Aýyl kásipkeriniń eńsesin kóterdi
«Bir aýyl – bir ónim» jobasyna qatysýshylarǵa kásipkerler palatasy tarapynan barynsha qoldaý kórsetiledi. Mundaǵy ortaq maqsat – belgili bir eldi mekendegi shaǵyn kásipkerlerdi qoldap, adamı kapıtaldy, iskerlik qabiletti damytý, jergilikti ónimderdiń sapasyn arttyrý. Osylaısha, bızneske aınalatyn ónim arqyly kiristi arttyryp, ekonomıkalyq áleýetti kóterý. Jobaǵa shaǵyn jáne orta kásipkerler, iskerlik bastamasy bar kez kelgen turǵyn qatysa alady.
Qonaev qalasynyń ortalyǵynda bıyl ekinshi ret uıymdastyrylǵan jármeńkege óńirdiń 62 ónim óndirýshi kásip ıeleri qatysyp, jumystary sarapqa salyndy. Oǵan oblys ákimdiginiń, jergilikti atqarýshy organdar men isker áıelder keńesiniń ókilderi qatysty.
«Jobanyń negizgi maqsaty – aýyl turǵyndaryn naryqta suranysqa ıe, biregeı sapaly óńirlik ónim jasaýǵa tartý. Byltyr kórmege oblystyń 57-i kásipkeri qatysty, al jeńimpaz atanǵan 3 jeke kásipkerge ónimdi tańbalaý, standarttaý jáne odan ári ótkizý boıynsha súıemeldeý kórsetildi. Nátıjesinde, tabıǵı júnnen tápishke toqýdy ıgergen «Dalelhanqyzy» jeke kásipkerligi óz ónimderin Túrkııa men Úndistanǵa, «Sedmoı element» jeke kásipkerligi tabıǵı taza bylǵarydan jasalǵan sómke men aksessýar óndirisin damytyp, óndirgen ónimderin Reseıge eksporttaýǵa qol jetkizdi. Jartylaı fabrıkattar óndirisin damytyp otyrǵan «Alibaba» jeke kásipkerligi pısserııa jáne dámhana ashý arqyly bıznesin keńeıtti. Biz qoǵamda eńbekqorlyqty dáripteýimiz kerek. Adal eńbek pen jaýapkershilik qoǵamdyq etıkanyń ózegi bolýǵa tıis», dedi sharaǵa qatysqan oblys ákiminiń orynbasary Rýstam Isataev.
Tabıǵı ónim óndirip, tanymal boldy
«Bir aýyl – bir ónim» jármeńkesine aımaqtyń barlyq aýdany belsene atsalysyp, ózderi óndirgen tabıǵı taza, balǵyn ónimderin jarqyrata usyndy. Jármeńkede et-sút, nan ónimderimen qatar, atakásipti arqaý etken qolóner buıymdary da oıyp oryn aldy.
«Aýylymyz týrızmniń qaınar kózine aınalyp otyr. Jambyl aýyly arqyly ataqty Shoǵansaı, Aqkól demalys oryndaryna kúnige týrıster aǵylady. О́zimiz ala jazdaı Baıynqol ózeniniń boıynda otyramyz. Berisi elimizdiń ár qıyrynan kelse, arysy – alys-jaqyn sheteldikter. Olardyń tabıǵı dámge, qurt-irimshik, qymyzǵa suranysy joǵary. Sol sebepti, mal basyn kóbeıtip, onyń ónimin tabys kózine aınaldyrýǵa otbasymyzben judyryqtaı jumyla kirisip kettik. Shańyraq kótergenimizge shırek ǵasyr boldy. Sodan beri mal baǵyp, tirshilik etip kelemiz. Osy kúni otaǵasy Tólepbergen Ýsbanov jetekshilik etetin «Dana» sharýa qojalyǵyn damytyp jatyrmyz. Osyndaı múmkindikti paıdalanyp, ózimizdiń tabıǵı ónimimizdi brendke aınaldyryp, ónimdiligi men ótimdiligin arttyrsaq degen nıettemiz», deıdi Raıymbek aýdany Jambyl aýylynan kelgen kásip ıesi Aıym Abdrahımova.
Kúnde saýylatyn 30–40 lıtr shamasyndaǵy bıe, sıyr sútinen qymyz ben qaımaq, maı, qurt óndirip, ony ekologııalyq taza ári tutynýshyǵa qolaıly ydystarǵa salyp, tartymdylyǵyn arttyra túsken eńbek adamynyń otandyq kásipti damytýǵa degen qulshynysy zor. Bul jolda tynymsyz izdenip keledi. Sonyń biri – ártúrli túske boıalǵan oımaqtaı qurttaryn alǵashynda kámpıt dep qalǵan edik. Dóńgelek, tórt buryshty aǵash qalyptarǵa, qaǵaz qoraptarǵa salynǵan bul qurttary «qorjyn», «qudaǵı qorjyn» syndy tartý-taralǵyǵa qosýda taptyrmas dám sanalary sózsiz.
«Tabıǵı ónimdi alýǵa tutynýshylar tarapynan suranys joǵary. Olardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrýmen qatar, erekshe dám syılaý úshin qurttyń quramyna qoıqaraqat, sıyrqaraqat pen búldirgendi ezip, qosamyn. Sonda osyndaı ádemi tús jáne tańdaıda bal tatıtyn dám beredi. Qurttyń quramynda eshqandaı bógde zat joq», deıdi isker jan.
Ala tańnan turyp, kóz baılanǵansha bel jazbaı eńbek etetin sharýa adamynyń endigi armany – týǵan aýylynda týrızmdi damytyp, kásibiniń mol násibin kórý.
