Referendýmǵa daıyndyq múgedektigi bar adamdar úshin jaǵdaılardy qamtamasyz etý týraly qaýly qabyldaýdan bastaldy. Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Anastasııa Shegorsovanyń aıtýynsha, múgedektigi bar adamdardyń saılaý quqyqtaryn qamtamasyz etý – Ortalyq referendým komıssııasy qyzmetiniń sózsiz basymdyǵy.
«Qaýlyǵa sáıkes jergilikti atqarýshy organdarǵa referendým ýchaskelerinde múgedektigi bar adamdarǵa jaǵdaı jasaý jóninde qajetti sharalar qabyldaý tapsyryldy. Daýys berýge arnalǵan úı-jaılardy jaraqtandyrý birqatar mindetti sharany kózdeıdi: úı-jaılardyń fızıkalyq qoljetimdiligin qamtamasyz etý, taktıldi kórsetkishterdi, daýys berýge arnalǵan arnaıy kabınalardy, qulaqqaptary bar kompıýterlerdi, lýpalardy jáne t.b. ornatý», – dedi A.Shegorsova.
Osyǵan deıin múgedektigi bar adamdardyń saılaý quqyqtaryn qamtamasyz etý boıynsha Ortalyq saılaý komıssııasynyń janyndaǵy jumys tobynyń keńeıtilgen otyrysy ótken. Jumys tobynyń otyrysynda múgedektigi bar adamdardyń barlyq úsh sanatyna qatysty máseleler qaralǵan (kórý, estý jáne tirek-qımyl apparaty buzylǵan múgedektigi bar adamdar). Sondaı-aq nysandardyń «Qoljetimdilik kartasyn» toltyrý jónindegi jumystyń aspektileri, daýys berý kezinde múgedektigi bar adamdardy qamtamasyz etý jónindegi sharalardy jaqsartý úshin jumys toby músheleriniń usynymdary qaralǵan.
A.Shegorsovanyń málimetinshe, Braıl shrıftimen oqıtyn zaǵıp adamdarǵa 2 359 dana trafaret basylady. Barlyq múgedektigi bar adamdarmen salystyrǵanda bul az, biraq ýchaskelerdiń suranysy tómen bolǵandyqtan az kólemmen shyǵarylmaq. Daýys berýge arnalǵan bir trafaret 20,5 teńge, al Braıl shrıfti bederlengen túri 1 270 teńgeni quraıdy.
18-19 qyrkúıekte ekikúndik onlaın oqytý trenıngi uıymdastyrylady. Trenıngke referendým komıssııalarynyń ókilderi jáne áleýmettik máselelerge jetekshilik etetin ákimdikterdiń qyzmetkerleri qatysady. Oqytý trenınginiń baǵdarlamasyn múgedektigi bar adamdardyń saılaý quqyqtary men qajettilikteri salasyndaǵy mamandar ázirledi jáne qurastyrdy. Trenıng EQYU Baǵdarlamalar keńsesiniń qoldaýymen «Shyraq» múgedektigi bar áıelder qaýymdastyǵy» qoǵamdyq birlestigimen birlesip ótkiziledi.
Ortalyq referendým komıssııasynyń tóraǵasy Nurlan Ábdirov otyrysqa qatysýshylarǵa naýqan sheńberinde 9 qyrkúıekten 3 qazanǵa deıin Ortalyq referendým komıssııasynyń tóraǵasy men músheleri barlyq 20 óńirge ınspeksııalyq saparlarmen, sondaı-aq aýmaqtyq referendým organdaryna ádistemelik jáne praktıkalyq kómek kórsetý maqsatynda barýdy bastaǵanyn jetkizdi.
Máselen, búgingi tańda 7 óńirge baryp, aýmaqtyq referendým komıssııalary men Aqmola, Atyraý, Batys Qazaqstan, Jambyl, Pavlodar, Túrkistan oblystary men Shymkent qalasynyń barlyq ýákiletti organdary referendým ótkizýge daıyndyq boıynsha ınspeksııalyq baqylaý júrgizdi. Sapar barysynda ARK múshelerin oqytý jáne uıymdastyrý sapasyna baǵa berildi, sondaı-aq daýys berý kezinde praktıkalyq jaǵdaılarǵa basa nazar aýdaryldy.
