О́ńirdiń damý kórsetkishterimen tanysty

Premer-mınıstr Jezqazǵanda jańa aýdan men ınjenerlik kommýnıka­sııalardyń qurylysy júrgizilip jatqan aýmaqqa bardy. Oljas Bektenovke oblysty sýmen qamtamasyz etý jaǵdaıy men jospary týraly baıandaldy. Buǵan qosa Úkimet basshysy Abaı atyndaǵy mamandandyrylǵan mektep-gımnazııa ınternatynyń oqýshylaryna arnal­ǵan jataqhanaǵa baryp, bilim berý ınfra­qurylymymen tanysty.

О́tken 7 aıdyń qorytyndysy boıynsha ob­lysta paıdalanýǵa berilgen turǵyn úı kólemi 34,5 myń sharshy metr­di qurady, bul ótken jyldyń sáıkes keze­ńindegi kórsetkishten 4,8%-ǵa artyq. Jez­qazǵanda oblys ortalyǵyn damytýdyń bekitilgen bas jospary aıasynda qarqyndy qurylys jumystary júrgizilip jatyr.

Birinshi kezeńge sáıkes 2030 jylǵa deıin Jezqazǵannyń Batys aýdanynyń 44 gektaryn ıgerý kózdelgen. Qala ákimi Qaırat Shaıjanov jer teliminde jalpy aýdany 982,6 myń sharshy metr 88 kópqabatty turǵyn úı jáne 67 áleýmettik, mádenı, turmystyq nysan, onyń ishinde mektepter, balabaqshalar, drama teatry, tehnıkalyq JOO, medısına mekemeleri, oqýshylar saraıy jáne t.b. salý josparlanyp otyrǵanyn baıandady.

Búgingi tańda 360 otbasy pátermen qam­tamasyz etilgen, olardyń 240-y halyqtyń áleýmettik jaǵynan az qam­tylǵan toptaryna jalǵa beriledi.

Premer-mınıstr Jezqazǵannyń bas josparyn iske asyrý aıasynda Úkimet magıstraldyq jylý, sý qubyry jáne káriz jelilerin salýǵa 4,8 mlrd teńge bólgenin atap ótti. Jalpy uzyndyǵy 10,5 km kommýnıkasııalardyń bir bóligi osy jyldyń sońyna deıin tolyq salynady, jylý jelilerin salý jobasy 2025 jyly da jalǵasady. Sondaı-aq oblys ákimdigi men «Qazaqmys korporasııasy» arasyndaǵy memorandým aıasynda bıyl qalanyń káriz tazartý qurylystaryn rekonstrýksııalaý jobasy ázirlendi, qazirgi ýaqytta memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy alyndy.

Jezqazǵan halqyn sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etý máselesine erekshe nazar aýdaryldy. Qalany sýmen jabdyqtaý kózderi – Keńgir sý qoımasy jáne Úıtas-Aıdos jerasty sý qabyldaǵyshy, ol 70%-ǵa tozǵan.

Atalǵan máseleni sheshý maqsatynda oblysta sharýashylyq aýyzsý tazartý qurylystaryn jáne II kótergish sorǵy stansasyn qaıta jańartý jobalary iske asyrylyp keledi. Jumystardy 2025 jyldyń sońynda aıaqtaý josparlanǵan. Jobany iske asyrý nátıjesinde 89,2 myńǵa jýyq turǵynǵa sapaly aýyzsý qoljetimdi bolady. Sondaı-aq Sátbaev jáne Jezqazǵan qalalarynyń, sonymen qatar jaqyn mańdaǵy eldi mekenderdiń turǵyndaryn sharýashylyq aýyzsýmen qamtamasyz etetin Esqula sý qubyrynyń qurylysy júrgizilip jatyr.

Oljas Bektenov atalǵan jobalardy iske asyrýdyń basymdyǵyn atap ótti. Sý resýrstary jáne ırrıgasııa, О́nerkásip jáne qurylys, Qarjy mınıstrlikterine jumystardy ýaqtyly aıaqtaý úshin qajetti qarajattyń bólinýin qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

«Memleket basshysynyń tapsyrmasymen 2025 jyldyń sońyna deıin halyqty sapaly aýyzsýmen 100 paıyz qamtamasyz etý qajet. Bul – áleýmettik mańyzdy mindetterdiń biri», dep atap ótti O.Bektenov.

