1993 jyly Ortalyq Azııanyń bes memleketi – Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan jáne Túrikmenstan Halyqaralyq Araldy qutqarý qoryn qurýǵa ýaǵdalasty. Uıymdy qurýdaǵy maqsat Araldyń qurǵaýynyń qorshaǵan tabıǵı ortaǵa jáne óńir halqyna teris áserin azaıtý jónindegi elderdiń kúsh-jigerin biriktirý boldy. Qor birlesken memleketaralyq ekologııalyq jáne ǵylymı-praktıkalyq baǵdarlamalar men jobalardy iske asyrady.
Kezdesý barysynda transshekaralyq sý resýrstaryn birlesip paıdalaný máseleleri, sondaı-aq Aral teńizi basseınindegi ekologııalyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi odan ári sheshý sharalary qaraldy.
«Búginde memleketterimizdiń basshylary sý salasyna erekshe kóńil bólip otyr. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Araldy qutqarý uzaqmerzimdi halyqaralyq yntymaqtastyqtyń basym baǵytyna aınalýǵa tıis ekenin basa aıtty. Qordyń basty mindeti – Ortalyq Azııanyń sý-energetıkalyq resýrstaryn qorǵaý, olardyń áleýmettik-ekonomıkalyq, energetıkalyq, ırrıgasııalyq jáne ekologııalyq mańyzdylyǵyn eskere otyryp, olardy keshendi ári utymdy paıdalaný. Ortaq kúsh-jigerimizdiń arqasynda elderimiz úshin mańyzdy sanalatyn biregeı sý aıdynynyń jaǵdaıyn sapaly túrde jaqsarta alamyz dep úmittenemin», dep atap ótti O.Bektenov.
Qabyldanyp jatqan sharalarǵa qaramastan, Aral teńizi basseınindegi sý resýrstarynyń, onyń ishinde klımattyń ózgerýine baılanysty ósip kele jatqan tapshylyǵyn eskere otyryp, HAQQ aldynda múddeli memleketterdiń shoǵyrlanýyn kúsheıtý mindeti tur.
Oljas Bektenov óńirlik yntymaqtastyq ınstıtýtynyń mańyzdy róline toqtalyp, HAQQ múshe memleketteri basshylary elimizdiń tóraǵalyq etý kezeńinde qordyń aldyna qoıǵan basym mindetterin atap ótti.
Barlyq taraptyń múddesin eskere otyryp, Ortalyq Azııadaǵy sý-energetıkalyq yntymaqtastyqtyń keshendi jáne ózara tıimdi tetigin odan ári pysyqtaý qajettigi atap ótildi. Atap aıtqanda, jańa sıfrlyq tehnologııalardy engizý, jerdi qashyqtan zondtaýdyń spýtnıktik derekterin paıdalaný – yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa jáne sý resýrstarynyń edáýir kólemin únemdeýge múmkindik beredi.
Buǵan qosa, energetıkalyq jáne ırrıgasııalyq úderisterdi retteýdiń tıimdiligin arttyrý maqsatynda óńir elderiniń Aral teńizi basseıninde sý resýrstaryn esepke alýdyń, monıtorıng júrgizýdiń, basqarýdyń jáne bólýdiń biryńǵaı avtomattandyrylǵan júıesin ázirleý ári engizý jónindegi jumys jandanady. Bul sharalar memleketterdiń qajettiligin jabýdaǵy tepe-teńdikke qol jetkizýge jáne kúzgi-qysqy kezeńde elektr energııasynyń, jazǵy kezeńde sýarmaly sýdyń tapshylyǵyna jol bermeýge baǵyttalǵan.
Bıyl Aral teńiziniń qurǵaǵan tabanyna 275 myń gektar sekseýil egiledi. 2025 jyldyń sońyna deıin bul aýmaq 1,1 mln gektardy quraıdy. Atalǵan mindetti Memleket basshysy 2021 jyly Aral óńiriniń ekologııalyq jaǵdaıyn jaqsartý maqsatynda qoıǵan edi.
Kezdesý barysynda Tájikstan Premer-mınıstriniń orynbasary Zııozoda Sýlaımon, Túrikmenstan Mınıstrler kabıneti tóraǵasynyń orynbasary Tangrygýlı Atahallyev, О́zbekstan Prezıdentiniń keńesshisi Shýhrat Ganıev usynystaryn aıtty.
Talqylaý qorytyndysy boıynsha Oljas Bektenov óńirdiń ekojúıesin jaqsartý jónindegi jalpy iske qosqan úlesi úshin delegasııa basshylaryna alǵysyn bildirip, Qazaqstan Úkimetiniń birlesken josparlardy iske asyrý úshin syndarly dıalogke múddeli ekenin atap ótti.
Sondaı-aq Astanada ótken Halyqaralyq Araldy qutqarý qory basqarmasynyń birinshi otyrysynda Atqarý komıtetiniń jumys jospary bekitildi. Jospar quryltaıshy memleketterdiń basshylary men HAQQ prezıdentiniń tapsyrmalaryn iske asyrýdy, Qordyń uıymdyq qurylymy men sharttyq-quqyqtyq bazasyn jetildirýdi, halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý men keńeıtýdi, HAQQ atqarý komıtetiniń qurylymdyq bólimsheleriniń jumysyn úılestirýdi, tabıǵı resýrstardy qorǵaý jónindegi aqparattyq, taldamalyq jáne úgit-nasıhat jumystaryn, óńirlik jáne halyqaralyq is-sharalardy uıymdastyrýdy, ótkizýdi jáne olarǵa qatysýdy qamtıdy.
