Búgingi tańda agroónerkásiptik keshendegi reformalardy tabysty iske asyrýǵa joǵary bilikti, básekege qabiletti mamandar qajet. Osyǵan jaýap retinde biz jańa býyn mamandaryn daıarlaýǵa baǵyttalǵan ýnıversıtetimizdiń 2025-2029 jyldarǵa arnalǵan damý baǵdarlamasyn ázirledik. Agrarlyq baǵyttaǵy jetekshi joǵary oqý orny retinde biz naryq pen qoǵamnyń qajettiligin boljaı otyryp, ýaqyttan ozýǵa tyrysamyz. Biz óz qyzmetimizde saıası, ekonomıkalyq, demografııalyq jáne tehnologııalyq faktorlardy eskeremiz. Bul bizge qazirgi kezeńdegi ózekti álemdik úrdisterdi eskerip, bilikti kadr daıarlaýǵa múmkindik beredi.
Qazaqstan – tarıhı turǵydan agrarlyq el. Sondyqtan maqsatymyz – halyqaralyq deńgeıde básekege túsetin aýyl sharýashylyǵy jáne onymen baılanysty salalarǵa elıtalyq maman daıyndaý. Bir jaǵynan, jetekshi ýnıversıtetterimen baılanys bizdiń oqý baǵdarlamamyzdy álemdik standarttarǵa beıimdeýge kómektesedi.
Qytaıdyń jetekshi ýnıversıtetterimen yntymaqtastyq – árqashan bizdiń qyzmetimizdiń mańyzdy baǵyty. Biz bul yntymaqtastyqtan tájirıbe men bilim almasý múmkindigin ǵana emes, sonymen qatar akademııalyq utqyrlyqty, oqytýshylar men stýdentterdiń kásibı quzyrettiligin, sondaı-aq birlesken ǵylymı jobalardy arttyrý bolashaǵyn kóremiz.
Qazirgi ýaqytta S.Seıfýllın ýnıversıteti QHR-dan ózge, AQSh-tan bastap, Ońtústik-Shyǵys elderine deıingi álemniń 35 elimen jasalǵan 180 kelisim men memorandým negizinde halyqaralyq yntymaqtastyqty júzege asyryp otyr. Al Qytaı Halyq Respýblıkasy – elimiz úshin jan-jaqty strategııalyq áriptestik, óńirlik jáne halyqaralyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdegi basty kórshiles eldiń biri. Tek, QHR-dyń 40 astam jetekshi ýnıversıtet, joǵary oqý oryndary men ǵylymı ortalyqtarymen tyǵyz baılanystamyz. Búgingi tańda biz Sındao agrarlyq ýnıversıteti, Soltústik-Batys aýyl sharýashylyǵy jáne orman sharýashylyǵy ýnıversıteti, Henan aýylsharýashylyq ýnıversıteti, Harbın veterınarlyq ǵylymı zertteý ınstıtýty, Tarym ýnıversıteti, Ońtústik-Batys ýnıversıteti, Shısen kartop ındýstrııasy toby, Qytaıdyń Shandýn aýylsharýashylyq ǵylymdary akademııasy, Shyńjań Aýylsharýashylyq ǵylym akademııasy, Qytaı Ǵylym akademııasynyń Ýhan vırýsologııa ınstıtýty, Shyńjań aýylsharýashylyq ýnıversıteti sekildi Qytaıdyń irgeli ǵylym ordalarymen tyǵyz baılanystyń nátıjesinde QHR joǵary oqý oryndary arasyndaǵy qosdıplomdy baǵdarlamalardy da belsendi damytýdamyz.
Mundaǵy negizgi maqsatymyz – eki el basshylarynyń arasyndaǵy «Bir beldeý, bir jol» bastamasy boıynsha halyqaralyq jobaǵa, ǵylymı baılanysqa óz úlesimizdi qosý. Bıylǵy Astana qalasynda ótken Shanhaı Yntymaqtastyq Uıymynyń otyrysynda eki el Prezıdentiniń kezdesýi barysynda Qazaqstan-Qytaı agrarlyq ǵylym men bilim ortalyǵyn birlesip qurý týraly kelisimge qol qoıylǵan edi.
