Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Táýeldilik tómendeıdi
«Bizdiń elde ulttyq reıtıng agenttigi joq. «Ulttyq reıtıngtik agenttik týraly» zań jobasy osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda ázirlendi. «Ulttyq reıtıngtik agenttik 2025 jyly jumysyn bastaıdy» delingen qujatta. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń ókilderi otandyq reıtıng agenttigin qurý úshin qarajat kerek emes deıdi. Reıtıng agenttigine memlekettik damý ınstıtýttary, qarjy uıymdary, qor bırjalary, nesıelik bıýrolar qatysady. Olardyń bári reıtıng agenttiginiń kapıtalyn quraıdy. Reıtıng agenttiginiń táýelsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda bir aksıonerdiń úlesi 10 paıyzdan aspaıdy.
QNDRA sarapshylary reıtıngtik qyzmetter naryǵyna qatysýshylardyń sanyn keńeıtý olardyń qyzmetteriniń ortasha qunynyń tómendeýine ákeledi dep esepteıdi.
«Búginde halyqaralyq reıtıngtik agenttikterdiń emıtent reıtınginiń ortasha quny shamamen 85 myń dollardy (50 myńnan 120 myń dollarǵa deıin), emıssııalyq reıtıng 20 myń dollardy quraıdy. Reıtıngtik agenttikter úshin zańnamalyq baza ázirlengennen keıin reıtıngtik qyzmetter naryǵyna qatysýshylardy keńeıtý úshin jaǵdaı jasalady. Bul reıtıngtik qyzmetterdiń qunyn tómendetýge, demek olardyń qoljetimdiligin arttyrýǵa ákelýi múmkin», ekeni jazylǵan qujatta.
Táýelsiz sarapshylar mundaı agenttiktiń qajet ekenin birazdan beri aıtyp keledi. Jekelegen qarjy ınstıtýttary, kompanııalardyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy halyqaralyq reıtıng agenttikteriniń bergen baǵasymen baǵalanady. Olardyń baǵalaýy qarjylyq turaqtylyqty, ashyqtyqty, ınvestısııalyq tartymdylyqty jáne basqa da kórsetkishterdiń deńgeıin kórsetedi. Bizdiń elde degeni júrip turǵan eń tanymaldary – «Fitch Ratings», «S&P Global Ratings», «Moody's», «S&P», «Fitch» halyqaralyq reıtıng agenttikteriniń dereginshe, 2022 jyldyń qorytyndysynda qundy qaǵazdaryn, oblıgasııalaryn shyǵaryp satatyn emıtentterdiń ishinde 14 bank pen 20 memlekettik kompanııa ǵana halyqaralyq reıtıngtermen 100% qamtylǵan. Al bırjadaǵy 18 mıkroqarjy uıymynyń 33%-ynyń, qarjylyq emes 42 kompanııanyń 14%-ynyń reıtıngi joq eken.
Ulttyq múdde eskerilse...
«Halyqaralyq reıtıng agenttikterinen kredıttik reıtıng alý úshin jumsalatyn shyǵyn kóp. 2020-2022 jyldary mıkroqarjy uıymdary men qarjylyq emes kompanııalar oblıgasııasynyń edáýir bóligi «KASE»-de kredıttik reıtıngisiz ornalastyrylyp satyldy. Bul bilikti emes ınvestorlar úshin táýekelder týǵyzyp, qundy qaǵazyn ótkizetin emıtentter ózine qarajat tartý boıynsha naryqtyń áleýetin tolyq paıdalana almaıdy», dep túsindirdi QNRDA.
О́tken jyldyń qarasha aıynyń basynda QNDRA-nyń «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynda akkredıttelgen reseılik «Acra» agenttiginiń reıtıngtik zertteýlerin moıyndaıtyny aıtyldy. Sarapshylardyń sózinshe, QNDRA-nyń Ulttyq reıtıng agenttigin qurý týraly sheshimine tap sol «Acra» sebep bolýy múmkin. Sebebi EAEO-ǵa ortaq reıtıng qurý máselesi 2022 jyldan bastap ashyq aıtyla bastady. Reseılik sarapshylar odaq aıasynda «Moody’s», «S&P», «Fitch»-tiń qyzmetine tyıym salaıyq degendi aragidik aıtyp qalyp júr. Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa alqasynyń 2020 jylǵy 20 qazandaǵy №148 qujaty «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń qarjy naryǵy salasyndaǵy zańnamasyn úılestirý jónindegi is-sharalar josparyn» bekitti. Atalǵan jospardyń 27-tarmaǵyna sáıkes 2024-2029 jylǵa deıingi aralyqta odaq elderi reıtıng agenttikteriniń qyzmetin júzege asyrýǵa qoıylatyn talaptardy úılestiredi. Kesimdi merzimge bes jyl qaldy. Oǵan deıin óz agenttigimizdiń jumysyn úılestirmesek, biraz múmkindikti ýystan shyǵaryp alamyz.
Otandyq mártebeni qalaı belgilegen jón?