Úkimet basshysy sapar barysynda Abaı atyndaǵy mamandandyrylǵan mektep-gımnazııa ınternatynyń oqýshylaryna arnalǵan jataqhana ǵımaratyn aralap kórdi. Tıisti jumystar tolyǵymen aıaq­talyp, 1 qyrkúıekte balalardy qa­byldaý jáne ornalastyrý jumystary bastalady. Úsh qabatty jańa ǵımarat 200 balaǵa arnalǵan. Turǵyndarǵa yńǵaıly bolýy úshin asúı, turmystyq bólmeler, qural-jabdyqtar qoıatyn jáne kir jýatyn bólmeler, oqý bólmesi qarastyrylǵan.

Úkimet bilim sapasyn arttyrýǵa, onyń ishinde ınfraqurylymdy damytýǵa aıryqsha kóńil bólip keledi. Máselen, bıyl Jezqazǵanda 300 oryndyq «Jaıly mektep» qurylysyn aıaqtaý josparlanyp otyr, birqatar mektep 2025 jyly paıdalanýǵa beriledi.

Sondaı-aq Úkimet basshysy Jezqazǵan baıytý fabrıkasynyń ón­diris­tik alańdaryn aralap, óndiristi jańǵyrtý josparlaryn kórdi. Kásip­oryn jyl saıyn shamamen 21,3 mln QMT (qurǵaq metrıkalyq tonna) mys kenin qabyldaıdy, 445 myńnan astam QMT konsentrat óndiredi. 2020-2024 jyldary Jezqazǵan baıytý fabrıkasyn jańǵyrtýǵa jáne jabdyq satyp alýǵa 49,5 mlrd teńge ınvestısııa baǵyttaldy.

«Qazaqmys» korporasııasy fabrıkany jańǵyrtýdy kezeń-kezeńimen jalǵastyrýda. №1 jáne №2 baıytý fabrıkalary bas korpýsynyń №2 blogin rekonstrýksııalaý júzege asyrylyp jatyr. Investısııa somasy – shamamen 20 mlrd teńge, mys alý kórsetkishteriniń artýy esebinen konsentrattaǵy mys ósiminiń 3%-ǵa ósýi kútilip otyr. Búgingi tańda qurylys-montajdaý jumysy aıaqtalyp, iske qosý-retteý kezeńi bastalady.

Oljas Bektenov óndiristik nysandardy jańǵyrtýdyń mańyzyn atap ótti. О́ıtkeni bul otandyq taý-ken metallýrgııa salasynyń damýyna eleýli serpin beredi.

Úkimet basshysyna «Jezqaz­ǵansı­rekmet» RMK qyzmeti týraly aqparat berildi. 25 jyldan astam ýaqyt boıy kásiporyn gıdrometallýrgııalyq tásil­men mys óndirisiniń qaldyqtarynan sırek metaldardy alýmen aınalysady. Sonymen qatar ǵarysh jáne avıasııa ındýstrııasynyń elektr jabdyqtaryn óndirýde qoldanylatyn ammonıı perrenatynyń TMD-daǵy iri óndirýshisi ári eksporttaýshysy sanalady. О́nimder álemdik naryqta suranysqa ıe.

Premer-mınıstr memleket kásip­oryndy jańǵyrtýǵa qoldaý kórse­tetinin atap ótti. Bul rette óndiristi ártaraptandyrý, ónim jelisin keńeıtý saıasatynyń mańyzy atap ótildi.

Jumys sapary barysynda Premer-mınıstr álemdik deńgeıde gıdro­metallýrgııalyq tehnologııalardy damytý men ońtaılandyrýdyń negizgi býyny sanalatyn «Kazakhmys Smelting» JShS tájirıbelik gıdrometallýrgııalyq zaýytyna da arnaıy bardy. Jobanyń maqsaty – energııany az tutynatyn jáne ekologııalyq qaýipsiz óndiriske kóshýdi qamtamasyz etetin pırometallýrgııadan mys alý tehnologııasyn gıdrometallýrgııaǵa qaıta baǵdarlaý. Bul ádis tómen sortty shıkizatty qaldyqsyz qaıta óńdeýge múmkindik beredi. Búgingi tańda tústi, sırek jáne baǵaly metaldardy óndirýge 3 patent bar. Jaqyn arada gıdrometallýrgııa jobasy tolyqqandy iri zaýytqa aınalady.