Qytaı Halyq Respýblıkasyna memlekettik saparmen barǵan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵasy Sı Szınpınmen jasaǵan kelissóz nátıjesinde S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti men Qytaı Soltústik-Batys aýyl jáne orman sharýashylyqtary ýnıversıtetteri yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyp, eki ýnıversıtet magıstratýra deńgeıinde «Azyq-túlik ónimderiniń tehnologııasy» qosdıplomdyq bilim baǵdarlamasyn iske asyrýǵa qol jetkizdi. Nátıjesinde, qazirgi ýaqytta 4 magıstrant qosdıplom jobasynyń aıasynda Qytaıda bilim alyp jatyr. Qazir Qazaqstan men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń arasyndaǵy ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq qarym-qatynasy jyldan-jylǵa nyǵaıyp, eki eldiń yntymaqtastyǵy, bilim-ǵylym salasyndaǵy baılanysy artyp keledi.
Bıylǵy mamyr aıynda Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Ǵylym jáne tehnologııa vıse-mınıstri Chen Chıachang myrza ýnıversıtetimizde bolyp, Harbın ǵylymı zertteý veterınarlyq ınstıtýtymen birlesip, S.Seıfýllın ýnıversıtetinde ashylǵan Qazaqstan-Qytaı bıologııalyq zerthana jumysymen tanysty. Sondaı-aq vıse-mınıstrmen birlesken zertteýlerdi damytyp, yntymaqtastyqty odan ári jalǵastyrý jóninde kelistik. Aldaǵy ýaqytta bul zerthanada qytaılyq ǵalymdar óz tájirıbelerimen bólisedi. Jaqynda ýnıversıtetimizge kelgen qytaılyq ǵalym Chjan Chjenmao osy zerthanada óziniń san jylǵy tájirıbesimen bólisetin ǵylymı mektebin ashatyn boldy. Búgin zerthanany qajetti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý jumysy oıdaǵydaı júrgizilip otyr. Bul – eki el joǵary oqý arasyndaǵy ǵylym men bilimniń odan ári damýyna yqpal etip, jańa birlesken jobalardy ázirleýdegi sátti qadamnyń biri.
Qazir eki memleket arasyndaǵy transshekaralyq ózenderdiń sýyn bólý máselesimen úkimetaralyq kelisimge kelý boıynsha aýqymdy jumystar atqarylýda. Osydan biraz jyl buryn Qytaı zertteýshileri: «Ortalyq Azııa elderi sýdy ysyrap etip, jerdi tıimsiz paıdalanyp otyr», dep dabyl qaqqany barshaǵa aıan. Bul Qytaı zertteýshileriniń Ortalyq Azııa elderi aýyl sharýashylyǵynda sý jáne jer resýrstaryn qanshalyqty tıimdi paıdalanatynyn eseptep, zertteý júrgizýiniń nátıjesinde belgili boldy. Ortalyq Azııa – álemdegi sý tapshylyǵyn tartyp otyrǵan aımaqtardyń biri. Zertteýge qaraǵanda, Tájikstan balapan ósirýge 61 ese kóp sý jumsaıdy, al Túrikmenstan maqta ósirýge 42 ese artyq sý paıdalanady eken. Ortalyq Azııa elderi egin ósirý úshin sýdy ysyrap etetini bólek áńgime.
Aýyl sharýashylyǵyndaǵy osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda «Dayu Irrigation Group Company» vıse-prezıdenti Sýı Jıng hanymmen jáne kompanııa ókilderimen kezdestik. Bul kezdesý sý resýrstary problemalaryna arnaldy. Sońǵy eki onjyldyqta planetanyń sý resýrstarynyń jaı-kúıi, sondaı-aq olardy tutynýdyń ósýine, lastanýyna baılanysty alańdaýshylyq artyp keledi.
Ortalyq Azııa elderinde ırrıgasııanyń keńinen paıdalanylýy, sondaı-aq ındýstrııalandyrý qarqynynyń jedeldeýi aımaqtaǵy onsyz da shekteýli sý resýrstarynyń tapshylyǵyn ákeldi. Ýnıversıtetimizde bakalavrlar úshin «Sý resýrstary jáne gıdrologııa» mamandyǵy boıynsha bilim baǵdarlamasy ashylyp, bıyl alǵash ret stýdentter qabyldadyq. Al magıstranttarǵa «Sý resýrstaryn basqarý jáne sý dıplomatııasy» atty jańa bilim baǵdarlamasyn ázirleý ústindemiz. Bul mamandyq boıynsha aldaǵy jyly magıstranttarǵa ýnıversıtet esigi aıqara ashylady.