Qarjyger Ilııas Isaevtyń aıtýynsha, EAEO-ǵa múshe elder «EAEO: Qarjy naryǵyndaǵy zańnamalardy ýnıfıkasııalaý» týraly kelisimge 2018 jyly Erevanda qol qoıdy. Bul qujat EAEO elderindegi bank ókildikteriniń jumysyn úılestiredi. Sebebi reseılik «Acra» agenttigi ishki naryqta moıyndaldy. Kúni erteń EAEO-da reıtıng agenttigi ashylsa, tizgin taǵy da ózgelerdiń qolynda ketip, múmkindigimizdi baǵalaý tetiginen aıyrylyp qalýymyz múmkin.
«Bizge tek halyqaralyq agenttikterdiń baǵasy ǵana emes, baǵalaýdyń ulttyq júıesi de kerek. Bastapqy kezde qıyn bolýy bek múmkin. Reıtıng agenttigi halyqaralyq naryqqa shyǵa almaıdy. Naryqtyń syıymdylyǵy nebári 22 bankten, 27 saqtandyrý uıymynan, 21 brokerlik uıymnan, 237 MQU-dan, 92 korporatıvtik oblıgasııa emıtentinen, jalpy qorytyndysynda 399 nysannan quralǵan. Bizde kóp jaıt Ulttyq banktiń ustanymyna baılanysty. Mundaı agenttikterdiń kem degende bank, bıznes jáne bırja ókilderinen jasaqtalǵan 10 aksıoneri bolý kerek. Sol kezde ǵana ol Ulttyq bankten nemese Úkimetten táýelsiz bolady. Bolmasa shyǵar-shyqpas jany bar, álsiz uıym bolyp shyǵa keledi. Dál qazir bizge ishki naryqtyń betalysyn tynysynan tanıtyn uıymdar kerek. Olardyń negizgi mindeti ishki naryq pen táýekelderdi, onyń ishinde saıası táýekelderdi tereńirek túsinýge baǵyttalýy kerek. Oǵan kóp salmaq salýǵa bolmaıdy. Sonymen bir mezgilde jas agenttikti halyqaralyq reıtıngtik uıymdarmen salystyryp nemese básekege túsirip, «sharshatyp» alýǵa da bolmaıdy. Ol bastapqy kezde elimizdiń ishinde ǵana moıyndalýǵa tıis. Halyqaralyq reıtıngtik agenttikterdiń baǵalaýy da árqashan ıdealdy jáne beıtarap bola bermeıdi. Reıtıngi óte joǵary kompanııanyń qundy qaǵazdary quldyrap, uıymnyń ózi bankrotqa ushyraǵan oqıǵalar tarıhta kóp bolǵan. Sondyqtan halyqaralyq agenttikter boljamyn naqtylaıtyn kezde otandyq reıtıng agenttiginiń zertteýin de qaperge alý kerek. Bul olardyń quzyretin kúsheıtip, qarjylyq-ekonomıkalyq múmkindigin ártaraptandyrady», deıdi I. Isaev.
Bir jaǵynan shyǵyndy azaıtady
Sarapshy Rasýl Rysmambetov bizge óz agenttigimiz eń birinshi kezekte reıtıngtik baǵalaýdy alýǵa ketetin jergilikti emıtentterdiń shyǵynyn azaıtý úshin kerek degen pikirdi qoldaıdy.
«Ekinshiden, eldegi ıýrısdıksııadaǵy korporatıvtik qaryz naryǵy keıingi 3-4 jylda turaqty damı bastaǵanyn tómendegi derekter naqtylaıdy: 2023 jyly «KASE»-de 28 emıtent jalpy somasy 1,3 trln teńgeden astam 62 oblıgasııa shyǵarylymyn ornalastyrdy. Bul ótken jyldyń sáıkes kórsetkishinen úsh ese joǵary. Joǵaryda aıtyp ótken «úlken úshtiktiń» reıtıngin negizinen memleket qatysatyn kompanııalar, sondaı-aq qarjy sektorynyń uıymdary satyp alady. Sheteldikterdiń úlesi bar kompanııalardyń báriniń reıtıng agenttikteri bar. «KASE»-de ornalastyrylǵan ishki korporatıvtik oblıgasııalar naryǵyna halyqaralyq reıtıng agenttikteri qyzmet kórsetedi. Sonymen birge Ulttyq agenttik kómegimen ishki naryqtyń erekshelikterin sheteldik agenttikter tereń zertteı alady. Bul bankterdiń sheteldik qarjy ınstıtýttarymen ıntegrasııasyn tereńdetedi. ShOB ókilderiniń bırjaǵa jolyn ashady», deıdi R.Rysmambetov.
QNDRA ulttyq reıtıng agenttigin qurý týraly usynysty qoldaıtynyn jáne onyń jumys isteýine múddeli ekenin ashyp aıtyp otyr. Bul ishki naryqtyń tynysyna, otandyq kompanııalardyń jaı-kúıin zerttep júrgen táýelsiz sarapshylarymyz ben ekonomısterimizge jaqsy múmkindik. Máselege daıyndyǵymyzdyń qandaı ekeni aldaǵy birer jylda belgili bolady.
ALMATY
