- Qazaq tilin ultaralyq qatynas tiline aınaldyrý jolynda bilim ordalary qandaı jumystar atqaryp jatyr?
- Prezıdentimiz «Qazaqstan halqyn uıystyratyn taǵy bir sımvol – memlekettik til», dedi. Reseıge barsańyz orys tili, Germanııaǵa barsańyz nemis tilin bilmeseńiz jumysqa ornalasa almaısyz. Damyǵan memleketterde memleketti quraýshy ult 70 paıyzdan assa til máselesi bolmaıdy. Bizde de til máselesi tolyǵymen sheshiletin ýaqyt keldi. Qazirgi memlekettiń saıasaty - ana tilimizdi trendke aınaldyryp, beıbit túrde qazaq tiliniń mártebesin kótere berý. Memlekettik tilge degen qulshynysty oıatý úshin, memlekettik tilge degen qajettilik bolýy shart. Sonda ǵana qazaq tili Qazaqstan halqyn uıystyratyn memlekettik til bolmaq. Bilim berý ordalarynda qazaq tilin oqytýda saǵat sany jetkilikti. Oqý baǵdarlamalary, oqytý maqsaty tildik daǵdylardy qalyptastyrýǵa yqpal ete alady. Álemdik tájirıbe boıynsha tildi tıimdi meńgertý Qazaqstan mektepterinde tórt daǵdy arqyly júzege asyrylady. Oqylym, tyńdalym, jazylym jáne aıtylym daǵdylary kommýnıkatıvtik daǵdylar bolyp tabylady. Atalǵan daǵdylardyń árqaısysynyń ózine tán ishki daǵdylary men ony úıretý joldary, ıaǵnı erekshelikteri bar. Sabaqty atalǵan daǵdylar erekshiligin eskerip qurý, tildi tıimdi meńgerýge septigin tıgizedi. Kommýnıkatıvti daǵdylardy basshylyqqa alyp oqytý fýnksıonaldy saýattylyqty qalyptastyrýǵa, ıaǵnı tildi meńgerýge múmkindik beredi. Qazaqsha kontentti kóbeıtý arqyly da jastardyń memlekettik tilge qyzyǵýshylyǵyn qalyptastyra alamyz.
- Balalardyń ana tiline degen súıispenshiligin mektep qabyrǵasynan qalaı qalyptastyrýǵa bolady?
- Basty nazar aýdaratyn máselelerdiń biri – otansúıgishtik. Otanshyldyq otansúıgishtik tárbıe qundylyqtary arqyly júzege asatyny belgili. Mektepte oqýshylardy oqý sabaǵy, tárbıe saǵattary, synyptan, mektepten tys jumystar arqyly tanymdyq, tárbıelik áreketterin qalyptastyrý jumystaryn jandandyrý kerek. Oqý adamnyń jeke basy tanymynyń erekshe túri. Oqı júrip oqýshylar ózderin qorshaǵan dúnıeni, elin, jerin, ultyn, mádenıetin, tilin tanıdy. О́mir aǵymy talap etip otyrǵan jańa qoǵamǵa laıyqty sanaly, bilimdi, jetilgen jeke tulǵany daıyndaý búgingi mektep aldynda turǵan negizgi mindet.
- Mamandardyń aıtýynsha balalar áleýmettik kommýnıkasııalardyń alǵashqy daǵdysyn qurdastarymen aralasý kezinde alatyn kórinedi. Olardyń bastapqy til daıarlyǵynda mektepke deıingi mekemeler zor ról atqarady. Balabaqshaǵa baratyn balalar bir birimen qazaqsha sóılesse, óse kele bul daǵdyǵa aınala ma?
-Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2021 jylǵy Joldaýynda qazaq tiliniń shyn máninde, bilim men ǵylymnyń, mádenıet pen is júrgizýdiń tiline aınalyp kele jatqanyn aıtqan edi. Ana tilimizdiń bilimniń tiline aınalyp kele jatqany sol, qazirgi tańda balasyn qazaqtildi bilim berý uıymyna beretinder kóbeıdi. Olardyń arasynda ózderi qazaqsha sóılemese de balasyn bilsin, úırensin dep beretinder bar. Meniń oıymsha, balabaqshalardyń barlyǵyn memlekettik tilde bolýyna nazar aýdarý kerek. Balabaqshada qazaqsha sóılep kelgen bala qazaq mektebine barady. Ata-analardyń arasynda nasıhat jumystaryn kóptep júrgizýimiz kerek.
- Kórkem ádebıet, jalpy kitap oqyǵan balanyń til baılyǵy mol bolatyny belgili. Qazir kitap oqymaǵandyqtan jasóspirimder qazaq tilinde oılaryn ashyq jetkize almaıdy. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý, balalardyń kitapqa degen qyzyǵýshylyǵyn oıatý baǵytynda ne isteýge bolady?
- Kitap oqýdy otbasynan bastaý kerek. Áke-sheshe balasymen birge kitap oqý dástúrin engizý mańyzdy. «Oqýǵa qushtar mektep» jobasy mektepterde iske asyrylyp jatyr. Jobanyń maqsaty mektep qyzmetkerleriniń, oqýshylardyń, ata-analardyń oqý mádenıettilikterin damytý,oqýshylardyń oqý mádenıetiniń jáne kitap oqý belsendiliginiń deńgeıin arttyrý, kópshilik aldynda óz oıyn erkin jetkizýge, til baılyǵyn arttyrýǵa yqpal etý, kitaptyń adam ómirindegi mańyzyn túsindirý. Jobany iske asyrý barysynda kitaphanalar qoryn kórkem ádebıettermen tolyǵady, oqýshylardyń oqý quzyrettiligi artady, otbasylyq oqý nasıhattalyp, ata-analar kitap oqý jobasyn iske asyrý jónindegi is-sharalarǵa tartylady. «Oqýǵa qushtar mektep» jobasy boıynsha is-sharalar mektep saıtynda salynyp, áleýmettik jelilerde jarııalanady. Oqýshylarǵa yntalandyrý syılyqtary beriledi. Mektep qyzmetkerleri arasynda «Oqýǵa qushtar mektep» jobasyn ujym boıynsha talqylaý jumystary júrgiziledi. Osyndaı jumystar arqyly biz oqýshylardyń kitap oqýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn oıatamyz.
