+0+1) grek-rım kúresi sheberleri jeńis tuǵyryna kóterildi.