Bıyl ýnıversıtetimizde alǵash ret sý resýrstary máselelerine arnalǵan halyqaralyq jazǵy mekteptiń jumysy tabysty ótti. Munda Ortalyq Azııa memleketterinen, Qytaı Halyq Respýblıkasynan kelgen stýdentter, ǵalymdar men sý resýrstary salasyndaǵy mamandar bilim alyp, gýmanıtarlyq baılanys ornady.
Ýnıversıtet ǵalymdary elimizdegi, álemniń sý tapshylyǵyn sheshý men ony tıimdi qoldaný boıynsha tehnologııalarǵa basa nazar aýdarady. Bolashaqta sý resýrstarynyń máselelerin sheshýmen aınalysatyn mamandardy daıarlaý maqsatynda Qytaı ýnıversıtetimen birlesip, qosdıplomdy bilim berý baǵdarlamalaryn júzege asyrý, sondaı-aq Qytaı ýnıversıtetterimen, «Dayu Irrigation Group Co», «Ltd» kompanııasymen birlese otyryp, S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıtetiniń bazasynda ırrıgasııa, melıorasııa, basqa da sý máselelerimen aınalysatyn sý resýrstaryn basqaratyn Qazaqstan-Qytaı habyn qurý josparda bar.
Jýyrda S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıtetiniń ókilderi Shyńjań aýylsharýashylyq ýnıversıteti men Hohaı ýnıversıteti arasynda birlesken sý zerthanasyn ashý týraly kelisimge qol qoıdy. Bul kelisim úsh ýnıversıtet arasyndaǵy sý resýrstaryna baılanysty yntymaqtastyqty ári qaraı damytýǵa zor yqpalyn tıgizip, birlese atqaratyn jumystarǵa serpin beredi.
Eki el basshysy aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqty jandandyrý máselesin talqylaǵanda, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bul salada tabysty júzege asyp otyrǵan birlesken joba bar ekenin aıtty.
«Eginshilikte «smart» júıesin qoldanýǵa, sý resýrstaryn utymdy paıdalanýǵa, aýyl sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdeýge aıryqsha nazar aýdarylady. Osy oraıda Qytaıdyń tájirıbesi men tehnologııalaryn qoldanýǵa, naqty ınvestısııalyq jobalardy birlese júzege asyrýǵa múddelimiz. Byltyr Qazaqstannyń Qytaıǵa eksporttaǵan aýyl sharýashylyǵy taýarlary 2 ese ósip, 1 mıllıard dollarǵa jetti. Qytaı naryǵyna sapaly ári tabıǵı et ónimderin, maıly jáne dándi daqyldar eksportyn ulǵaıtýǵa múddeli ekenimizdi atap óttik. Bul rette Qazaqstan astyǵyn 2 mıllıon tonnaǵa jetkizýge daıynbyz. Osy saladaǵy yqpaldastyqty keńeıtý sharalaryn qoldaǵany úshin tóraǵa Sı Szınpın myrzaǵa rızashylyǵymdy bildiremin», degen edi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, eki el arasynda ǵylym jáne bilim salasyndaǵy yntymaqtastyq ta nyǵaıyp keledi. Qazirgi tańda S.Seıfýllın atyndaǵy QazATZÝ Qytaıdyń birneshe joǵary oqý orny arasynda ózara yntymaqtastyq ornatqan.
Bul óz kezeginde S.Seıfýllın ýnıversıtetiniń ınnovasııaǵa jáne bilim berýdiń joǵary sapasyna degen umtylysyn kórsetedi. Sonymen qatar sheteldik ýnıversıtettermen yntymaqtastyq agrarlyq ǵylym men tehnologııanyń damýyna yqpal etetin aýqymdy jobalardy júzege asyrýǵa muryndyq bolady.
Qytaıdyń jetekshi ýnıversıtetterimen yntymaqtastyq árqashan qyzmetimizdiń mańyzdy baǵyty sanalady. Biz bul yntymaqtastyqta tájirıbe men bilim almasý múmkindigin ǵana emes, sonymen qatar akademııalyq utqyrlyqty, oqytýshylar men stýdentterdiń kásibı quzyrettiligin, sondaı-aq birlesken ǵylymı jobalardy arttyrý bolashaǵyn kóremiz.
Qanat TIREÝOV,
akademık, S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy – rektor