Aýmaqtyq referendým komıssııalaryna, jergilikti atqarýshy organdarǵa ádistemelik kómek kórsetilip, naqty praktıkalyq usynymdar berilgen. Komıssııa múshelerin oqytýǵa keletin bolsaq, oqý josparlary men kestesine sáıkes aýmaqtyq referendým komıssııalarynyń barlyq 1 722 múshesin oqytý aıaqtalǵan. 2-15 qyrkúıek aralyǵynda ýchaskelik referendým komıssııalarynyń tóraǵalary, tóraǵanyń orynbasarlary, hatshylary oqýdan ótken. Búgingi tańda ýchaskelik referendým komıssııalarynyń basshylyq quramynyń barlyq 30 981 adamy oqytylǵan. 16 qyrkúıekten 5 qazanǵa deıin ýchaskelik referendým komıssııalarynyń múshelerin, dálirek aıtqanda 37 346 adamdy oqytý josparlanyp otyr. Inspeksııalyq saparlar men jergilikti baqylaý is-sharalary jalǵasady. ORK músheleri saparlaryn jalǵastyrady jáne qalǵan óńirlerge baryp, ondaǵy oqytýdyń uıymdastyrylýyn jáne ýchaskelerdiń daýys berý kúnine daıyndyǵyn tekseredi.
Jergilikti atqarýshy organdar ókilderiniń málimdeýinshe, Ortalyq referendým komıssııasynyń basshysy ýchaskelerdiń daýys berý kúnine daıyndyǵy máselelerin baqylaýda ustap otyr, sondaı-aq múgedektigi bar adamdar úshin barlyq jaǵdaıdy qamtamasyz etetinin jetkizdi.
ORK múshesi Sábıla Mustafına memlekettik jáne orys tilderinde daýys berýge arnalǵan bıýlleten nysany men mátininiń jobasy daıyndalǵanyn aıtty.
«Daýys berý qaǵazynda «Soglasny lı Vy so stroıtelstvom atomnoı elektrostansıı v Kazahstane?» / «Siz Qazaqstanda atom elektr stansasyn salýǵa kelisesiz be?» degen eki suraq beriledi. Oǵan IÁ, kelisemin / DA, soglasen (-na) nemese JOQ, kelispeımin / NET, ne soglasen (-na)» dep jaýap belgileý qajet. Daýys berýshi daýys beretin jaýap nusqasynyń oń jaǵyndaǵy bos sharshyǵa kez kelgen belgi qoıady», dedi baıandamasynda S.Mustafına.
Oblystar men Astana, Almaty, Shymkent qalalary ákimdikteri usynǵan málimetterine súıensek, respýblıka boıynsha tizimge 12 244 683 azamat engizilgen.
«Respýblıkalyq referendým týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń normasynda daýys berýge arnalǵan bıýlletender ýchaskelik referendým komıssııalaryna daýys berýge deıin keminde úsh kún buryn jáne bir kúnnen keshiktirilmeı jetkiziletini de belgilengen.
ORK tóraǵasy kórý qabileti buzylǵan adamdardy daýys berý múmkindigi qamtamasyz etý qajettigin erekshe atap ótti. Ol úshin trafaret (Braıl shrıftisiz) jáne bıýlletenniń aýdıonusqasy daıyndalady jáne ár ýchaskige jetkiziledi. Sonymen qatar Braıl shrıftimen jasalǵan trafaretter osyndaı qaripti biletin azamattar daýys beretin jerlerde qoljetimdi bolady. Tıisti málimetterdi árbir óńir boıynsha jergilikti atqarýshy organdardyń derekteri negizinde aýmaqtyq referendým komıssııalary qalyptastyrdy.
Al ORK tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrov 20 qyrkúıekten bastap árbir azamat referendým ýchaskesine júginýge jáne daýys berýshiler tizimine óziniń engizilýin jáne kórsetilgen derekterdiń durystyǵyn tekserýge quqyly ekenin aıtty. Sol kúnnen bastap 5 qazan saǵat 18.00-ge deıin turǵylyqty óńirden tys jerge shyǵýdy josparlaǵan azamattardyń tizimge engizilgen jeri boıynsha ýchaskelik referendým komıssııasynda esepten shyǵarý kýáligin alýǵa múmkindigi bar, ol basqa eldi mekenderdegi kez kelgen ýchaskede daýys berý quqyǵyn beredi.
«Daýys berý quqyǵyna esepten shyǵarý kýáligi jazbasha ótinish boıynsha jáne ótinish berýshiniń jeke basyn kýálandyratyn qujatty usynǵannan keıin beriledi. Ol senimhat boıynsha alynýy múmkin, bul rette notarıattyq rastaý talap etilmeıdi. Esepten shyǵarý kýáligi bir eldi meken sheginde basqa ýchaskede daýys berýge qatysqysy keletin azamattarǵa berilmeıdi. Joǵalǵan esepten shyǵarý kýálikteri qalpyna keltirilmeıdi, dýblıkattary berilmeıdi. Naýqas týysy aýyrǵan nemese ony kútken jaǵdaıda úıde daýys berý týraly ótinishpen ýchaskelik komıssııaǵa júginýge bolady», dedi K.Petrov.