Korporasııa 4 jyl ishinde ǵylymı-zertteý qyzmetine 25,4 mlrd teńge bóldi. О́ndiristik úderisterdi sıfrlandyrý jáne avtomattandyrý, ekologııany qorǵaý sheshimderi, densaýlyq saqtaý, geologııalyq barlaý, qyzmetkerlerdiń ǵylymı áleýetin damytý jáne basqa da baǵyttar boıynsha 242 ǴZTKJ jobasy iske asyryldy.

Ǵylym jáne joǵary bilim mı­nıstri Saıasat Nurbek Premer-mı­nıstrge otandyq ǵalymdardyń óner­kásip kásiporyndaryn, onyń ishinde «Qazaqmysty» ǵylymı turǵyda súıe­mel­deý barysy týraly baıandady. Ǵylymı orta aldyna ken quramy tómen konsentratty óńdeýdiń ınnovasııa­lyq teh­no­logııalaryn ázirleý mindeti qoıyl­dy. Bul maqsattarǵa naqty ekonomıka­nyń suranysy men qajettiligin sheshýdiń jańa tetikterin izdestiretin ǵylymı-tehnologııalyq hakatondar baǵyttalady.

«Bul zaýyttyń ashylýy ónerkásip pen ǵylym yntymaqtastyǵynyń úlgisi sanalady. Ǵylymı zertteý jumystaryna ınvestısııa salýǵa jáne elimizdiń joǵary oqý oryndarymen birlese jumys isteýge degen umtylysty basqa kásiporyndar da jalǵastyrýy kerek. Shıkizattan metall alýdyń qoldanystaǵy ádisterin jaqsartý úshin ozyq zertteýlerdi qoldanǵan jón. Bul rette qorshaǵan ortaǵa tıgizetin áserin erekshe baqylaýda ustaý qajet», dep atap ótti O.Bektenov.

Sonymen qatar Oljas Bektenov óńirdiń kommýnaldyq-energetıkalyq sektory nysandaryn aralap, ınfra­qurylymdy jańǵyrtý qarqynymen tanysty. Atap aıtqanda, Úkimet basshysy Sátbaev qalasynyń 70 myńǵa jýyq turǵyny úshin jylý jáne ystyq sý kózi bolyp sanalatyn №1 jáne №2 jylý stansalaryna bardy. Premer-mı­nıstrge qazirgi ýaqytta №1 jylý stan­sasynda kúrdeli jóndeý jáne 4 qa­zan­dyqqa, sondaı-aq gaz qubyrlaryna aǵymdaǵy jóndeý júrgizilip jatqany týraly baıandaldy.

Jezqazǵan JEO-da da jabdyqtar­dy jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. Bul maqsatqa 13,5 mlrd teńge bólindi. Qazirgi tańda №5 qazandyq agrega­tyna kúrdeli jóndeý jasalyp, jumystyń 60%-y oryn­daldy, sondaı-aq №7 qazan­dyqqa keńeıtil­gen-aǵymdaǵy jóndeý jos­parlanyp otyr. Qazandyq agregaty men týrboagregattarǵa júrgizilgen jóndeý jumystarynan soń tozý kórsetkishi 84%-dan 63%-ǵa deıin tómendedi. №8 qazandyqty jańǵyrtý 70%-ǵa oryndaldy. Oljas Bektenov óńir basshylyǵyna, sondaı-aq «Qazaqmys» korporasııasyna jumys qarqynyn arttyrýdy, aldaǵy qysqa daıyndyqty jedel ári sapaly aıaqtaýdy tapsyrdy.

«Halyqty jylýmen jáne ystyq sýmen qamtamasyz etý azamattardyń áleýmettik ál-aýqatyna, sondaı-aq jalpy óńirdegi jaǵdaıǵa áser etedi. «Qazaqmys» korporasııasy Jezqazǵan JEO boıynsha, sondaı-aq Sátbaev qalasynyń №1 jáne №2 jylý stansalary boıynsha barlyq mindettemeni oryndaýǵa tıis. Bul jerde ákimdik pen korporasııa arasynda úılesimdi jumys júrgizý qajet. Barlyǵy ýaqtyly jasalýy kerek», dep tapsyrdy Premer-mınıstr.

