О́ner • 12 Qyrkúıek, 2024

Toqyma aıaqkıimge suranys kóp

134 ret
kórsetildi
7 mın
oqý úshin

Urpaqtan urpaqqa ulasyp, ulttyq muraǵa aınalǵan atakásiptiń san túri bar. Tórt túliktiń júni men terisin kádege jaratyp, sáni men saltanatyn kelistire kıim tigýdegi ismerlerdiń sheberlikteri tom-tom kitapqa arqaý bolary anyq. Alaıda myń boıaýly jańa ǵasyrda kúndelikti tirshilikte kıiletin tápishkelerdi qazaqy tehnologııamen óndirýde aldyna jan salmaı, sheberligi shyńdalǵan kásip ıesi baryn birimiz bilsek, birimiz bilmespiz.

Toqyma aıaqkıimge suranys kóp

Otandyq óndiristiń damýyna qarlyǵash­tyń qanatymen sý sepkendeı úles qosyp, esimi elimizge ǵana emes, alys-jaqyn shetelge ­tápish­ke toqýmen tanylǵan qolóner sheberi Nurgúl Dálelqan bul kúnde Jambyl aýdany­nyń Qaınazar aýylynda turady. Qytaı elin­de dúnıege kelse de, 2000 jyldyń basynda ata­jurtqa qonys aýdarǵan jas otbasy mal sha­rýa­shylyǵymen aınalysqan. Alaıda ýaqyt óte kele jastaıynan ermek etken toqymasyn damytyp, kásip kózin tabýǵa umtylady. Alǵa­shyn­da áıelderdiń áshekeıli qol sómkelerin, basqa da ásemdik buıymdaryn toqyp, saýda­lap kórgen ismer jannyń turmystyq zatta­ryna sura­nys artady. Naryqtaǵy básekeles­tikke tótep beretin buıym shyǵarýdy uzaq oıla­ǵan ­Nurgúl Dálelqan óziniń sheberligin dálel­dep, tápishke toqýǵa kirisedi.

Qoıdyń, eshkiniń, túıeniń tabıǵı júninen aıaqqa jyly ári jaıly etip toqylǵan, tabany sıyr terisinen ártúrli ólshem men pishinde tigilgen ekologııalyq taza tápishkelerdiń adam densaýlyǵyna paıdaly ekendigin tuty­ný­shylar jaqsy biledi. Sondyqtan da sheberdiń qolynan shyqqan otandyq jeńil aıaqkıimder kópshiliktiń tańdanysyn týdyrýmen qatar, qyzyǵýshylyǵyn arttyrady.

«Qarǵa tuıaq, synyq múıiz oıýmen toqylyp jasalǵan jeńil aıaqkıimniń qurylymy júz paıyz taza otandyq tabıǵı ónim. Qoıdyń bııazy júni, eshkiniń túbiti men túıe júnin jýyp, ıisten tazartyp alǵan soń, urshyqtyń nemese elektrli mashınanyń kómegimen ıirip alamyz. Sodan soń tabanyna sıyr terisinen qos qabatty, jalań qabatty, tutynýshy tapsyrysyna qaraı keıbirin óksheli etip, ár­túrli ólshemmen tabandar jasaımyz. Terini otandyq zaýyttardan satyp alamyz. Bir taban jasaý úshin eki ólshengen terini biriktiremiz. Ústińgi teriniń betine ilmek bizben toqýǵa arnalǵan tigisti aınaldyra tigemiz. Odan keıin astyńǵy terimen jelimdesek bir taban daıyn bolady.Úsh qabat jippen toqylǵan ultaraqty jańaǵy tabannyń ústine tigilgen tigispen biriktirip toqımyz. Sodan keıin ǵana jeńil aıaqkıimniń ústin toqýǵa kirisemiz. Ol úshin birinshi aıaqkıimniń eki janyn aıaqqa yńǵaıly bıiktikte kóterip toqyp alamyz. Sodan keıin ústine oıý órnekti salý arqyly tolyq toqyp shyǵamyz», degen qolóner sheberi bul ispen aınalysqanyna 20 jylǵa jýyqtaǵanyn alǵa tartty.

Osy ýaqyt aralyǵynda aýyldaǵy eńbekke epti qyz-kelinshekterdiń basyn qosyp, kásibin jetildire túsedi. «Saýsaq birikpeı, ıne ilik­peıdi» demekshi, judyryqtaı jumyla eńbek­tenýiniń nátıjesinde qolónerdi damytyp, toqylǵan ónimderin túrli baıqaýlarǵa usynyp, baǵyn synamaqqa bel býady.