Qandaı da bir sebeptermen tizimderde ózderin taba almaǵan, biraq referendým ýchaskesiniń shekarasynda turatyn azamattar úshin daýys berý kúni tirkeý mekenjaıyn ózi tekseretin ýchaskelik komıssııaǵa júginýge múmkindik bolady. Turǵylyqty jeri rastalǵan jaǵdaıda azamat tizimge engiziledi.
Tirkeýi joq jáne osy sebepti eshbir ýchaskede tizimge enbegen azamattardyń daýys berý kúni referendým ýchaskesinde tirkelýge jáne onda daýys berýge múmkindigi bolady. ORK osy algorıtmderin iske asyrý úshin SDIAО́M jáne IIM-men birlesip azamattardy tirkeý orny boıynsha málimetterdi tekserý (4 622 ýchaskede jumys isteıdi) jáne referendým ýchaskeleriniń mekenjaılary boıynsha azamattardy tirkeý (196 ýchaskede jumys isteıdi) eki tıisti onlaın-servıster ázirlendi.
Daýys berý referendýmnyń 10 327 ýchaskesinde ótedi. Onyń ishinde 16 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha azamattardy tirkeý orny boıynsha 9 709 ýchaskede, sondaı-aq 63 shet memlekettegi Qazaqstan Respýblıkasynyń ókildikteri janyndaǵy 78 ýchaskeni qosa alǵanda, azamattardyń ýaqytsha bolatyn 618 ýchaskede ótedi.
Sondaı-aq Konstantın Petrov daýys berýge arnalǵan bıýlletender jeke basyn kýálandyratyn qujatty usynǵannan keıin referendýmǵa qatysýǵa quqyǵy bar azamattardyń tizimderi negizinde azamattarǵa berilýge tıis ekenin túsindirdi. Bul rette E-gov portalynan nemese banktik qosymshalardyń birinen elektrondyq qujat usynylýy múmkin. Azamattar bıýlleten alý tizimine qol qoıady. Bıýlletendi jasyryn daýys berýge arnalǵan kabınada daýys berýshiler toltyrady. Olardy toltyrý kezinde daýys berýshiden basqa bireýdiń qatysýyna tyıym salynady. Erekshelik retinde bıýlletendi óz betinshe toltyra almaıtyn azamattar ǵana ózderi senetin adamnyń kómegin paıdalanýǵa quqyly.
Spıker otyrysqa qatysýshylarǵa referendým ótkizý kezinde akkredıttelgen qoǵamdyq birlestikter, kommersııalyq emes uıymdar, sondaı-aq shet memleketter men halyqaralyq uıymdardyń akkredıttelgen baıqaýshylary, sheteldik BAQ ókilderi qatysa alatynyn eske saldy.
Daýys berý kúni daýys berý úshin ýchaske ashylǵan sátten bastap jáne daýys berý nátıjeleri anyqtalǵanǵa deıin referendým ýchaskesinde daýystardy sanaý kezinde bir mezgilde qatysýǵa quqyly (árbir akkredıttelgen Qazaqstan qoǵamdyq birlestikten, kommersııalyq emes uıymynan bir baıqaýshy; aýdarmashymen birge júrýge quqyly shet memleketter men halyqaralyq uıymdardyń baıqaýshylary; qyzmettik kýáligi jáne redaksııanyń tapsyrmasy bolǵan kezde ár BAQ-tan bir ókil, ár telearnadan úsh ókilden artyq emes).
Referendým komıssııalarynyń jumysyna aralasýǵa jol berilmeıdi.
ORK hatshysy Muhtar Ermannyń aıtýynsha, osy jyldyń 3 qyrkúıeginde halyqaralyq baıqaý ınstıtýty ashylǵannan beri Syrtqy ister mınıstrliginen akkredıtteýge bir halyqaralyq uıym men bes shet memleketten baıqaýshylardyń kandıdatýralary usynylǵan.
Akkredıtteýge Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy baıqaýshylarynyń Mıssııasynan 5 baıqaýshy, AQSh-tan 1 kandıdatýra, Túrkııa, Ázerbaıjan jáne Moldova 2 kandıdatýradan, Armenııadan 1 kandıdatýra usynylǵan.
Akkredıtteý úshin usynystar túsken saıyn baıqaýshylar boıynsha derekter jańartylady.
