Qorymnan tabylǵan jádigerler

Irgesi ertede qalanǵan Uzyn­bulaq aýyly mańyndaǵy taý bókterindegi topyraqty sonaý keńestik zamannan beri óńir tur­ǵyndary túrli qajettilikke paıdalanyp keledi. Qurylys qarqyn alǵan sońǵy jyldary topyraq alý jedel qarqynmen júzege asyp, onyń aýmaǵy birneshe gektar jerdi qamtydy. Áli kúnge deıin jergilikti halyq býldozer, ekskavator, taǵy basqa tehnıkany jaldap, topyraq áketip jatyr. Topyraq alǵan kezde jergilikti halyq keı jerlerden únemi adam men mal súıekterin taýyp alatyn. О́tken jyly joǵaryda aty atalǵan organ ókilderi osyndaı aqparatty alǵan soń qazba jumystaryna qarajat bólý týraly sheshim shyǵaryp, ony ekspedısııa músheleri júzege asyrdy.

«Mundaǵy qorym apattyq jaǵ­daıdaǵy birneshe qorǵandardan turady. Keıbir qorǵandar túgeldeı joıylyp ketken, birqatary jartylaı buzylǵan, taǵy da sol sııaqty. Keıbir múddeli adamdardyń tarapynan jasalynýy múm­kin apattyq jaıttardy boldyrmaý úshin eń aldymen bútin obalar qazylyp, túrli artefaktiler (qysh, aǵash qaldyqtary, jylqy úzeńgileri, temirden jáne qoladan jasalǵan toǵa­lar), adam qańqasy men jan-ja­nýarlardyń súıek qaldyqtary qazyp alyndy. Tabylǵan oljaǵa qaraǵanda, qorǵandardyń basym bóligi túrki dá­ýirine tán. Qorymnan tabylǵan eki azý tisi saqtalǵan qabannyń tómengi jaq súıegi mamandardyń qy­zyǵýshylyǵyn týdyryp otyr. Bálkim bul jylqynyń jaq súıegi de bolýy múmkin, eger qabannyń jaq súıegi bolsa, onda ol óte sırek kezdesetin qubylys. Mu­nyń kýlttik sıpaty bolǵandyǵy anyq», deıdi ekspedısııa jetekshisi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Dosbol Baıqonaqov.

Eýrazııa aımaǵynda qabannyń azý tisinen jasalǵan quraldar men áshe­keıler neolıt dáýirinen bastap keńinen kezdese bastaıdy. Janýardyń beınesi elimizdegi jartas sýretterinde jıi ushyrasady. Qola dáýiri men erte temir ǵasyrynda qaban aýlaýǵa shyǵý jaýyngerler úshin kózsiz erlik bolǵan edi. Kóptegen halyqtardyń dástúrli dúnıetanymynda qaban totem retinde belgili boldy nemese ol erlerge tán kúsh-qýatty sıpattady, sondaı-aq ónim­di túr­de kóbeıýdiń rámizdik mánine aı­naldy.

Uzynbulaq qorymy maman­darǵa Ońtústik-Shyǵys Qazaq­standy mekendegen ejelgi túr­kilerdiń materıaldyq jáne rýhanı mádenıeti turǵysynda negizdemelik derekkóz usynyp otyr.

Almaty oblysy,

Kegen aýdany