Sodan beri respýblıkalyq, halyqaralyq dárejedegi birneshe kórmege qatysyp, otan­dyq ónimdi nasıhattaýdan tanbaǵan. She­ber­diń on saýsaǵynan shyqqan qazaqy naqysh­taǵy aıaqkıimderiniń sapasyna joǵary baǵa berilip keledi. Tarqatar bolsaq, 2010 jyly Pav­lodar qalasynda ótken «Qanatty áıel-2» respýblıkalyq jármeńkesine qatysyp, maq­taý qaǵazyn ıelense, bul jetistik kelesi jyly da jalǵasyn tapqan. Shaǵyn jáne orta bız­nesti damytýda sheberligi shyńdalǵan Nurgúl Dálelqannyń ónimderi 2013 jyly Túrkııada ­12 memlekettiń qatysýymen ótken halyqara­lyq kórmede de laıyqty baǵasyn alyp, túrki halyqtary mádenıet qorynyń múshesi atanady. Osy jyly Italııada, odan keıin Orta Azııa qolóner sheberleriniń «Báısheshekter gúldegende» atty kórmesine qatysyp, arnaıy sertıfıkat ıelenedi. Sóıtip, óndiris órisin keńeıtýge túbegeıli bet burady. Eshkimge uqsamaıtyn ónim shyǵaryp, ózindik qoltańbasyn qaldyrýǵa bar bilim-biligin jumyldyrady. Qazaqy qalyptaǵy tápishkelerine salynatyn oıý-órnegin jetildirip, sapasyn arttyrýǵa tyrysady. Has sheber qolynan shyqqan tabıǵı ónimderin zaman talabyna saı etip jasaýmen qatar, onyń 30 gradýstyq qysqa ýaqytta kir mashınada jýylýyna da jaramdylyǵyn tekse­rip, tutynýshyǵa keminde 3 jyl kıis berýine laıyqtap jasap shyǵýy, kásip ıesi ónimderiniń bir kúndik emes, myń kúndik bolýyna basa nazar aýdaratyndyǵyn ańǵartady. Jumsaq ta jaıly etip jasalǵan aıaqkıimderi qysta jyly, al jazda aıaqty terletpeıtindigimen erekshelenedi.

Aldaǵy ýaqytta sapaly da tabıǵı ónimniń satylymyn jedeldetip, óndiris qýattylyǵyn arttyryp, eńbek kúshin jeńildetýdiń joldaryn qarastyryp, josparyn jasap qoıǵan kásipker Nurgúl Dálelqan ulttyq naqyshtaǵy otandyq óndiristiń órisin keńeıte túserine senimdi.

«Qyrǵyzdyń kıizden jasalǵan qaıqy bas tápishkesi men Mońǵolııanyń túıe júninen toqylǵan shulyǵy álemge tanymal. Sol sııaqty men de qazaqy oıý-órnekti aıaqkıimdi tany­mal etkim keledi», degen Nurgúl Dálelqannyń 2 tá­pish­kesine Londonnan tapsyrys túsken.

Osylaısha, on saýsaǵynan óner tamǵan Nurgúl Dálelqan izdenisin toqtatpaı, ózindik óndiris mektebin qalyptastyrýǵa tyrysýda. Sheberqol turmystyq zattardy kóbinese ózi­niń kórkem oı, ushqyr qııalymen jasaı­tyn­dy­ǵyn tilge tıek etti. Jıyrma jyldyń ishinde qoldanbaly dekoratıvti ónerdiń joǵary dárejedegi sheberi atanǵan ol, sha­ǵyn kásipkerlikti damyta otyryp, jastardyń shyǵarmashylyq izdenisin arttyrýǵa, aýyl áıelderiniń qolónermen tyńǵylyqty túrde aınalysyp, kásibinen – násibin aıyrýǵa bolatyndyǵyn isimen kórsetip keledi.

О́tken jyly óńirde alǵash ret uıym­dastyrylǵan «Bir aýyl – bir ónim» kórme­siniń jeńim­pazy atanǵan qolóner sheberi Nurgúl Dálel­qannyń oıýly tápishkeleri Astana tó­rinde ótken respýblıkalyq kórmege qoıy­lyp, kóp nazaryn aýdarǵan edi. Endi bıyl kásip­kerdiń júnnen toqylǵan aıryqsha sapaǵa ıe tápishkeleri Astana tórinde ótip jat­qan Kósh­peliler oıyn­darynyń kórmesine qoıy­lyp, kóp­shiliktiń kózaıymyna aınalmaq.

 

Almaty oblysy