Kásip úshin Almatydan aýylǵa attanǵan
«Taýdyń ár alýan gúlderinen alynǵan tabıǵı, taza bal» dep kezegi kóbeıgen tutynýshylarǵa qolyndaǵy sary altyndaı balyn usynyp, quramyn túsindirip jatqan jas otbasynyń kásibi eriksiz nazar aýdartty. Jaqyndaı túsip, tildesýdiń retin taptyq.
«Almaty qalasynda týyp-óssek te, úı-jaıymyzdy satyp, aýylǵa barǵanymyzǵa úsh jyl boldy. Shonjyda omartashylyqpen aınalysamyz. Osy salada tájirıbesi myqty omartashy kisilerdiń aqyl-keńesimen bastaǵan isimizdi ilgeriletip, bal óndirisin damytýǵa bar kúsh-jigerimizdi, bilim-biligimizdi salyp jatyrmyz. Omartashy bolý – ońaı is emes. Tynymsyz eńbekti, tabandylyq pen tózimdilikti qajet etedi. Sonyń arqasynda mol ónim alyp, ony ózimizdiń ǵana emes, tutynýshyldardyń ıgiligine jaratýǵa múmkindik bar. Tabıǵı, taza bal ónimderiniń adam densaýlyǵyna tıgizer paıdasy zor», degen Malıka men Farýh Maratovtar bıylǵy maýsymda eńbekterin eselep, 2 tonna tabıǵı bal óndirgenderin aıtty.
Ara sharýashylyǵynan óndiriletin bal balaýyzyn, propolısin, analyq súti men tozańyn paıdalaný, sonymen qatar óli bal arasynan jasalǵan tunba da óte paıdaly ekenin eskersek, jas omartashylardyń isin qoldaý qajet-aq. Shóbi shúıgin Raıymbek, Kegen aýdandaryna shyǵyp, jaz boıy bal jınaıdy. Sóıtip, tókken terleriniń óteýi ispetti ónimderi Almaty qalasy men Uıǵyr, Panfılov aýdandarynda jáne áleýmettik jeli arqyly saýdalanyp jatyr. Kásiptiń kózin tapqan jas otbasy osy jazda «Atameken» palatasynan 1 mln teńge grant utyp, oǵan ara sharýashylyǵyna qajet kerek-jaraqtaryn satyp alǵan. Bal aralarynyń uıasyn kóbeıtken. «Keń bolsań, kem bolmaısyń» demekshi, jas omartashylardyń bıyl óndirgen óniminiń 100 kılosyn az qamtylǵan jáne kópbalaly otbasylar men balabaqshalarǵa qaıyrymdylyq kómek retinde úlestirip, jomarttyq jasaǵandaryn da aıryqsha ataǵanymyz abzal.
Isker jannyń isi alǵa basady
Ismerlikti áıgilegen jármeńkege Eńbekshiqazaq aýdany, Teskensý aýylynda turatyn Nurjuma Ádilbaı men zaıyby Beısenaı Qydyráli syrmaq, tuskıiz, shymyldyq, matadan tigilgen oıýly dastarqan syndy kóz jaýyn alatyn qolóner buıymdaryn, aýylda ósetin qaraaǵashtan jasaǵan torsyq, astaý tárizdi turmystyq zattaryn jáne kestelengen kartınalaryn arqalaı kelipti. On bes jyl buryn Qytaıdan atamekenge oralǵan qandastarymyz naýqandyq jıyn-terin ýaqytynda jaldanyp jumys istep, nápaqa tapsa, bıyldan bastap óz kásipterin ashyp, keńeıtýge kúsh salypty. Oǵan aýyl-aımaqtaǵy aǵaıynnyń sapaly buıymdaryna tapsyrys berip, ónimderiniń ótimdilik tanytýy sebep.
Sondaı-aq alty aıdan beri qus sharýashylyǵyn damytýǵa nıettenip, bódene ósirýmen aınalysatyn «Kegen» jeke kásipkerlik ıesi Dýlat Ilikuly da osy kúni 400-ge jýyq bódene ósirip, odan 150 shaqty jumyrtqa alyp, saýdaǵa shyǵaryp otyr. Ol «Bir aýyl – bir ónim» jobasyna qatysý kásipkerlerge sony serpin bererine senimdi.
Jalpy, óńirde kásipkerliktiń órisi keńeıip keledi. О́tken jyly oblystyń 319 eldi mekeninde 32,2 mlrd teńgege 1 266 kásipkerlik nysany ashyldy. Atalǵan jobalar 3,5 myń aýyl turǵynyn jumyspen qamtamasyz etýge sebin tıgizdi. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda 8,3 mlrd teńgege myńnan astam aýyl turǵyny nesıe aldy. Jastarǵa shaǵyn nesıe berý boıynsha 387 azamat 1,8 mlrd teńgege qarjylandyrýmen qamtyldy. Osy jyly shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerin damytý úshin bıýdjetten 28,6 mlrd teńge bólindi (kredıtter boıynsha paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaýǵa – 27,3 mlrd teńge jáne nesıelerge ishinara kepildik berýge – 1,3 mlrd teńge). Sondaı-aq bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa óteýsiz granttar halyqtyń osal toptary sanatyndaǵy 260 azamatqa berildi (400 AEK / 1,5 mln teńgege deıin). Bul memlekettik qoldaý sharalary jergilikti turǵyndarǵa aýyl sharýashylyǵy, azyq-túlik, jýǵysh zattar, aǵashtan jasalǵan buıymdar jáne basqa da ónimder óndirisinde óz isin ashýǵa jáne kásipker atanýǵa múmkindik berdi.
О́ńirde ótken «Bir aýyl – bir ónim» kórmesiniń jeńimpazdary áleýmettik kásipkerler úshin memlekettik óteýsiz granttyń úmitkeri atandy.
Almaty oblysy