Sondaı-aq Oljas Bektenov Jylandy kenishinde bolyp, sala qyzmetkerlerin kele jatqan kásibı merekeleri – Shahter kúnimen quttyqtady, olarǵa Prezıdent atynan memlekettik marapattardy tapsyrdy.

Budan bólek, Premer-mınıstr «Qazaqmys korporasııasy» JShS basqarma tóraǵasy Nurahmet Nurıevtiń kompanııanyń aǵymdaǵy qyzmeti, ınvestısııalyq baǵdarlamalary, damý josparlary, áleýmettik jobalary men el ishindegi qundylyqty damytý boıynsha atqarylyp jatqan jumystary týraly baıandamasyn tyńdady.

Bıylǵy 6 aıda korporasııa Ulytaý oblysyndaǵy jetkizýshilerden 92,7 mlrd teńgege taýarlar, jumystar men qyzmetter (TJQ) satyp aldy, óńir­degi óndirýshilerden TJQ satyp alý úlesi 35,5%-dy qurady. Jergilikti kásip­oryndarmen 27,8 mlrd teńgege ofteık kelisimsharttar jasaldy. «Qazaqmys» ishki qundylyǵynyń jalpy úlesi bıyl 71,7%-dy qurady. Respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetke túsetin túsimder birneshe esege ósti.

Oblys ónerkásiptiń ótken jylǵy kórsetkishterimen salystyrǵanda 7% ósimmen elimizde 4-orynda tur. Premer-mınıstr qarqyndy tómendetpeýdi tapsyrdy jáne odan ári ósý úshin qolda bar rezervterge nazar aýdardy.

«Memleket basshysy Qazaqstan halqyna Joldaýynda elimizdiń taý-ken metallýrgııa keshenin damytýdyń mańyzdy ekenin basa aıtty. Jekemenshik kásiporyndardy geologııalyq barlaý­ǵa ınvestısııa salýǵa yntalandyrý basym mindetter qatarynda. О́ńdeý ónerkásipterin shıkizatpen qamtamasyz etý kólemin ulǵaıtý úshin barlyq kúsh-jigerdi jumsaýymyz qajet. Bizdiń aldymyzda jańa tehnologııalardy engizý, jergilikti qamtýdy arttyrý jáne eksportty damytý arqyly óndiristiń básekege qabilettiligin arttyrý mindeti tur. Salany odan ári damytý bizdiń óndirýshilerdiń jahandyq trendter usynyp otyrǵan tehnologııalyq ózgeristerge tez beıimdele alýy men múmkindikti barynsha paıdalana alýyna tikeleı baılanysty», degen Oljas Bektenov bul baǵytta memlekettik organdar men bıznes úılesimdi jumys isteýi qajet ekenin basa aıtty.

Ulytaý óńirine sapary barysynda Premer-mınıstr «Joshy han» tarıhı-mádenı keshenine baryp, onyń qazirgi jaı-kúıimen tanysty. Keshen Altyn Ordanyń 750 jyldyǵy aıasynda Prezıdenttiń tapsyrmasymen 2021 jyly salynǵan. Onda Joshy han eskertkishi, shatyrly qalashyq jáne týrısterge arnalǵan qonaqúı bar. Nysan ashylǵaly beri elimizdiń óńirlerinen, alys jáne jaqyn shetelderden 35 myńnan astam týrıst kelgen. Aıta ketý kerek, bıyl Joshy ulysynyń qurylǵanyna 800 jyl toldy.

«Memleket basshysy Ulttyq quryl­taıda sóılegen sózinde Joshy ulysy Qazaqstannyń memlekettigi tarıhynda mańyzdy oryn alatynyn atap ótti. Keshenniń mańyzdylyǵyn eskere otyryp ınfraqurylymdy odan ári damytý jáne týrıstik áleýetti jaqsartý úshin barlyq sharany qabyldaý qajet», dep atap ótti O.Bektenov.